Η 18η Απριλίου καθιερώθηκε το 1983 από την UNESCO ως η Διεθνής Ημέρα Μνημείων και Χώρων, κατόπιν εισήγησης του Διεθνούς Συμβουλίου Μνημείων και Χώρων (International Council on Monuments and Sites – ICOMOS). Με στόχο την ευαισθητοποίηση της κοινωνίας για τη σημασία της πολιτιστικής κληρονομιάς, κάθε χρόνο επιλέγεται μια διαφορετική θεματική και διοργανώνονται εκδηλώσεις με τη συμμετοχή του κοινού, ενισχύοντας με αυτόν τον τρόπο την σχέση ανάμεσα στην κοινωνία και την πολιτιστική κληρονομιά. 

Η φετινή θεματική για το 2026, με τίτλο «Ζωντανή Κληρονομιά και Αντιμετώπιση Εκτάκτων Αναγκών», επικεντρώνεται στην ανάγκη διαφύλαξης της «ζωντανής κληρονομιάς», η οποία απειλείται από φυσικές καταστροφές, πολεμικές συρράξεις και άλλους κινδύνους. Συγκεκριμένα, η UNESCO ορίζει τη «ζωντανή κληρονομιά» ως τις προφορικές παραδόσεις, τις παραστατικές τέχνες, τις κοινωνικές πρακτικές, τις τελετουργίες και τις εορταστικές εκδηλώσεις, καθώς και τις γνώσεις και δεξιότητες που σχετίζονται με τη φύση και τη χειροτεχνία. Σε αυτή τη βάση, το ICOMOS προσεγγίζει τη ζωντανή κληρονομιά ως ένα ενιαίο σύνολο που περιλαμβάνει την υλική, άυλη και φυσική διάσταση της πολιτιστικής κληρονομιάς. Στο πλαίσιο του Τριετούς Επιστημονικού Σχεδίου του ICOMOS για την περίοδο 2024–2027, με θέμα «Κληρονομιά ανθεκτική σε καταστροφές και συγκρούσεις – Ετοιμότητα, Αντιμετώπιση και Ανάκαμψη», το 2026 δίνεται έμφαση στην αντιμετώπιση έκτακτων αναγκών. Ειδικότερα, η αντιμετώπιση αυτή εστιάζει σε ευρύτερες προσπάθειες διαχείρισης κινδύνων, οι οποίες περιλαμβάνουν δράσεις πρόληψης, μετριασμού, ετοιμότητας, άμεσης ανταπόκρισης και ανάκαμψης, με στόχο την ενίσχυση της ανθεκτικότητας και τη διαφύλαξη της πολιτιστικής κληρονομιάς και των κοινοτήτων που τη διατηρούν. 

Με πυρήνα αυτή τη σημαντική θεματική και με στόχο την ανάδειξη της συλλογικής ευθύνης για τη διατήρηση και προστασία της πολιτιστικής μας κληρονομιάς, το Τμήμα Αρχαιοτήτων, στο πλαίσιο της Διεθνούς Ημέρας Μνημείων και Χώρων, διοργανώνει εκδηλώσεις σε όλες τις επαρχίες. Όπως κάθε χρόνο, το Σάββατο, 18 Απριλίου 2026, οι επισκέψιμοι αρχαιολογικοί χώροι και τα μνημεία του Τμήματος Αρχαιοτήτων θα έχουν ελεύθερη είσοδο για το κοινό.  

Το πρόγραμμα των εκδηλώσεων είναι το ακόλουθο: 

• Σάββατο, 4 Απριλίου, 11:00, Πύλη Αμμοχώστου, Λευκωσία 

Το Τμήμα Αρχαιοτήτων διοργανώνει ημερίδα με θέμα «Συγκρούσεις στα τείχη της Λευκωσίας. Οι Οχυρώσεις της Κύπρου μεταξύ Βενετικής και Οθωμανικής κυριαρχίας. Τοποθετώντας το σημαντικότερο μνημείο της Λευκωσίας στο ιστορικό του πλαίσιο». Με ομιλητές τον Επίκουρο Καθηγητή Αντώνη Χατζήκυριακο (Πάντειο Πανεπιστήμιο), την Καθηγήτρια Άγγελ Νικολάου Κονναρή (Πανεπιστήμιο Κύπρου) και τον Καθηγητή Στάθη Μπίρταχα (Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης). Την ημερίδα θα συντονίζει ο Διευθυντής του Τμήματος Αρχαιοτήτων Δρ Γιώργος Γεωργίου.  

• Σάββατο, 18 Απριλίου, 19:00, Εκκλησία Παναγίας Αγγελόκτιστης, Κίτι, επαρχία Λάρνακας 

Εκδήλωση Τμήματος Αρχαιοτήτων, σε συνεργασία με την Ιερά Μητρόπολη Κιτίου, με τίτλο «Μνήμες από Πέτρα» με σκοπό την προβολή και ανάδειξη των εκκλησιαστικών μνημείων της Παναγίας Κανακαριάς στην κατεχόμενη Λυθράγκωμη, της Παναγίας Κυράς στα κατεχόμενα Λειβάδια Αμμοχώστου και της Παναγίας Αγγελόκτιστης στο Κίτι. Η εκδήλωση, η οποία πραγματοποιείται στο  πλαίσιο του προγράμματος Interreg VI Ελλάδα Κύπρος 2021-2027, περιλαμβάνει έκθεση φωτογραφίας στον προαύλιο χώρο, προβολή ταινίας μικρού μήκους, μουσικό πρόγραμμα και δεξίωση.  

• Κυριακή, 19 Απριλίου, 9:30, εκκίνηση Δημαρχείο Κουρίου, επαρχία Λεμεσού 

Ο Δήμος Κουρίου, με τη στήριξη του Τμήματος Αρχαιοτήτων και τη συμμετοχή της Λέσχης Παλαιού Αυτοκινήτου Λεμεσού (ΛΕΠΑΛ), διοργανώνει φιλανθρωπική δράση με θέμα "Πολιτισμικές Διαδρομές Κουρίου με το Τμήμα Αρχαιοτήτων: Η Λέσχη Παλαιού Αυτοκινήτου Λεμεσού (ΛΕΠΑΛ) οδηγεί για τον Αυτισμό" . Στο πλαίσιο της δράσης παλιά και σύγχρονα αυτοκίνητα οδηγούν τους συμμετέχοντες σε μια μοναδική πολιτισμική διαδρομή, περνώντας από μνημεία και αρχαιολογικούς χώρους, όπως Κάστρο Κολοσσίου, Ιερό Απόλλωνα Υλάτη, Μοναστήρι Αγίου Νικολάου των Γάτων. 

• Σάββατο, 25 Απριλίου  

Η Κυπριακή Εθνική Επιτροπή UNESCO, το Τμήμα Αρχαιοτήτων και το Υφυπουργείο Τουρισμού συνδιοργανώνουν πρωινή πεζοπορία και ξενάγηση στο μονοπάτι της Χοιροκοιτίας, με ξεναγό και με την ανασκαφέα Odile Le Brun. Ολοκλήρωση διαδρομής στο τοπικό εργαστήρι καλαθοπλεκτικής και χαλλουμιών. 

• Σάββατο 9 Μαΐου  

Η Κυπριακή Εθνική Επιτροπή UNESCO, το Τμήμα Αρχαιοτήτων και το Υφυπουργείο Τουρισμού συνδιοργανώνουν πρωινή πεζοπορία με ξεναγό στο μονοπάτι της φύσης, το οποίο συνδέει τις Εκκλησίες της Παναγίας του Άρακα στα Λαγουδερά και του Τιμίου Σταυρού του Αγιασμάτι στην Πλατανιστάσα, μνημεία της Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO.  

• Παρασκευή, 15 Μαΐου 

Εργαστήριο Λίθινων Εργαλείων στον Αρχαιολογικό Χώρο Χοιροκοιτίας, μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, με τα παιδιά των Δ’, Ε΄, Στ΄ τάξεων του Δημοτικού Σχολείου Χοιροκοιτίας, σε συνεργασία με την αρχαιολόγο Δρα Θεοδώρα Μούτσιου. 

• Σάββατο, 16 Μαΐου, 16:00, Κάστρο Λάρνακας 

Εργαστήρι δημιουργικής κίνησης με ζωντανή μουσική για ενήλικες, με τίτλο «Ανεράδων Ονειρέματα». 

• Σάββατο, 16 Μαΐου, 20:00, Κάστρο Λάρνακας 

Παράσταση σύγχρονου χορού με ζωντανή μουσική, με τίτλο «Ανεράδων Ονειρέματα».