Από την Άρμου της Πάφου μέχρι τις μεγάλες πολιτιστικές σκηνές της Γαλλίας, ο Χρύσανθος Αντωνίου ακολουθεί μια διαδρομή όπου η μουσική συναντά τη δημιουργία, τον αυτοσχεδιασμό και τον διαπολιτισμικό διάλογο. Βιολονίστας, παραγωγός και συνιδρυτής του Διεθνούς Φεστιβάλ «Ευρωπαϊκή Πολυφωνία», μοιράζεται σκέψεις για τις επιρροές που διαμόρφωσαν την καλλιτεχνική του ταυτότητα, τη ζωή ανάμεσα σε δύο πατρίδες και τη σημασία της συνεργασίας στην τέχνη. Μέσα από τη συζήτησή μας μιλά για τη δύναμη της μουσικής ως μέσου επικοινωνίας, για τις νέες διεθνείς του συνεργασίες και για το όραμά του να χτίζει γέφυρες ανάμεσα σε πολιτισμούς και ανθρώπους.

Πώς ξεκίνησε η σχέση σας με τη μουσική;

Από πολύ νωρίς, μέσα από το οικογενειακό μου περιβάλλον, μεγάλωσα σε ένα σπίτι όπου η τέχνη και η δημιουργικότητα ήταν πάντα διαρκείς. Ο πατέρας μου, γλύπτης και ποιητής, μου μετέδωσε την ιδέα ότι ο ήχος μπορεί να είναι ένα υλικό που παίρνει μορφή, όπως ακριβώς και η ύλη στη γλυπτική. Έτσι άρχισα να βλέπω τη μουσική και ως δημιουργική διαδικασία, κάτι που με βοήθησε και στον αυτοσχεδιασμό.

Ποια ήταν τα πρώτα σας βήματα από την Άρμου μέχρι τη μουσική σκηνή της Γαλλίας;

Ξεκίνησα μαθήματα βιολιού και μουσικής από πολύ μικρή ηλικία, αλλά δεν είχα την ευκαιρία να ακούω ή να πηγαίνω σε συναυλίες συχνά. Θυμάμαι πως τη δεκαετία του ’90 ήταν πολύ δύσκολο να ακούσει κάποιος κλασική μουσική στην Πάφο. Δεν υπήρχε το ίντερνετ ούτε και οι σημερινές πλατφόρμες όπου μπορείς να βρεις ό,τι θέλεις. Τα πρώτα ακούσματα στην παιδική μας ηλικία είναι καθοριστικά, καθώς εμπλουτίζουν τον ηχητικό μας κόσμο και ξυπνούν τα συναισθήματά μας. Ήμουν σε συνεχή αναζήτηση, και όταν μου δόθηκε η ευκαιρία να πάω στη Γαλλία για σπουδές, άνοιξε για μένα ένας καινούργιος δρόμος.

Σπούδασα βιολί στο Κονσερβατόριο του Μονπελιέ στη Γαλλία και στη συνέχεια διεύρυνα τις γνώσεις μου στη μουσικολογία, την ψυχολογία και τη διοίκηση πολιτιστικών οργανισμών και επιχειρήσεων, στο Πανεπιστήμιο του Μονπελιέ (Université Paul-Valéry) και στο Παρίσι (Université Paris 8, Paris 5 και Evry Val-d'Essonne).

Αυτή η διαδρομή, που ξεκίνησε το 2001, με βοήθησε να γνωρίσω τη γαλλική κουλτούρα και τον πολιτισμό, δίνοντάς μου την ευκαιρία να εμπνευστώ, να δημιουργήσω και να δουλέψω στον χώρο της μουσικής ως μουσικός, εκπαιδευτικός, πολιτιστικός λειτουργός και παραγωγός. Με το πέρασμα των χρόνων, απέκτησα επίσης τη διπλή υπηκοότητα, έχοντας πλέον ως βάση το Παρίσι.

Υπήρξε κάποια στιγμή που καταλάβατε ότι η μουσική θα είναι το επάγγελμά σας;

Δεν υπήρξε μία μόνο στιγμή, ήταν μια σταδιακή συνειδητοποίηση που διαμορφώθηκε μέσα από τις σπουδές και τις εμπειρίες μου. Για μένα η μουσική αποτελεί έναν τρόπο ζωής και δεν περιορίζεται μόνο στο κομμάτι του καλλιτέχνη επί σκηνής. Ένιωθα τη μουσική ως ένα από τα μέσα έκφρασης, αλλά για να νιώσω πλήρως ικανοποιημένος έπρεπε να δημιουργώ ήχο και, παράλληλα, να ακολουθήσω τον δρόμο της διοργάνωσης και της παραγωγής. Αναζητώ τη συνάντηση, τη γνωριμία και τη συνεργασία με άλλους. Αναρωτιόμουν συνεχώς πώς θα μπορούσα να ενώσω τους δύο κόσμους που μου επέτρεψαν να διαμορφώσω την ταυτότητά μου ως ανθρώπου και ως καλλιτέχνη: τον ελληνικό και τον γαλλικό.

Ποιοι καλλιτέχνες ή είδη μουσικής σας επηρέασαν περισσότερο;

Είναι πολλοί οι καλλιτέχνες που με έχουν επηρεάσει, και όχι μόνο από τον χώρο της κλασικής μουσικής ή της μουσική τέχνης γενικότερα. Για να αναφέρω μερικούς: ο Gidon Kremer (βιολί) και ο Yo-Yo Ma (τσέλο) για τον απόλυτο καθαρό ήχο και τη μουσικότητά τους, η Hilary Hahn (βιολί) για τη θεσπέσια ερμηνεία της στις σονάτες και παρτίτες για σόλο βιολί του J.S. Bach, μεταξύ άλλων. Η ηλεκτρονική μουσική προσφέρει επίσης μια διάσταση της trance που δεν μπορεί να δώσει η κλασική, όπως για παράδειγμα ο Jean-Michel Jarre, οι πιο πρόσφατοι καλλιτέχνες Nils Frahm και ο Γάλλος Rone. Μερικοί άλλοι καλλιτέχνες επίσης από διαφορετικούς χώρους:  Arvo Pärt, Meredith Monk, Ariane Mnouchkine, Pina Bausch…

Πώς είναι να χτίζετε καριέρα στη γαλλική μουσική σκηνή;

Η γαλλική μουσική σκηνή είναι ιδιαίτερα δυναμική και πολυπολιτισμική. Προσφέρει πολλές ευκαιρίες για δημιουργικές συνεργασίες και για διάλογο ανάμεσα σε διαφορετικές μορφές τέχνης. Για μένα ήταν ένα περιβάλλον που μου επέτρεψε να αναπτύξω τις ιδέες μου και να δημιουργήσω πολιτιστικά πρότζεκτ που φέρνουν κοντά καλλιτέχνες από διαφορετικούς χώρους.

Ποιες είναι οι μεγαλύτερες προκλήσεις που αντιμετωπίσατε εκεί;

Η μεγαλύτερη πρόκληση είναι πάντα να βρεις τη δική σου φωνή μέσα σε ένα τόσο πλούσιο καλλιτεχνικό περιβάλλον. Επίσης, η δημιουργία και η υλοποίηση πολιτιστικών πρότζεκτ απαιτεί μεγάλη επιμονή και συνεργασία με πολλούς διαφορετικούς ανθρώπους και θεσμούς.

Πώς ανταποκρίνεται το γαλλικό κοινό στις μουσικές σας διοργανώσεις;

Το γαλλικό κοινό είναι πολύ ανοιχτό σε νέες ιδέες και καλλιτεχνικές προσεγγίσεις. Πιστεύω ότι το ίδιο συμβαίνει και στον ελληνικό χώρο, δεν υπάρχει πραγματική διαφορά και το βιώνω αυτό στην καθημερινότητά μου. Αυτό που με ενδιαφέρει περισσότερο είναι να δημιουργείται μια άμεση και βιωματική σχέση ανάμεσα στη μουσική και το κοινό. Άλλωστε, δεν υπάρχει διάκριση μεταξύ των ακροατών, όλοι ακούμε το ίδιο πράγμα - η διαφορά βρίσκεται στην εμπειρία.

Υπάρχουν στοιχεία από την ελληνική παράδοση που ενσωματώνετε στη μουσική σας;

Η ελληνική και η μεσογειακή κουλτούρα είναι πάντα παρούσες στον τρόπο που αντιλαμβάνομαι τον ήχο και τη μουσική εμπειρία. Πέρα από άμεσες αναφορές, πρόκειται για μια ευαισθησία και μια σχέση με τη φωνή, τους βυζαντινούς ήχους, καθώς και με τον παραδοσιακό ρυθμό και την έκφραση.

Τι σημαίνει για εσάς η καταγωγή σας από την Άρμου;

Η Άρμου είναι για μένα ένα σημείο αναφοράς, το σπίτι που μεγάλωσα. Είναι ο τόπος όπου διαμορφώθηκαν οι πρώτες μου εμπειρίες και οι πρώτες μου εικόνες. Αυτή η σχέση με τον τόπο παραμένει πάντα ζωντανή μέσα μου.

Πώς επηρεάζει η κουλτούρα του τόπου σας τη δημιουργία σας;

Περισσότερο από άμεσες αναφορές, πρόκειται για μια ευαισθησία που συνδέεται με τη φωνή και με τους φυσικούς ήχους της μεσογειακής φύσης. Αυτά τα στοιχεία διαμορφώνουν τον τρόπο που ακούω και δημιουργώ.

Νιώθετε ότι εκπροσωπείτε την Ελλάδα μέσα από τη δουλειά σας στο εξωτερικό;

Δεν σκέφτομαι τη δουλειά μου ως εκπροσώπηση με την αυστηρή έννοια. Ωστόσο, η πολιτισμική μου ταυτότητα γίνεται πάντα αισθητή. Μέσα από τα πρότζεκτ και τις συνεργασίες μου προσπαθώ να δημιουργώ γέφυρες ανάμεσα σε διαφορετικές κουλτούρες, συνδέοντας την ελληνική πολιτιστική μνήμη με τη σύγχρονη καλλιτεχνική αναζήτηση.

Πώς προέκυψε η ιδέα για το κοινό φεστιβάλ ανάμεσα στη Ρόδο και τη Γαλλία;

Η ιδέα για το κοινό φεστιβάλ ανάμεσα στη Ρόδο και τη Γαλλία προέκυψε από την επιθυμία να δημιουργηθεί μια γέφυρα ανάμεσα στη σύγχρονη καλλιτεχνική δημιουργία των δύο τόπων. Το Φεστιβάλ Ευρωπαϊκή Πολυφωνία αποτελεί το βασικό καλλιτεχνικό δρώμενο, που γεννήθηκε μέσα από τη συνάντησή μου με τον αξιόλογο συνθέτη Σάββα Καραντζιά το 2019 στη Ρόδο, έναν συνοδοιπόρο της τέχνης με τον οποίο οι συνεργασίες μας τα τελευταία χρόνια είναι πολυάριθμες. Το φεστιβάλ είναι πλέον εδραιωμένο τόσο στο Παρίσι όσο και στη Ρόδο και λειτουργεί ως μια δημιουργική πλατφόρμα για την προβολή της ελληνικής και γαλλικής καλλιτεχνικής δημιουργίας. Παράλληλα, προάγει τον διαπολιτισμικό διάλογο και ενισχύει την πολιτιστική συνεργασία μεταξύ των δύο χωρών. Φέτος γιορτάζει την 4η διοργάνωσή του στο Παρίσι και την 8η στη Ρόδο, συνεχίζοντας να ενώνει καλλιτέχνες, κοινό και διαφορετικές πολιτισμικές εμπειρίες. Στόχος του είναι να δημιουργήσει έναν ζωντανό χώρο ανταλλαγής, όπου οι τέχνες συναντούν το κοινό και οι δημιουργοί συνδέονται μεταξύ τους, προβάλλοντας τόσο τη Ρόδο όσο και τη διεθνή δημιουργία και αφήνοντας ανοιχτό χώρο για νέες συνεργασίες και έμπνευση.

Πόσα χρόνια διοργανώνεται; Τι θα περιλαμβάνει το φεστιβάλ και τι θα δει το κοινό;

Το Διεθνές Φεστιβάλ Ευρωπαϊκή Πολυφωνία διανύει πλέον την όγδοη δημιουργική του χρονιά και είναι αφιερωμένο στην κλασική μουσική, τις εικαστικές τέχνες και τον κινηματογράφο. Από τις 28 Σεπτεμβρίου έως τις 10 Οκτωβρίου 2026, το νησί της Ρόδου θα φιλοξενήσει ένα πλούσιο και πολυδιάστατο πρόγραμμα εκδηλώσεων, που περιλαμβάνει μουσικές συναυλίες, εκθέσεις, μουσικούς και ιστορικούς περιπάτους, παιδαγωγικά μουσικά εργαστήρια, μια θερινή γιγαντιαία παρέλαση, καθώς και πολλές ακόμη εκπλήξεις. Στο Παρίσι, το φεστιβάλ διοργανώνεται για τέταρτη συνεχή χρονιά, από τις 3 έως τις 5 Ιουλίου 2026, με ένα φιλόδοξο καλλιτεχνικό πρόγραμμα και τη σημαντική στήριξη του Δήμου Ρόδου και του Δήμου Παρισιού. Οι συνεργασίες μας επεκτείνονται συνεχώς, γνωρίζοντας νέους ανθρώπους που επιθυμούν να συμβάλουν στο όραμά μας και να κτίσουν μαζί μας. Αναφέρομαι στον φίλο και αγαπητό καθηγητή Σπύρο Συρόπουλο, καθώς και στις δύο καινούργιες γαλλικές χορωδίες, Chœur de Grenelle και Dulci Jubilo. Επιπλέον, το φεστιβάλ στο Αββαείο του Μπολιέ (Abbaye de Beaulieu) στη Νότια Γαλλία θα φιλοξενήσει μέρος των εκδηλώσεων της Πολυφωνίας, ενισχύοντας την προβολή τόσο του φεστιβάλ όσο και της Ρόδου.

Πόσο σημαντικές είναι τέτοιες πολιτιστικές συνεργασίες μεταξύ χωρών;

Τέτοιες συνεργασίες είναι εξαιρετικά σημαντικές, γιατί δημιουργούν γέφυρες κατανόησης, προωθούν τον διαπολιτισμικό διάλογο και ενισχύουν την πολιτιστική συνεργασία. Επιτρέπουν στους καλλιτέχνες να γνωριστούν, να εμπνευστούν και να ανοίξουν νέες προοπτικές, ενώ δίνουν στο κοινό την ευκαιρία να γνωρίσει διαφορετικές πολιτιστικές παραδόσεις.

Τι σημαίνει για εσάς να συμμετέχετε σε ένα φεστιβάλ που συνδέει τις δύο πατρίδες σας;

Σημαίνει πολλά, προσωπικά και καλλιτεχνικά. Μου δίνει την ευκαιρία να ενώσω τις δύο κουλτούρες που με διαμόρφωσαν, να μοιραστώ τη μουσική και τις ιδέες μου, και να συμμετέχω σε έναν ζωντανό χώρο επικοινωνίας, όπου η ελληνική και η γαλλική δημιουργία συναντιούνται και αλληλοτροφοδοτούνται. Το φεστιβάλ λειτουργεί σαν γέφυρα πολιτισμού, ενισχύοντας τη συνεργασία και αφήνοντας χώρο για νέες, δημιουργικές συνέργειες.

Ποια είναι τα επόμενα σχέδιά σας στη μουσική;

Θα έχω την ευκαιρία να συμμετάσχω ως σολίστ στο νέο έργο του Σάββα Καραντζιά, «A Contemporary Saint», με την Archdiocesan Cathedral Choir, που θα παρουσιαστεί στις 4 Ιουνίου στην Αμερική. Η συναυλία θα πραγματοποιηθεί στη Νέα Υόρκη, στο εμβληματικό St. Nicholas Greek Orthodox National Shrine, έναν χώρο με ιδιαίτερο συμβολισμό για τον ελληνισμό της διασποράς. Δεν πρόκειται απλώς για έναν συναυλιακό χώρο, αλλά για ένα σημείο αναφοράς της συλλογικής ταυτότητας.

Υπάρχει κάποιο νέο έργο ή συνεργασία που ετοιμάζετε;

Ναι, αυτή την περίοδο ετοιμάζουμε δύο σημαντικά έργα. Τον Ιούλιο του 2026, στο Πανεπιστήμιο της Σορβόνης στο Παρίσι, θα παίξω σε ένα νέο έργο βασισμένο σε επεισόδια της Οδύσσειας, όπου η μουσική σύνθεση συνδέεται οργανικά με τον λόγο, αναδεικνύοντας τη διαχρονική και διαπολιτισμική διάσταση του έπους.

Παράλληλα, συνεχίζεται η διεθνής πορεία του έργου «Katharsis», το οποίο θα παρουσιαστεί σε σημαντικούς χώρους της Γαλλίας, όπως ο ιστορικός ναός Église Saint-Eustache και το Beaulieu-en-Rouergue Abbey, πριν ολοκληρώσει τον κύκλο του στη Ρόδο τον Οκτώβριο. Και τα δύο έργα είναι συνθέσεις του αγαπητού φίλου και συνεργάτη Σάββα Καραντζιά, έχουν γραφτεί για μεικτή χορωδία, κρουστά και σόλο βιολί, όπου τα μέρη βασίζονται σε αυτοσχεδιασμό, δίνοντάς μου την απόλυτη ελευθερία συνδημιουργίας.

Τι συμβουλή θα δίνατε σε νέους μουσικούς από μικρές κοινότητες που θέλουν να κάνουν διεθνή καριέρα;

Το ερώτημα είναι αν θα μπορούσατε να κάνετε τα πάντα για το πάθος σας - με υπομονή, επιμονή και ανοιχτό μυαλό, οι δυνατότητες είναι πραγματικά απεριόριστες. Η διεθνής καριέρα δεν είναι το ζητούμενο, σημαντικό είναι το ταξίδι και η πορεία που κάνει ο άνθρωπος για να φτάσει στον προορισμό του. Δεν πρέπει ποτέ να εγκαταλείπουμε τα όνειρά μας.

Who is who

Ο Χρύσανθος Αντωνίου είναι Γαλλοκύπριος καλλιτέχνης, βιολονίστας, παραγωγός, παιδαγωγός, και ζει μόνιμα στο Παρίσι. Σπούδασε βιολί στο Κονσερβατόριο του Μονπελιέ και διεύρυνε τη μουσική του εκπαίδευση με σπουδές μουσικολογίας, ψυχολογίας καθώς και διοίκηση πολιτιστικών επιχειρήσεων, τις οποίες πραγματοποίησε στο Μονπελιέ και στο Παρίσι. Η πορεία του ως βιολονίστα τον οδήγησε να συνεργαστεί με καλλιτέχνες και σύνολα διεθνούς φήμης, μεταξύ των οποίων ο Savvas Karantzias, ο Marcel Pérès, ο Tõnu Kaljuste, η Φιλαρμονική Χορωδία Δωματίου της Εσθονίας, και η Χορωδία Mikrokosmos. Από το 2013 σχεδιάζει και υλοποιεί καλλιτεχνικά πρότζεκτ που ενισχύουν τον διάλογο ανάμεσα σε διαφορετικές μορφές καλλιτεχνικής έκφρασης, δημιουργώντας έναν ζωντανό χώρο συνάντησης γύρω από τη μουσική και την τέχνη. Είναι πρόεδρος του πολιτιστικού οργανισμού Arts Spontanés με έδρα το Παρίσι. Το 2019 συνίδρυσε το Φεστιβάλ Ευρωπαϊκή Πολυφωνία, στο οποίο διατελεί συνκαλλιτεχνικός διευθυντής.