Ένα μουσείο στη Φινλανδία εγκαινιάζει ένα φιλόδοξο νέο μοντέλο στήριξης καλλιτεχνών, το οποίο υπερβαίνει το καθιερωμένο εκθεσιακό πρόγραμμα και επεκτείνεται σε οικονομική, πρακτική και θεσμική υποστήριξη.
«Θέλω να απομακρυνθώ από τον κύκλο της ανακοίνωσης ενός ετήσιου προγράμματος, των τρίμηνων εκθέσεων και της καταβολής μιας συμβολικής αμοιβής των €10.000, όταν γνωρίζεις ότι οι καλλιτέχνες δουλεύουν σχεδόν πλήρως απασχολημένοι», δηλώνει ο Krist Gruijthuijsen, νέος διευθυντής του μεγαλύτερου μουσείου τέχνης της Φινλανδίας, του Espoo Museum of Modern Art (EMMA).
Το μουσείο έχει δεσμευτεί να υποστηρίξει τέσσερις καλλιτέχνες τα επόμενα χρόνια — τους P. Staff, Tarik Kiswanson, Jenna Sutela και Eglė Budvytytė — με τέσσερις διαφορετικούς τρόπους: αγοράζοντας έργα τους καθ’ όλη τη διάρκεια της συνεργασίας, χρηματοδοτώντας εξωτερικές παραγωγές, παρέχοντας ετήσιο μερικό εισόδημα για την αποσυμπίεση οικονομικών πιέσεων και καλύπτοντας την ασφάλιση υγείας για ένα έτος. Τρεις από αυτούς, μάλιστα, συμμετέχουν ήδη στη Μπιενάλε της Βενετίας με τη στήριξη του EMMA.
Το πρόγραμμα θα κορυφωθεί με εκθέσεις αναδρομικού χαρακτήρα μέσης καριέρας στο μουσείο το 2029 και 2030, οι οποίες θα περιοδεύσουν σε συνεργασία με άλλα ιδρύματα. «Υπάρχει μια ουσιαστική δέσμευση προς κάθε καλλιτέχνη», σημειώνει ο Gruijthuijsen. «Και αντίστοιχα, ως μουσείο, δεσμευόμαστε πραγματικά απέναντί τους».
Παρότι οι τέσσερις καλλιτέχνες διαθέτουν ήδη σημαντική ορατότητα, η επιτυχία σήμερα δεν εγγυάται μια βιώσιμη πορεία. Η θεσμική και κριτική αναγνώριση συχνά δεν αντανακλά την οικονομική πραγματικότητα. Οι εκθέσεις σε μουσεία και μπιενάλε είναι δαπανηρές στην παραγωγή, ενώ αποφέρουν περιορισμένες αμοιβές. Ταυτόχρονα, η αγορά έχει γίνει πιο συντηρητική, παραμερίζοντας πρακτικές που δεν επικεντρώνονται στη ζωγραφική. Η παγκοσμιοποίηση της καλλιτεχνικής σκηνής οδηγεί τους καλλιτέχνες σε συνεχείς μετακινήσεις για να εξασφαλίσουν τα προς το ζην, παρουσιάζοντας έργα σε διαφορετικά πλαίσια χωρίς να έχουν συχνά τη δυνατότητα να αναλάβουν ρίσκα.
Οι τέσσερις επιλεγμένοι καλλιτέχνες, που συνδέονται με τη σκανδιναβική και βαλτική περιοχή, βρίσκονται επίσης σε ένα στάδιο μέσης καριέρας — «ίσως η πιο ενδιαφέρουσα στιγμή στη ζωή ενός καλλιτέχνη», όπως επισημαίνει ο Gruijthuijsen. «Είναι μια ιδιαίτερα σύνθετη φάση, τόσο συναισθηματικά όσο και καλλιτεχνικά».
Σε αυτή τη φάση, οι καλλιτέχνες έχουν συχνά αυξημένες ανάγκες στήριξης, τονίζει η Sutela, μία από τους συμμετέχοντες. «Η μέση καριέρα είναι υποεκπροσωπούμενη σε τέτοιου είδους πρωτοβουλίες. Είναι επίσης μια δύσκολη περίοδος, καθώς συμπίπτει με έντονες απαιτήσεις ζωής και, κατ’ επέκταση, αυξημένα κόστη».
Επανεφευρίσκοντας το σύστημα στήριξης
Για τον Gruijthuijsen, το ζητούμενο είναι η επαναπροσέγγιση του ρόλου του μουσείου. «Δεν πρόκειται μόνο για την υποστήριξη του έργου, αλλά του ίδιου του ανθρώπου», σημειώνει. «Θέλω οι καλλιτέχνες να αισθάνονται ότι έχουν τον χρόνο και τη στήριξη για να αναπτύξουν μια σημαντική έκθεση».
Το καλλιτεχνικοκεντρικό αυτό πρόγραμμα αποτελεί απάντηση σε μια ευρύτερη θεσμική διστακτικότητα. «Η ριζοσπαστικότητα έχει εγκαταλείψει τα ιδρύματα εδώ και καιρό. Όλα λειτουργούν υπό το πρίσμα της επιβίωσης», υποστηρίζει.
«Η πίεση από διοικητικά συμβούλια και κοινό οδηγεί σε γενικευμένα, ασφαλή προγράμματα που επαναλαμβάνονται διεθνώς». Οι οικονομικές και πολιτικές πιέσεις, προσθέτει, έχουν οδηγήσει σε «άτονα μουσεία». Το πρόγραμμα χρηματοδοτείται από το Ίδρυμα Saastamoinen, την πόλη του Espoo, το κράτος, καθώς και από ίδιους πόρους του μουσείου, ενώ οι εκθέσεις θα χρηματοδοτηθούν εν μέρει μέσω περιοδειών.
Για τη Sutela, που εκπροσωπεί τη Φινλανδία στη Μπιενάλε της Βενετίας, το βασικό πλεονέκτημα του προγράμματος είναι ο χρόνος και η συνέχεια που προσφέρει. «Ο κόσμος της τέχνης κινείται με μεγάλη ταχύτητα και σπάνια υπάρχει χώρος για στοχασμό», λέει. «Ο χρόνος είναι καθοριστικός — για να αναλογιστεί κανείς από πού έρχεται το έργο και προς τα πού κατευθύνεται. Αυτό είναι που καθιστά την πρωτοβουλία του EMMA τόσο σημαντική: πρόκειται για ένα μακροπρόθεσμο εγχείρημα».
Ο P. Staff, που συμμετέχει επίσης στη Βενετία, επισημαίνει ότι τα περισσότερα μοντέλα λειτουργίας των μουσείων δεν ανταποκρίνονται πλέον στις ανάγκες των καλλιτεχνών. «Συχνά νιώθω ότι η αντίληψη των θεσμών για το πώς στηρίζουν τους καλλιτέχνες έχει μείνει στη δεκαετία του ’90 — ή ακόμη και του ’70», σημειώνει. «Δεν είμαι βέβαιος ότι μπορούν να κατανοήσουν πραγματικά τι χρειάζονται οι καλλιτέχνες σήμερα. Ανήκουμε σε μια γενιά που παραμένει διαρκώς “αναδυόμενη” — όχι ως προς την αναγνώριση, αλλά ως προς την οικονομική αστάθεια. Μπορεί να έχεις συγκάτοικους στα σαράντα σου, γιατί απλώς δεν υπάρχει πραγματική οικονομική σταθερότητα».
Η πρωτοβουλία του EMMA προτείνει ένα πιο ευέλικτο και ανταποκρινόμενο μοντέλο θεσμικής στήριξης. «Είναι κάτι πολύτιμο», καταλήγει η Sutela.
ΠΗΓΗ: theartnewspaper.com