Γράφει ο Κρίτωνας Καψάλης
Η Βούλα Κοκκίνου, ιδιοκτήτρια των Εκδόσεων Εν Τύποις, υπηρέτησε διαχρονικά τον πολιτισμό, είτε μέσα από τη στήριξη και προβολή των δημιουργών του τόπου μας είτε μέσα από την ανάδειξη του κοινωνικού πολιτισμού, με επαγγελματισμό, ευγένεια και, κυρίως, βαθύ σεβασμό προς τον συνάνθρωπο.
Με πείσμα και δυναμισμό αντιμετώπισε τις αντιξοότητες που παρουσιάστηκαν στην πορεία της, σε ιδιαίτερα δύσκολες εποχές για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Παρά τις προκλήσεις, συνέβαλε ουσιαστικά στην αναβάθμιση και καθιέρωση του κυπριακού βιβλίου σε αξιοζήλευτα ποιοτικά επίπεδα.
Η απόφασή της να διεκδικήσει θέση στη Βουλή έχει ως βασικό στόχο να υπηρετήσει τον πολιτισμό της Κύπρου με ουσιαστικό και δυναμικό τρόπο, μέσα από μια θεσμική ιδιότητα.
Γιατί αποφάσισες τώρα να μπεις στη πολιτική;
Το Κίνημα ΑΛΜΑ, με τις θέσεις του για αξιοπρέπεια, λογοδοσία, μεταρρύθμιση και ανάπτυξη, με τις οποίες συμφωνώ απόλυτα, μου έκανε την τιμητική πρόταση να ενταχθώ στους κόλπους του, δίνοντάς μου την ευκαιρία να εργαστώ, από μια θεσμική θέση — εάν και εφόσον εκλεγώ — για τον κόσμο του πολιτισμού. Γνωρίζω πολύ καλά τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι δημιουργοί μας και, κυρίως, την έλλειψη οράματος από το κράτος. Από παλαιοκομματικές πολιτικές, οι δημιουργοί χρησιμοποιούνται συχνά για αρπαγή ψήφων και, μετά τις εκλογές, ξεχνιούνται.
Με έναν άνθρωπο του πολιτισμού, για πρώτη φορά στη Βουλή, ο οποίος θα εργαστεί με όραμα, ανιδιοτέλεια και δυναμισμό για τα συμφέροντα όλων, ανεξαρτήτως κόμματος, τα πράγματα μπορούν να είναι πολύ διαφορετικά.
Θα ήθελα να ευχαριστήσω από καρδιάς τον αρχηγό του Κινήματος ΑΛΜΑ, κύριο Οδυσσέας Μιχαηλίδης, ο οποίος, με την ευρύτητα πνεύματος που τον διακρίνει, μου έδωσε αυτή την ευκαιρία.
Η πρώτη της ενέργεια
Ποια είναι η πρώτη συγκεκριμένη πολιτιστική πολιτική που θα φέρνατε στη Βουλή;
Σίγουρα τα προβλήματα των καλλιτεχνών, η κατοχύρωση του επαγγέλματός τους και το ζήτημα των συντάξεών τους θα αποτελούσαν άμεση προτεραιότητα. Δεν είναι δυνατόν ένας καλλιτέχνης να αναγκάζεται να αναζητά μια θέση στο Δημόσιο, ως καθηγητής, προκειμένου να μπορέσει να επιβιώσει, αντί να αφοσιώνεται ολοκληρωτικά σε αυτό που επέλεξε να υπηρετήσει, ώστε να παράγει ουσιαστικό πολιτισμό προς όφελος του τόπου.
Μετά από δεκαετίες στον χώρο του βιβλίου, τι θεωρείτε ότι έχει αποτύχει περισσότερο στην κρατική πολιτική για το βιβλίο;
Το κράτος δεν έχει αντιληφθεί τη σημασία της εκδοτικής βιομηχανίας, ώστε να τη στηρίξει ουσιαστικά και, κυρίως, να την αξιοποιήσει προς όφελος της διεθνούς προβολής και διαφώτισης γύρω από τον πλούσιο πολιτισμό μας, αλλά και το πολιτικό μας ζήτημα.
Δυστυχώς, κυριάρχησαν σπασμωδικές κινήσεις, χωρίς μακροπρόθεσμο όραμα και χωρίς ουσιαστικό στρατηγικό σχεδιασμό.
Πώς μπορεί το κράτος να στηρίξει ουσιαστικά τους εκδοτικούς οίκους;
Θα μπορούσε να δημιουργηθεί μια ολοκληρωμένη βάση δεδομένων και να επανέλθει η ουσιαστική χρηματοδότηση των εκδοτικών οίκων, όπως είχα καταφέρει να εφαρμοστεί πριν από μερικά χρόνια, κατά τη διάρκεια της θητείας μου ως προέδρου του Συνδέσμου Εκδοτών Κυπριακού Βιβλίου. Δυστυχώς, το πρόγραμμα αυτό καταργήθηκε για λόγους που πραγματικά ντρέπομαι ακόμη και να αναφέρω.
Ένας ακόμη τρόπος στήριξης θα ήταν η χρηματοδότηση, για μια πενταετία, της λειτουργίας κυπριακού βιβλιοπωλείου στην Αθήνα, μέχρι να εδραιωθεί. Στη συνέχεια, τα λειτουργικά έξοδα θα μπορούσαν να αναληφθούν από τους ίδιους τους κυπριακούς εκδοτικούς οίκους. Με αυτόν τον τρόπο, το κυπριακό βιβλίο θα αποκτούσε πρόσβαση σε μια πολύ μεγαλύτερη αγορά, αφού η κυπριακή αγορά είναι περιορισμένη.
Επιπλέον, είναι αναγκαία η επαναφορά της χρηματοδότησης για φεστιβάλ βιβλίου που θα περιοδεύει σε όλες τις ελεύθερες πόλεις της Κύπρου. Παράλληλα, επιβάλλεται η κατάργηση του ΦΠΑ στην εκτύπωση και πώληση του βιβλίου, αλλά κυρίως του ΦΠΑ 19% που επιβάλλεται στη δημιουργία του βιβλίου.
Τι σημαίνει για εσάς «πολιτιστική ανάπτυξη» πέρα από εκδηλώσεις και φεστιβάλ;
Πολιτιστική ανάπτυξη σημαίνει δημιουργία αναπτυξιακών έργων που θα προάγουν τον πολιτισμό του τόπου μας και θα συμβάλλουν, με σταθερό και διαχρονικό τρόπο, στην εισροή εσόδων και στην οικονομική ενίσχυση της χώρας.
Λαμβάνοντας υπόψη τη σημαντικότητα της γεωγραφικής μας θέσης — στο σταυροδρόμι Ανατολής και Δύσης — τη μοναδική γεωλογία της Κύπρου, αλλά και την ευφυΐα και τις ικανότητες των δημιουργών μας, θεωρώ ότι υπάρχουν σημαντικά έργα που μπορούν να υλοποιηθούν.
Μεταξύ αυτών είναι η δημιουργία Μπιενάλε Κύπρου, η οποία θα πραγματοποιείται στην Παλιά Πόλη της Λευκωσία, ώστε να αναζωογονηθεί αυτό το αξιόλογο ιστορικό μνημείο και παράλληλα να ενισχυθούν οικονομικά οι επιχειρηματίες της περιοχής.
Εξίσου σημαντική θεωρώ τη δημιουργία Πανεπιστημίου Γεωλογίας, το οποίο θα περιλαμβάνει συνεδριακό κέντρο, μουσείο γεωλογίας και φοιτητικές εστίες για τη φιλοξενία φοιτητών του κλάδου.
Παράλληλα, ιδιαίτερη αξία θα είχε η δημιουργία μουσείου αφιερωμένου στα ανακατασκευασμένα αρχαία ελληνικά μουσικά όργανα, τα οποία αποτελούν καρπό μιας μοναδικής παγκοσμίως έρευνας του συμπατριώτη μας Μιχάλης Γεωργίου.
Ποια είναι η θέση σας για τη διδασκαλία της λογοτεχνίας στα σχολεία – χρειάζεται αναθεώρηση;
Ο τρόπος διδασκαλίας της λογοτεχνίας θεωρώ ότι είναι λανθασμένος και χρειάζεται ουσιαστική αναθεώρηση. Πρέπει να γίνει πιο διαδραστικός, πιο ευχάριστος και πιο κοντά στα ενδιαφέροντα των μαθητών, χωρίς την υπερβολική έμφαση στη θεωρητική ανάλυση της λογοτεχνίας.
Η λογοτεχνία δεν θα έπρεπε να εντάσσεται στην εξεταστέα ύλη, γιατί με αυτόν τον τρόπο χάνει τη γοητεία της. Η διαδικασία της εξέτασης προκαλεί άγχος και απομακρύνει τους νέους από την ουσιαστική αγάπη για το βιβλίο και την ανάγνωση. Γενικότερα, θεωρώ ότι πρέπει να μειωθεί η εξεταστέα ύλη στα σχολεία.
Το ίδιο ισχύει και για τη διδασκαλία της ελληνικής γραμματείας. Είναι αναγκαίο να μελετηθούν οι ανάγκες και οι συνθήκες της σημερινής εποχής, ώστε να προσαρμοστεί αναλόγως ο τρόπος διδασκαλίας και να γίνει πιο ουσιαστικός και αποτελεσματικός για τους μαθητές.
Σε μια εποχή ψηφιακής κυριαρχίας, ποιος είναι ο ρόλος του έντυπου βιβλίου και πώς μπορεί να προστατευτεί;
Ο ρόλος του έντυπου βιβλίου παραμένει πολύ σημαντικός, σε πολλά επίπεδα. Κυρίως, οι πληροφορίες που παρέχει είναι πιο αξιόπιστες και τεκμηριωμένες σε σχέση με μεγάλο μέρος του περιεχομένου που διακινείται στο διαδίκτυο. Το βιβλίο εξακολουθεί να αποτελεί πηγή ουσιαστικής γνώσης, έρευνας και πνευματικής καλλιέργειας.
Η προστασία και ενίσχυση του έντυπου βιβλίου μπορεί να επιτευχθεί και μέσα από την εκπαίδευση. Για παράδειγμα, οι καθηγητές πανεπιστημίων θα μπορούσαν να δίνουν μεγαλύτερη βαρύτητα και υψηλότερη αξιολόγηση σε μελέτες και εργασίες που βασίζονται σε βιβλιογραφία προερχόμενη από βιβλία και επιστημονικές εκδόσεις, αντί αποκλειστικά από διαδικτυακές πηγές, πολλές από τις οποίες είναι σε σημαντικό βαθμό αναξιόπιστες.
Πώς συνδέεται ο πολιτισμός με την οικονομία χωρίς να υποβαθμίζεται σε “προϊόν”;
Η Κύπρος διαθέτει μία από τις σημαντικότερες πολιτιστικές νομοθεσίες, γνωστή ως «Νόμος του 1%». Πρόκειται για τον «Περί του Ελάχιστου Υποχρεωτικού Ποσοστού Εμπλουτισμού των Δημόσιων Κτιρίων με Έργα Τέχνης Νόμο», ο οποίος προβλέπει ότι τουλάχιστον το 1% του συνολικού κόστους ανέγερσης κάθε δημόσιου κτιρίου πρέπει να διατίθεται για την αγορά και εγκατάσταση έργων τέχνης.
Δυστυχώς, έχει διαπιστωθεί ότι σε πολλές περιπτώσεις η νομοθεσία αυτή δεν εφαρμόζεται. Εάν εφαρμοζόταν σωστά και με συνέπεια, θα στήριζε ουσιαστικά τους δημιουργούς και θα ενίσχυε την παρουσία της τέχνης στον δημόσιο χώρο, χωρίς να υποβαθμίζει τον πολιτισμό σε εμπορικό προϊόν.
Επιπλέον, ενόψει της αξιοποίησης του φυσικού αερίου και του πετρελαίου, θα μπορούσε να εφαρμοστεί ένα αντίστοιχο μοντέλο ενίσχυσης του πολιτισμού, με πρόνοια ώστε μέρος των εσόδων να κατευθύνεται σε πολιτιστικές δράσεις και υποδομές. Βασική προϋπόθεση, βέβαια, είναι το κράτος να εφαρμόζει στην πράξη τις νομοθεσίες που το ίδιο θεσπίζει.
Ποια πολιτιστική πολιτική θα προτείνατε για τις κατεχόμενες περιοχές και τη διατήρηση της μνήμης;
Θα μπορούσε να γίνει πιο συστηματική και οργανωμένη καταγραφή του πλούσιου πολιτισμού των κατεχομένων σε βιβλία και ντοκιμαντέρ με στόχο την προβολή του και για σκοπούς διαφώτισης απέναντι στην προπαγάνδα των τούρκων οι οποίοι σιγά-σιγά οικειοποιούνται τον δικό μας πολιτισμό και τον προβάλλουν ως δικό τους. Αυτό διαπίστωσα σε βιβλίο σε τουρκοκυπριακό περίπτερο στην έκθεση βιβλίου στην Θεσσαλονίκη πριν μερικά χρόνια. Τότε ως πρόεδρος του συνδέσμου Σ.Ε.ΚΥ.ΒΙ. έκανα τα απαραίτητα διαβήματα για να αποσυρθεί το βιβλίο από το περίπτερο.
Πώς μπορεί να ενισχυθεί η πρόσβαση των νέων στον πολιτισμό εκτός των μεγάλων αστικών κέντρων;
Ένας πολύ καλός τρόπος είναι οι μαθητές να βγαίνουν περισσότερο έξω από το σχολικό περιβάλλον και η εκπαιδευτική διαδικασία να αποκτήσει πιο βιωματικό χαρακτήρα, μέσα από επισκέψεις σε πολιτιστικούς χώρους, μουσεία, εκθέσεις και άλλες πολιτιστικές δράσεις σε ολόκληρη την Κύπρο. Με αυτόν τον τρόπο, οι νέοι έρχονται σε άμεση επαφή με την ιστορία, την τέχνη και τον πολιτισμό του τόπου μας.
Παράλληλα, ιδιαίτερα σημαντική είναι και η καλλιέργεια της αγάπης για το ποιοτικό βιβλίο και η ενίσχυση της αναγνωσιμότητας από νεαρή ηλικία. Η ουσιαστική επαφή των παιδιών με το βιβλίο αποτελεί βασικό πυλώνα πολιτιστικής παιδείας και προσωπικής καλλιέργειας.
Τι θα λέγατε σε όσους θεωρούν ότι ο πολιτισμός δεν είναι προτεραιότητα σε περιόδους οικονομικών ή κοινωνικών κρίσεων
Εδώ θα ήθελα να αναφερθώ στη δεύτερη έννοια του πολιτισμού, που αφορά τις αξίες τις οποίες οφείλουμε να έχουμε ως κοινωνία. Δυστυχώς, σήμερα επικρατεί ένα κύμα αντιπολιτισμού, μέσα από την προβολή του υλισμού, της εγωκεντρικής στάσης, της αρπαγής εξουσίας για προσωπικό όφελος, της πελατειακής σχέσης μεταξύ πολιτικών και πολιτών, καθώς και της αναξιοκρατίας, η οποία έχει καταστήσει την κρατική μηχανή δυσκίνητη και αναποτελεσματική.
Επιβάλλεται να επαναφέρουμε αξίες όπως η αξιοκρατία, η αγάπη, η αλληλεγγύη, ο σεβασμός προς τον συνάνθρωπο και η προσήλωση στο συλλογικό καλό, από το οποίο θα επωφεληθούν όλοι οι Κύπριοι πολίτες. Ο πολιτισμός, επομένως, δεν είναι πολυτέλεια· είναι προτεραιότητα, τώρα περισσότερο από ποτέ, ώστε να μπορέσουμε να αντιμετωπίσουμε την οικονομική και κοινωνική κρίση.
Το Κίνημα ΑΛΜΑ, μέσα από τα πρόσωπα που το απαρτίζουν, έχει αποδείξει ότι μπορούμε, θέλουμε και έχουμε τη δυναμική να εγκαινιάσουμε μια νέα εποχή και να επαναφέρουμε, επιτέλους, την ελπίδα για ένα πραγματικά πολιτισμένο αύριο στην Κύπρο μας.
Προσωπικά, είμαι πανέτοιμη.