Σχεδόν 200 καλλιτέχνες, επιμελητές και εργαζόμενοι στον χώρο της τέχνης που συμμετέχουν στη φετινή Μπιενάλε της Βενετίας υπέγραψαν μια επιστολή με την οποία ζητούν τον αποκλεισμό του Ισραήλ από την έκθεση, εντείνοντας τις πολιτικές εντάσεις γύρω από το παγκόσμιο αυτό καλλιτεχνικό γεγονός.
Η επιστολή, που δημοσιεύθηκε σήμερα από την ακτιβιστική ομάδα Art Not Genocide Alliance (ANGA), έχει υπογραφεί από συνολικά 178 συμμετέχοντες της Μπιενάλε, μεταξύ των οποίων οι καλλιτέχνες Alfredo Jaar, Tai Shani, Yto Barrada, Sophia Al-Maria και Meriem Bennani. Ανάμεσα στους υπογράφοντες βρίσκεται επίσης ο Gabe Beckhurst Feijoo, ένας από τους επιμελητές που επέλεξε η αείμνηστη Koyo Kouoh για να υλοποιήσουν το όραμά της για την κεντρική έκθεση. Η Μπιενάλε, από την πλευρά της, τόνισε ότι αποτελεί χώρο «καλλιτεχνικής ελευθερίας» που απορρίπτει «κάθε μορφή αποκλεισμού».
Το Ισραήλ εκπροσωπείται φέτος στη Μπιενάλε από τον ρουμανικής καταγωγής, με έδρα τη Χάιφα, καλλιτέχνη Belu-Simion Fainaru.
Η σημερινή πρωτοβουλία ακολουθεί μια ανοικτή επιστολή προς τη Μπιενάλε, που δημοσιεύθηκε από την ANGA στις 2 Οκτωβρίου 2025, στην οποία υποστηριζόταν ότι ο θεσμός «δεν θα έπρεπε να προσφέρει χώρο σε ένα κράτος που διαπράττει γενοκτονία». Στην ίδια επιστολή γινόταν λόγος και για πιθανό μποϊκοτάζ της Μπιενάλε, αν τα αιτήματα δεν ικανοποιηθούν.
Η απειλή αυτή δεν επαναλαμβάνεται στη νεότερη επιστολή, η οποία αναφέρει ότι οι θάνατοι καλλιτεχνών, μουσικών, ποιητών και δημοσιογράφων στη Γάζα συνιστούν «μια απόπειρα εξάλειψης όχι μόνο του παλαιστινιακού λαού αλλά και του παλαιστινιακού πολιτισμού». Προσθέτει επίσης ότι «κανένας καλλιτέχνης ή εργαζόμενος στον πολιτισμό δεν θα πρέπει να καλείται να μοιραστεί μια πλατφόρμα με αυτό το γενοκτονικό κράτος».
Εκπρόσωποι από περίπου 25 εθνικά περίπτερα έχουν υπογράψει την επιστολή, ενώ ορισμένοι επέλεξαν να παραμείνουν ανώνυμοι λόγω «φόβου για πιθανές σωματικές, πολιτικές ή νομικές συνέπειες». Άλλοι συμμετέχουν σε παράλληλες εκδηλώσεις ή στην κεντρική έκθεση της Kouoh με τίτλο «In Minor Keys».
Η Μπιενάλε δεν απάντησε σε αίτημα για σχόλιο σχετικά με την επιστολή της ANGA.
Όταν οι διοργανωτές ανακοίνωσαν νωρίτερα αυτόν τον μήνα τη λίστα των συμμετεχουσών χωρών, ανέφεραν ότι ο θεσμός «απορρίπτει κάθε μορφή αποκλεισμού ή λογοκρισίας στον πολιτισμό και την τέχνη». Μέχρι στιγμής, διατηρούν αυτή τη στάση παρά τις έντονες αντιδράσεις που προκλήθηκαν και από την προγραμματισμένη επιστροφή της Ρωσίας, μετά την απουσία της από τις δύο προηγούμενες διοργανώσεις λόγω του πολέμου στην Ουκρανία.
Φυλλάδια που μοιράστηκαν από την ακτιβιστική ομάδα ANGA κατά τη διάρκεια διαμαρτυρίας ενάντια στο περίπτερο του Ισραήλ στο Giardini της 60ής Μπιενάλε της Βενετίας. Φωτογραφία: Jo Lawson-Tancred.
Η ANGA είχε ξεκινήσει την εκστρατεία της για τον αποκλεισμό του Ισραήλ ήδη πριν από τη Μπιενάλε του 2024, δημοσιεύοντας μια αναφορά που υπεγράφη από περισσότερους από 24.000 καλλιτέχνες, επιμελητές, συγγραφείς και εργαζόμενους στον πολιτισμό. Αν και τα αιτήματά τους δεν ικανοποιήθηκαν από τη Μπιενάλε, η εκπρόσωπος του Ισραήλ Ruth Patir και οι επιμελητές του περιπτέρου αποφάσισαν να το κρατήσουν κλειστό μέχρι να υπάρξει κατάπαυση του πυρός. Το περίπτερο τελικά δεν άνοιξε.
Το Ισραήλ δεν συμμετείχε στην περσινή 19η Μπιενάλε Αρχιτεκτονικής το 2025, καθώς το περίπτερό του στους Giardini ανακαινιζόταν. Φέτος, ωστόσο, η Μπιενάλε φιλοξενεί το Ισραήλ στον χώρο του Arsenale, όσο συνεχίζονται οι εργασίες. Ο εκπρόσωπος Fainaru έχει προγραμματίσει μια νέα εκδοχή της έκθεσης «Rose of Nothingness», που είχε παρουσιαστεί αρχικά στο περίπτερο της Ρουμανίας στην 58η Μπιενάλε το 2019.
Ο Fainaru δεν απάντησε σε αίτημα για σχόλιο σχετικά με την επιστολή της ANGA. Τον Ιανουάριο δήλωσε στο ARTnews ότι «η τέχνη είναι ένας χώρος διαλόγου, όχι αποκλεισμού». Και πρόσθεσε: «Είναι ένας από τους βασικούς χώρους όπου μπορούμε να υπερβούμε την πολιτική και να εκφράσουμε ελεύθερα τη φωνή των ανθρώπων, χωρίς σύνορα».
Με πληροφορίες από artnet.com