Η Μαρίνα Ξενοφώντος εκπροσωπεί την Κυπριακή Δημοκρατία στην 61η Διεθνή Έκθεση Τέχνης – La Biennale di Venezia με την ατομική έκθεση νέων έργων με τίτλο It rests to the bones, σε επιμέλεια του Kyle Dancewicz.
Η έκθεση It rests to the bones συγκεντρώνει διαφορετικές εκφάνσεις της καλλιτεχνικής πρακτικής που έχει αναπτύξει η Μαρίνα Ξενοφώντος τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια: μηχανοκίνητες κατασκευές, «ιστορικά» γλυπτά που αναπαράγουν μέσω της ύλης τοποθεσίες και γεγονότα, καθώς και οπτικοακουστικές μορφές τεκμηρίωσης.
Η έκθεση συμπεριλαμβάνει το Passer, ένα ανιματρονικό γλυπτό ενός ετοιμοθάνατου σπουργιτιού που πασχίζει να κρατηθεί στη ζωή, και το Threads, μια εγκατάσταση από χάλκινους κυλίνδρους που περιστρέφονται γύρω από τον άξονά τους (αμφότερα έργα του 2026).
Εκεί όπου παλαιότερες παραδόσεις κατασκευών με κίνηση –από τα αυτόματα έως ορισμένες μορφές γλυπτικής του 20ού αιώνα– επιδίωκαν να εμφυσήσουν «ζωτικότητα» σε αδρανή υλικά ή να καταστήσουν ορατό ό,τι παρέμενε αδιόρατο, οι μηχανές της Ξενοφώντος φέρνουν στο προσκήνιο κάτι που προσεγγίζει τη ζωή χωρίς να ταυτίζεται μαζί της: τη μηχανική αντοχή, τη σωματικότητα της επανάληψης και την ατέρμονη κυκλικότητα.
Στον πυρήνα της πρακτικής της Ξενοφώντος βρίσκεται αυτό που η ίδια περιγράφει ως «απεριόριστο αρχείο»: μια συσσώρευση αλληλένδετων ιδεών, τοποθεσιών, αντικειμένων, αλλά και πολιτικών και κοινωνικών συνθηκών που υποβαστάζουν το παρόν. Στο έργο της, η τέχνη επιφέρει μεταβολές στο επίπεδο της ύλης που γεννούν νέες νοηματοδοτήσεις: αρχειακά υλικά αναδύονται ως έργα τέχνης και λειτουργούν ως τεκμήρια μιας εναλλακτικής πολιτισμικής ιστορίας.
Αυτή η διαδικασία τροφοδοτείται από την αγωνία απέναντι στην ιστορική απώλεια και αντανακλά τις επιτακτικές ανησυχίες μιας καλλιτέχνιδας που γεννήθηκε μία γενιά μετά την έναρξη της κατοχής και δύο γενιές μετά την περίοδο που συχνά ανακαλείται ως η «χρυσή εποχή» της Κύπρου. Ωστόσο, τα ίχνη αυτών των εποχών είναι σήμερα προσβάσιμα μόνο αποσπασματικά, δευτερογενώς και πάντοτε υπό το πρίσμα της σύγχρονης κυπριακής πραγματικότητας.
Από το αρχειακό υλικό που έχει συλλέξει, η Ξενοφώντος ανέπτυξε το Interior of a Nightclub. Εγκατεστημένο πάνω από τον χώρο εισόδου του περιπτέρου, το έργο αποτελεί αντίγραφο της οροφής του Perroquet – του κέντρου νυχτερινής διασκέδασης που άλλοτε υπήρξε εμβληματικό της μετααποικιακής υπόσχεσης της Κύπρου και το οποίο, μετά την τουρκική εισβολή του 1974, παραμένει μέχρι σήμερα σφραγισμένο στην «πόλη φάντασμα» της Αμμοχώστου.
Η ιδέα για το έργο προέκυψε όταν η Ξενοφώντος βρήκε μια φωτογραφία του χώρου, τραβηγμένη το 2020, στην οποία αποτυπώνονται η ρημαγμένη πίστα χορού και οι τοιχογραφίες του Χριστόφορου Σάββα, ενός από τους κύριους εκπροσώπους του κυπριακού μοντερνισμού.
Με παρόμοια διάθεση συντήρησης και ανάκτησης, η έκθεση πλαισιώνεται από δημοτικά τραγούδια που ερμηνεύουν οι αδελφές Αγησιλάου –ηλικιωμένες γυναίκες από την οικογένεια της Ξενοφώντος–, τα οποία ηχογραφήθηκαν για πρώτη και μοναδική φορά το 2020 στο χωριό τους. Επεξεργασμένα σαν νέα κομμάτια από τον συνεργάτη της Ξενοφώντος, Παναγιώτη Μηνά, συνιστούν μια αιχμηρή μουσική παρέμβαση απέναντι στον καθημερινό συντηρητισμό, εντοπίζοντας την ετερότητα μέσα στις παραδοσιακές φόρμες.
Μέσα από παραθέσεις και αφαιρέσεις, το έργο της Ξενοφώντος θέτει ένα επίμονο ερώτημα: ποιες ανήσυχες μορφές μπορούν να μεταφέρουν στο μέλλον εμπειρίες που έχουν σχεδόν βιωθεί – την εμπειρία μιας οικογένειας, ενός ιστορικού περιβάλλοντος γεμάτου υποσχέσεις, μιας άλλης γενιάς;
Οι κινητικές και αρχειακές πτυχές της πρακτικής της παραπέμπουν σε ένα αθέατο σύστημα, κάτι μηχανικό και ταυτόχρονα μεταφυσικό, που λειτουργεί αδιάκοπα για να συγκρατήσει στοιχεία διάσπαρτα, ευάλωτα στην απώλεια. Όσο κοπιώδης κι αν μοιάζει αυτή η εργασία αποθήκευσης και ανάκτησης, το έργο της Ξενοφώντος γεννά μια άρρητη, ενίοτε σπινθηροβόλα, μεταμόρφωση της πρόσφατης ιστορίας σε καίρια παροντική ανησυχία.
Τα εγκαίνια θα πραγματοποιηθούν στο Κυπριακό Περίπτερο την Πέμπτη, 7 Μαΐου 2026, 4–7 μ.μ. Στις 7–7:30 μ.μ., ο Παναγιώτης Μηνά θα παρουσιάσει ζωντανά το νέο ηχητικό έργο You presented the most beautiful. And the most beautiful is the wound on your chest (2026).
61η διεθνής έκθεση τέχνης – la biennale di venezia
«it rests to the bones»
Επίτροπος: Ιωάννα Χατζηκώστη
Επιμελητής: Kyle Dancewicz
Καλλιτέχνιδα: Μαρίνα Ξενοφώντος
Η συμμετοχή οργανώνεται από το Τμήμα Σύγχρονου Πολιτισμού του Υφυπουργείου Πολιτισμού Κύπρου.
Επιπλέον υποστήριξη: PSI Foundation, Patrick Collins, A. Andreades Family και άλλοι.
Συντονισμός: Δρ. Στέλλα Σοφοκλέους
Παραγωγή: Sara Maggioni
Τοπικός συντονισμός: Giovanni Giacomo Paolin
Έρευνα: Paola Shiamtani
Γραφιστικός σχεδιασμός: Julie Peeters
Πληροφορίες
Χώρος: Associazione Culturale Spiazzi Castello 3865
Αποβάθρα: Arsenale
Preview: 6, 7, 8 Μαΐου 2026
Εγκαίνια: Πέμπτη, 7 Μαΐου 2026, 4–7 μ.μ.
Μουσική περφόρμανς: Πέμπτη, 7 Μαΐου 2026, 7–7:30 μ.μ. (Παναγιώτης Μηνά)
Διάρκεια έκθεσης: 9 Μαΐου – 22 Νοεμβρίου 2026
Ωράριο: Τρίτη – Κυριακή / Θερινό (Μάιος–Σεπτέμβριος): 11 π.μ. – 7 μ.μ. / Φθινοπωρινό (Οκτώβριος–Νοέμβριος): 10 π.μ. – 6 μ.μ.
.