Το Βρετανικό Μουσείο έχει τροποποιήσει τις επιγραφές (λεζάντες) των αρχαίων αντικειμένων από τη Μέση Ανατολή, αφαιρώντας τις αναφορές στην «Παλαιστίνη», έπειτα από επικρίσεις ότι ο όρος χρησιμοποιούνταν με ανακριβή τρόπο για να περιγράψει πολιτισμούς που υπήρχαν αιώνες πριν καθιερωθεί η ονομασία.
Οι αλλαγές έγιναν γνωστές μετά από πρόσφατες διαμαρτυρίες της ομάδας υπεράσπισης U.K. Lawyers for Israel (UKLFI), η οποία υποστήριξε ότι η περιγραφή του αρχαίου νότιου Λεβάντε ως «Παλαιστίνη» ενέχει τον κίνδυνο προβολής μιας σύγχρονης πολιτικής ταυτότητας σε παλαιότερους πολιτισμούς και συσκότισης της μεταγενέστερης εμφάνισης των βασιλείων του Ισραήλ και του Ιούδα. Παρότι το μουσείο δήλωσε ότι οι επικαιροποιήσεις προέκυψαν από σχόλια του κοινού και αντανακλούν την αναγνώριση ότι ο όρος δεν θεωρείται πλέον ιστορικά ουδέτερος, η απόφαση προκάλεσε αντιδράσεις, μεταξύ των οποίων και μια διαδικτυακή αίτηση με περισσότερες από 5.000 υπογραφές, που κατηγορεί το ίδρυμα ότι συμβάλλει στη διαγραφή της παλαιστινιακής ιστορίας.
Σε δήλωση μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, το Βρετανικό Μουσείο ανέφερε ότι η αναθεώρηση των επιγραφών στην αίθουσα του Λεβάντε και σε ορισμένες εκθέσεις της Αιγύπτου «βρίσκεται σε εξέλιξη εδώ και περισσότερο από έναν χρόνο». Οι αλλαγές έγιναν ανεξάρτητα από το μουσείο, σύμφωνα με την ανακοίνωση, και δεν αποτέλεσαν απάντηση στην επιστολή της UKLFI, η οποία εστάλη στο μουσείο μόλις την περασμένη εβδομάδα.
Η περιοχή έχει λάβει πολλές ονομασίες κατά τη διάρκεια της ιστορίας, ανάλογα με την εκάστοτε ιστορική περίοδο. Παρότι ο όρος «Παλαιστίνη» θεωρούνταν ουδέτερη γεωγραφική περιγραφή από τα τέλη του 19ου αιώνα, το μουσείο αναγνώρισε ότι αυτή η ουδετερότητα δεν ισχύει πλέον λόγω του σύγχρονου πολιτικού πλαισίου και της συνεχιζόμενης σύγκρουσης μεταξύ Ισραήλ και Παλαιστίνης από τις 7 Οκτωβρίου 2023.
Εκπρόσωπος του μουσείου δήλωσε ότι για χάρτες που απεικονίζουν αρχαίες πολιτιστικές περιοχές στη μεταγενέστερη δεύτερη χιλιετία π.Χ., ο όρος «Χαναάν» είναι πιο κατάλληλος για το νότιο Λεβάντε, δηλαδή τη γεωγραφική περιοχή που αντιστοιχεί περίπου στα σημερινά Ισραήλ, Παλαιστίνη και Ιορδανία (σε ορισμένους ορισμούς περιλαμβάνονται επίσης ο νότιος Λίβανος και η Συρία). «Χρησιμοποιούμε την ορολογία των Ηνωμένων Εθνών σε χάρτες που παρουσιάζουν σύγχρονα σύνορα, όπως Γάζα, Δυτική Όχθη, Ισραήλ, Ιορδανία, και αναφερόμαστε σε “Παλαιστίνιο” ως πολιτισμικό ή εθνογραφικό προσδιορισμό όπου ενδείκνυται», ανέφερε ο εκπρόσωπος, προσθέτοντας ότι το μουσείο θα συνεχίσει να επανεξετάζει τις επιγραφές στο πλαίσιο των σχεδίων ανακαίνισης των σχετικών χώρων.
«Χαιρετίζουμε την προθυμία του Βρετανικού Μουσείου να επανεξετάσει και να τροποποιήσει ορολογία που είναι ανακριβής ή ενδέχεται να μεταφέρει λανθασμένο μήνυμα σήμερα», δήλωσε εκπρόσωπος της UKLFI. «Οι αλλαγές αυτές αποτελούν σημαντικό βήμα για τη διασφάλιση ότι οι επισκέπτες λαμβάνουν μια ακριβή κατανόηση της αρχαίας Εγγύς Ανατολής».
Διαφωνίες από ακαδημαϊκούς και ακτιβιστές
Οι αλλαγές προκάλεσαν αντιδράσεις από ακαδημαϊκούς και ακτιβιστές. Ο ιστορικός, συγγραφέας και παρουσιαστής podcast William Dalrymple χαρακτήρισε την απόφαση του Βρετανικού Μουσείου «γελοία» σε ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, υποστηρίζοντας ότι η πρώτη αναφορά στην Παλαιστίνη μπορεί να εντοπιστεί στο 1186 π.Χ. στο αιγυπτιακό μνημείο Medinet Habu.
Η Marchella Ward, λέκτορας κλασικών σπουδών στο Open University του Ηνωμένου Βασιλείου, δήλωσε στο Middle East Monitor ότι χρησιμοποιούσε συχνά τον όρο «αρχαία Παλαιστίνη» στην έρευνά της. Ο ισχυρισμός ότι ο όρος χρησιμοποιείται από τα τέλη του 19ου αιώνα είναι «ψέμα» που αποσκοπεί στη διαγραφή της παλαιστινιακής ιστορίας, πρόσθεσε.
Η ακτιβίστρια Taghrid Al-Mawed ξεκίνησε διαδικτυακή αίτηση καλώντας το Βρετανικό Μουσείο να επαναφέρει τον όρο «Παλαιστίνη» στις σχετικές εκθέσεις, ώστε να «αντανακλούν την ιστορική ακρίβεια». Η αίτηση συγκέντρωσε σχεδόν 6.800 υπογραφές μέσα σε μία ημέρα. Η Al-Mawed, πρώην εθελοντική διευθύνουσα σύμβουλος της φιλανθρωπικής οργάνωσης Palestinian Refugee Project στο Ηνωμένο Βασίλειο, είχε αποκλειστεί πέρυσι από τις τοπικές αρχές λόγω «διχαστικών και εμπρηστικών» αναρτήσεων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και «διοικητικών παραλείψεων».
Ο Giovanni Fassina, εκτελεστικός διευθυντής του European Legal Support Centre, σημείωσε ότι η UKLFI έχει ασκήσει πίεση και σε άλλους δημόσιους οργανισμούς ώστε να τροποποιήσουν το αφηγηματικό τους πλαίσιο σχετικά με την περιοχή. Τον περασμένο μήνα, το Open University σταμάτησε να περιγράφει τη γέννηση της Παναγίας στην «αρχαία Παλαιστίνη», μετά από καταγγελία της UKLFI, η οποία υποστήριξε ότι κάτι τέτοιο θα μπορούσε να «διαγράψει την εβραϊκή ιστορία». Το World Museum στο Λίβερπουλ ανακοίνωσε επίσης ότι θα επανεξετάσει τη χρήση του όρου «Παλαιστίνη» σε τρεις επιγραφές που περιγράφουν την Πρώιμη έως Μέση Εποχή του Χαλκού στην αίθουσα Αρχαίας Αιγύπτου, έπειτα από διαμαρτυρία της UKLFI τον περασμένο Νοέμβριο.
Το European Legal Support Centre συνεργάζεται με το Forensic Architecture για τη δημιουργία δημόσιας βάσης δεδομένων αργότερα μέσα στον μήνα, η οποία θα καταγράφει περίπου 900 περιστατικά αντια-παλαιστινιακών καταπιέσεων στο Ηνωμένο Βασίλειο από τον Ιανουάριο του 2019 έως τον Αύγουστο του 2025.
Με πληροφορίες από artnet.com