Τι σημαίνει να νιώθει κανείς «σαν στο σπίτι του»; Και τι συμβαίνει όταν αυτό το συναίσθημα απουσιάζει; Αυτά τα ερωτήματα βρίσκονται στον πυρήνα του φωτογραφικού έργου «Home is not a place. It is a feeling», το οποίο στρέφει το βλέμμα του στη συναισθηματική κακοποίηση, την ευαλωτότητα και στους αθέατους τρόπους με τους οποίους οι σχέσεις διαμορφώνουν τον εσωτερικό μας κόσμο. Το έργο παρουσιάστηκε σε έκθεση στο Common Room του καφενείου Πρόζακ την περασμένη εβδομάδα και θα ταξιδέψει σε Λεμεσό την ερχόμενη εβδομάδα και στην Πάφο στις αρχές Μαρτίου.

Πρόκειται για το πρώτο φωτογραφικό έργο της Γερμανίδας Anna-Maria Weinhold, η οποία ζει στην Κύπρο από το 2021. Μέσα από οκτώ φωτογραφικές ενότητες, βασισμένες σε πραγματικές εμπειρίες, η έκθεση καλεί το κοινό να αναστοχαστεί την έννοια της ασφάλειας όχι ως φυσική συνθήκη, αλλά ως συναισθηματική κατάσταση.

Πριν στραφεί ολοκληρωτικά στη φωτογραφία, η Weinhold είχε εκπαιδευτεί ως γεωγράφος, με ειδίκευση στη διαχείριση γης και υδάτινων πόρων. Για χρόνια, η ακαδημαϊκή πορεία φαινόταν το φυσικό επόμενο βήμα. «Ήθελα να κάνω διδακτορικό», λέει. «Αλλά μετά έγινα μητέρα και την περίοδο της Covid είχαμε ξεκινήσαμε ένα ταξίδι με βαν σε Ευρώπη και Ασία που διήρκεσε περίπου εννέα μήνες. Με τον αργό ρυθμό ζωής που είχαμε, συνειδητοποίησα ότι δεν το ήθελα πια». Σταδιακά, η δομή της ακαδημαϊκής έρευνας άρχισε να της φαίνεται περιοριστική. «Ένα διδακτορικό διαρκεί τουλάχιστον έξι χρόνια. Όλα είναι πολύ αυστηρά. Δεν υπάρχει χώρος για δημιουργικότητα. Και στο τέλος καταλήγει σε μια βιβλιοθήκη. Κανείς δεν το διαβάζει». Η έρευνα, όπως ένιωθε, συχνά παράγεται για έναν στενό κύκλο ειδικών. «Η δουλειά είναι εξαιρετική», λέει. «Αλλά δεν φαίνεται. Δεν ακούγεται».

Η φωτογραφία, αντίθετα, υπήρχε πάντα στη ζωή της, αν και για πολύ καιρό παρέμενε στο περιθώριο. «Συνειδητοποίησα πολύ αργά ότι αγαπώ τη φωτογραφία», παραδέχεται.

Η μετακόμισή της στην Κύπρο στάθηκε καταλυτική. Στην αρχή της σχέσης τους, ο σύντροφός της έκανε μια παρατήρηση που την έβαλε σε σκέψη. «Μου είπε ότι δεν είχε ξαναδεί κάποιον να φωτογραφίζει με τόση συγκέντρωση και πάθος», θυμάται. Αυτό που ακολούθησε δεν ήταν τόσο μια επαγγελματική απόφαση, όσο μια προσωπική μετατόπιση. «Απλώς χρειαζόμουν αυτοπεποίθηση», λέει. Και αυτή η αυτοπεποίθηση χτίστηκε σταδιακά, μέσα από συναντήσεις, φιλίες και ιστορίες που μοιράστηκαν με εμπιστοσύνη.

Μία από αυτές τις ιστορίες ήταν του Σωτήρη, ο οποίος της μίλησε ανοιχτά για τις δικές του μορφές ερωτικής έκφρασης και για το αίσθημα μοναξιάς που γεννά το πώς η κοινωνία το κρίνει αυτό. «Του είπα: 'Δεν βλέπω κανένα πρόβλημα'», θυμάται η Weinhold και του άφησε τον χώρο να εκφραστεί μέσα από τη φωτογραφία.

Την ίδια περίοδο, έπεσε πάνω σε μια ανάρτηση στο Instagram που τη συγκίνησε. «Κάποια έγραψε: 'Νιώθω ασφαλής επειδή…' και απαρίθμησε λόγους», λέει. «Και τότε συνειδητοποίησα ότι εγώ δεν είχα νιώσει ποτέ ασφαλής μεγαλώνοντας». Η λέξη «ασφάλεια» άρχισε να επιστρέφει επίμονα. Πριν από αυτό είχε φωτογραφίσει την Daisy, δημιουργώντας μια οπτική αφήγηση για μια γυναίκα που κινείται ανάμεσα στο φως και το σκοτάδι, ανήσυχη χωρίς να μπορεί να εξηγήσει το γιατί. Μετά από εκείνη την ανάρτηση, όλα μπήκαν στη θέση τους. «Το να νιώθεις ασφαλής έγινε το θέμα», λέει. «Ήξερα ότι αυτό ήταν το θέμα του πρότζεκτ».

Το σπίτι ως συναίσθημα

Ο τίτλος προέκυψε σχεδόν αυθόρμητα. «Πάντα έλεγα: 'Θέλω να πάω σπίτι'», εξηγεί. «Και μετά συνειδητοποίησα ότι το σπίτι δεν ήταν τόπος. Ήταν ένα συναίσθημα που δεν είχα». Το σπίτι, όπως το κατανόησε, σήμαινε ασφάλεια.

Κάθε φωτογραφική ενότητα αντλεί από βιωμένες εμπειρίες. Κάποιες είναι δικές της, άλλες ανήκουν σε φίλους, συνεργάτες ή μέλη της οικογένειας. Μαζί, συνθέτουν ένα πολυεπίπεδο πορτρέτο συναισθηματικών δυναμικών που είναι ευρέως διαδεδομένες, αλλά σπάνια ονομάζονται.

«Η ιστορία της Ralina αφορά της εμπειρία της με μια καταπιεστική φιλία», λέει. «Η ιστορία της Dorothy αφορά τη θεραπεία παιδικών τραυμάτων. Η Daisy είναι η δική μου ιστορία».

Ένα αρκουδάκι εμφανίζεται επανειλημμένα στο έργο. «Συμβολίζει την παιδική ηλικία», εξηγεί, υπενθυμίζοντας πως οι πρώιμες εμπειρίες χαράσσονται μέσα μας πριν καν μπορέσουμε να τις εκφράσουμε. Άλλες ενότητες διευρύνουν το βλέμμα. Οι εικόνες του Σωτήρη έρχονται αντιμέτωπες με κοινωνικούς κανόνες και τον αποκλεισμό της διαφορετικότητας. Μια άλλη εξερευνά τη συναισθηματική σύγχυση μέσα σε μια μακροχρόνια σχέση γεμάτη έλεγχο και αμφιβολία. Η ιστορία του Mamadou προσφέρει μια λιγότερο συνηθισμένη οπτική: τη στιγμή που κάποιος αναγνωρίζει τη δική του συναισθηματικά κακοποιητική συμπεριφορά και επιλέγει να τη διακόψει. 

«Δεν ήθελα να κατηγορήσω ή να βάλω ταμπέλες», λέει η Weinhold. «Γι' αυτό δεν χρησιμοποιώ τους όρους 'θύμα' ή 'θύτης'». 

Οι ομαδικές εικόνες με τις τέσσερις γυναίκες ανοίγουν το κάδρο ακόμη περισσότερο, συνδέοντας το ατομικό βίωμα με συλλογικά μοτίβα. «Αν δεν σπάσουμε τον κύκλο», λέει, «συνεχίζεται χωρίς να το καταλαβαίνουμε».

Ένας κοινός, συναισθηματικός χώρος

Οι ίδιες οι φωτογραφίσεις ήταν συχνά συναισθηματικά φορτισμένες. «Για κάποιους ήταν ενδυναμωτικό. Για κάποιους δύσκολο. Για άλλους θεραπευτικό», αναλογίζεται. Η κόρη της που συμμετείχε σε μία από τις οκτώ φωτογραφήσεις αντέδρασε πιο άμεσα, βιώνοντας έντονα το συναισθηματικό υπόστρωμα της αφήγησης. Άλλοι, όπως ο Σωτήρης, ένιωσαν απελευθέρωση. «Ένιωσε ελεύθερος για πρώτη φορά», λέει. Πολλοί συμμετέχοντες μίλησαν για το αίσθημα ότι επιτέλους ένιωσαν να γίνονται ορατοί.

Αυτές οι προσωπικές ιστορίες ξετυλίγονται μέσα σε ένα ευρύτερο κοινωνικό πλαίσιο. Στην Κύπρο, έρευνες και επίσημα δεδομένα δείχνουν ότι η συναισθηματική κακοποίηση συχνά συνυπάρχει ή προηγείται της σωματικής βίας, συμβάλλοντας σε άγχος, κατάθλιψη και κοινωνική απομόνωση. Τέτοιες δυναμικές δεν περιορίζονται στον ιδιωτικό χώρο· διαχέονται σε οικογένειες, χώρους εργασίας και κοινότητες.

Με την παρουσίαση αυτών των αφηγήσεων σε εκθεσιακούς χώρους στη Λευκωσία, τη Λεμεσό και την Πάφο, το «Home is not a place. It is a feeling» δημιουργεί χώρο για σκέψη και διάλογο. Στόχος της έκθεσης, όπως επισημαίνει η δημιουργός, δεν ήταν μόνο η παρουσίαση των φωτογραφιών, αλλά και η κατανόηση. Στον εκθεσιακό χώρο, οι εικόνες συνοδεύονται από σύντομα κείμενα και ένα ενημερωτικό έντυπο, με σκοπό να βοηθήσουν το κοινό να αναγνωρίσει μορφές συναισθηματικά κακοποιητικής συμπεριφοράς, να κατανοήσει τα μοτίβα της ανθυγιεινής επικοινωνίας και να προβληματιστεί γύρω από τρόπους προσωπικής προστασίας και αλλαγής.

«Ήθελα ο κόσμος να μάθει τι είναι συναισθηματική κακοποίηση και πώς μπορεί να τη διακρίνει», λέει. «Έχει μεγάλο αντίκτυπο, αλλά συχνά περνά απαρατήρητη».

Η ανταπόκριση του κοινού, σύμφωνα με την ίδια, ήταν ουσιαστική. Πολλοί επισκέπτες άφησαν σχόλια στο βιβλίο εντυπώσεων της έκθεσης, περιγράφοντας την εμπειρία ως αναγνωρίσιμη και αποκαλυπτική. Η απόφαση να παρουσιαστεί το έργο σε περισσότερες από μία πόλεις συνδέεται τόσο με την επιθυμία για μεγαλύτερη προσβασιμότητα όσο και με περιβαλλοντικούς προβληματισμούς. «Δεν ήθελα να ζητήσω από τον κόσμο να ταξιδέψει», σημειώνει, εξηγώντας ότι η επιλογή της Λευκωσίας, της Λεμεσού και της Πάφου στόχευε στη διάδοση του έργου σε διαφορετικά κοινά χωρίς μετακινήσεις μεγάλων αποστάσεων.

Όσον αφορά την επόμενη μέρα του έργου, η Anna-Maria, εξετάζει τρόπους συνέχειας μέσα από τη φωτογραφική πρακτική. Σκέψεις περιλαμβάνουν την ανάπτυξη φωτογραφικών συνεδριών με έμφαση στην ενδυνάμωση και τη συναισθηματική επεξεργασία, ως εργαλείο προσωπικής διερεύνησης και υποστήριξης.

Το Home is not a place. It is a feeling τοποθετεί τη συναισθηματική κακοποίηση στο δημόσιο πεδίο, όχι ως μεμονωμένη εμπειρία, αλλά ως κοινωνικό φαινόμενο με ευρύτερες συνέπειες. Μέσα από εικόνες και μαρτυρίες, η έκθεση επιχειρεί να συμβάλει σε έναν πιο ενημερωμένο και ανοιχτό διάλογο γύρω από τις σχέσεις, την ασφάλεια και την ψυχική ανθεκτικότητα.

Η έκθεση της Anna-Maria Weinhold θα παρουσιαστεί στις 13-18 Φεβρουαρίου 2026 στην γκαλερί Μορφή, στη Λεμεσό και στις 9-14 Μαρτίου 2026, στην Παλιά Ηλεκτρική, στην Πάφο.