Συνέντευξη στη Μερόπη Μωυσέως | Φωτογραφία Ελένη Παπαδοπούλου

Συναντήσαμε τη σκηνοθέτιδα της ταινίας Toni Erdmann, που απέσπασε το φετινό κινηματογραφικό βραβείο Lux, μερικά λεπτά μετά τη βράβευσή της στο Στρασβούργο για μια συνέντευξη επτά (7) προκαθορισμένων λεπτών, με ένα ηλεκτρονικό ρολόι στο πάτωμα του Ευρωκοινοβουλίου να μετρά αντίστροφα

Η Γερμανίδα σκηνοθέτιδα Μάρεν Άντε ήταν το πρόσωπο της ημέρας στην έδρα του Ευρωκοινοβουλίου στο Στρασβούργο την περασμένη Τετάρτη, όταν απονεμήθηκε το κινηματογραφικό βραβείο Lux. Η Μάρεν Άντε απέσπασε το βραβείο για την πολυσυζητημένη ταινία της με τίτλο Toni Erdmann: μια ακραία κωμωδία που ενέχει την τραγωδία μέσα της σε τέτοιο βαθμό ώστε καταλήγει μια σουρεαλιστική, αποθεωτική ματιά στον σύγχρονο κόσμο. Το κυπριακό κοινό είχε την ευκαιρία να παρακολουθήσει προ ημερών την ταινία, κατά την προβολή της στη Λευκωσία μαζί με τις άλλες δύο φιναλίστ ταινίες για το βραβείο σε μια διοργάνωση που ανέλαβε το Γραφείο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στην Κύπρο.

Το Lux

Την περασμένη Τετάρτη απονεμήθηκε στο Στρασβούργο το κινηματογραφικό βραβείο Lux, το οποίο απονέμει κάθε χρόνο το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στο πλαίσιο του διαχρονικού του στόχου για στήριξη της ευρωπαϊκής παραγωγής ταινιών. Ενός στόχου που λειτουργεί μεν -σε κάποιο βαθμό- στη λογική του «αντίποδα του εμπορικού αμερικανικού σινεμά», ωστόσο αποτελεί μια εξαιρετικά σημαντική διάκριση για τις βραβευμένες ταινίες, σε πρακτικό και επί της ουσίας επίπεδο: οι ταινίες που φτάνουν στην τελική ευθεία για το βραβείο υποτιτλίζονται στις 24 επίσημες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Τους παρέχεται, έτσι, σαφές πλεονέκτημα στη διανομή και στο «ταξίδι» τους στις κινηματογραφικές αίθουσες των κρατών μελών της ΕΕ, βεβαίως, αλλά και στον ευρύτερο διεθνή χώρο.

H ταινία

Η βραβευμένη «Τόνι Έρντμαν» χρειάστηκε επτά χρόνια για να ολοκληρωθεί, εκ των οποίων ο ένας χρόνος ήταν μόνο για το μοντάζ!

Η ταινία είναι στη βάση της μια απλή ιστορία: ένας πατέρας, ο Γουίνφρεντ, ταξιδεύει στο Βουκουρέστι για να συναντήσει την κόρη του, Ίνες, που εργάζεται σε μια πολυεθνική της ρουμανικής πόλης. Η σχέση πατέρα και κόρης είναι απόμακρη κι αυτό είναι κάτι που ο Γουίνφρεντ θέλει να αλλάξει. Φτάνει απροειδοποίητα στο Βουκουρέστι, όμως ο τρόπος ζωής της Ίνες είναι τέτοιος που δεν της επιτρέπει να δώσει λίγο χρόνο στον πατέρα της. Ίσως και να μην θέλει.

Η ταινία της Mάρεν Άντε, διάρκειας δυόμισι ωρών, είναι η τρίτη της ταινία μεγάλου μήκους και στρέφει το βλέμμα προς την κατεύθυνση της σύγχρονης εταιρικής κουλτούρας σε μια κατ’ εξοχήν πολιτική κωμικοτραγωδία: Μια ταινία-πολιτική δήλωση που εξετάζει πώς το εταιρικό ήθος μπορεί να καταστρέψει τους οικογενειακούς δεσμούς, τη ζωή των ανθρώπων και την ευτυχία θέτοντας, εν τέλει, ένα βαθιά εσωτερικό και επίκαιρο ερώτημα: πώς διατηρείται η ανθρωπιά σε ένα απάνθρωπο οικονομικό περιβάλλον;

Η ταινία είχε την παγκόσμιά της πρεμιέρα (και σχεδόν καθολική κριτική αποδοχή) στο φετινό Κινηματογραφικό Φεστιβάλ των Καννών, τον Μάιο. Μάλιστα, αρχικά θα προβαλλόταν στο τμήμα «Ένα Κάποιο Βλέμμα», ωστόσο μια μέρα πριν από την επίσημη συνέντευξη Τύπου του φεστιβάλ, η Μάρεν Άντε και ο παραγωγός της παρέλαβαν ένα μέιλ που τους πληροφορούσε πως η ταινία θα προβληθεί στο διαγωνιστικό τμήμα του φεστιβάλ διεκδικώντας τον Χρυσό Φοίνικα. Στη Γερμανία η ταινία προβλήθηκε τον Ιούλιο ενώ στην Αμερική θα βγει στους κινηματογράφους ανήμερα των Χριστουγέννων.

Ήδη, η διεθνής φήμη της ταινίας είναι μεγάλη. Και ενώ η ίδια η σκηνοθέτιδα ανέφερε στο Στρασβούργο ότι δεν υπήρξε καμία σοβαρή πρόταση για το αμερικανικό ριμέικ της ταινίας, ωστόσο η «Guardian» έθεσε ήδη το ερώτημα: ποιος θα υποδυόταν τον πατέρα; Ο Μπιλ Μάρεϊ, ο Τζακ Νίκολσον, ο Άλεκ Μπόλντουϊν ή ακόμη ο Μπεν Κίνγκσλεϊ, που θα του πήγαινε και η περούκα;

Προς το παρόν, η αυθεντική συμπαραγωγή Γερμανίας, Αυστρίας και Ρουμανίας είναι η επιλογή της Γερμανίας για τα φετινά Όσκαρ στην κατηγορία Καλύτερης Ξενόγλωσσης Ταινίας ενώ κριτικοί κινηματογράφου την τοποθετούν ήδη στην πεντάδα που θα διεκδικήσει, εν τέλει, το χρυσό αγαλματίδιο.

Η συνέντευξη

Πώς γεννήθηκε η ιδέα για την ιστορία της ταινίας;

Ανέκαθεν με ενδιέφερε να κάνω μια ταινία για τις οικογένειες, τη δομή τους, για τους ρόλους που καλείται να «παίξει» έκαστο μέλος της οικογένειας, ακόμη κι αν δεν το θέλει. Αυτά τα τελετουργικά στα οποία μπλέκουμε.

Έτσι σκέφτηκα ότι θα είναι ενδιαφέρον να εστιάσω σε δύο μέλη της οικογένειας που παίζουν ένα παιχνίδι ρόλων σαν άγνωστοι.

Ο πατέρας είναι εμπνευσμένος από τον ίδιο τον μπαμπά μου. Έχει κι αυτός καλή αίσθηση του χιούμορ. Μάλιστα για κάποιο χρονικό διάστημα έκανε το αστείο με τα ψεύτικα δόντια. Μου άρεσαν οι μικρές εκείνες στιγμές που επιχειρούσε να ξεφύγει από την «κανονικότητά» του αλλά που δεν διαρκούσε για πολύ. Έπειτα διάφορα στοιχεία ενώνονταν σιγά-σιγά στην ιστορία.

Για τον ρόλο της κόρης, με ενδιέφερε να μάθω για την οικονομία και σκέφτηκα πως θα είναι ίσως ωραίο να τοποθετήσω στο στόρι έναν χαρακτήρα που δεν έχει σχέση με μένα. Έκανα μια μεγάλη έρευνα πάνω σ’ αυτό. Μίλησα με γυναίκες από τον κόσμο των πολυεθνικών εταιρειών, για τον τρόπο ζωής τους, τις συμπεριφορές τους.

Εν τέλει διάφορα στοιχεία συναντήθηκαν σε αυτήν την ταινία. Η ιδέα δεν είναι ποτέ μία και αυτή μένει μέχρι τέλους.

Και το μήκος της ταινίας; Προσθέτει σ’ αυτήν;

Δεν περίμενα πως θα ήταν μια τόσο μεγάλη ταινία. Μάλιστα για πολλές βδομάδες προσπαθούσα να την «κόψω» αλλά κάπου «έχανε», γινόταν μπανάλ. Μεγάλο μέρος της ιστορίας εκτυλίσσεται σε ένα δεύτερο επίπεδο και χρειάζεται χρόνος για τον θεατή να το δει. Κατ' ακρίβειαν, έμοιαζε πιο μεγάλη όταν την συντομεύσαμε και έτσι αποφασίσαμε να την κρατήσουμε ως έχει και βλέπουμε.

Σε μια από τις περιγραφές της, η ταινία χαρακτηρίζεται ως πολιτική δήλωση. Συμφωνείτε μ’ αυτό;

Αν κάποιος την βλέπει σαν πολιτική δήλωση, έχει κάθε δικαίωμα. Αλλά δεν είχα τέτοια πρόθεση. Για μένα μια ταινία παρουσιάζει τις σκέψεις μου και τα ερωτήματα που θέτω εγώ η ίδια. Μερικές φορές είναι πιο δυνατό για μένα όταν μια ταινία αφήνει ανοιχτά ερωτήματα, όταν δεν είναι πολιτική με την έννοια του ότι φεύγει κάποιος από τον κινηματογράφο ανακουφισμένος γιατί είδε μια πολιτική ταινία. «Έκανα κάτι καλό σήμερα, είδα μια πολιτική ταινία!» Όχι. Βασίζομαι μόνο στο γεγονός ότι προσωπικά είμαι πολιτικά σκεπτόμενος άνθρωπος και ίσως αυτό βγει στη δουλειά μου με κάποιο τρόπο.

Και ο σκοπός της ζωής που ο πατέρας θα ήθελε να αναζητήσει η κόρη του;

Ο ίδιος δεν είναι ευτυχισμένος, γι' αυτό το θέλει για την κόρη του. Όμως ούτε ο ίδιος ξέρει τι προσδίδει αξία στη ζωή, ούτε ο ίδιος μπορεί να απαντήσει σ’ αυτό. Και στο τέλος ακόμη προσπαθεί να απαντήσει χωρίς να έχει καταλάβει πως όσα έκανε γι’ αυτήν στο Βουκουρέστι της έδωσε ήδη μια απάντηση κάνοντας όλα αυτά τα τρελά πράγματα.

Νομίζω πως αυτό το στοιχείο απορρέει από την προσωπική μου εμπειρία σαν γονιός. Δοκιμάζεις χωρίς να ξέρεις τι θα συμβεί. Μ’ αρέσει που ο πατέρας δεν είναι σίγουρος ούτε στο τέλος και προσπαθεί να της δώσει μια «σωστή» πατρική συμβουλή.

Γιατί επιλέξατε τη Ρουμανία ανάμεσα σε οποιαδήποτε άλλη χώρα για να τοποθετήσετε την ιστορία σας;

Μ’ ενδιέφερε εξαρχής η Ρουμανία εξαιτίας του σινεμά της. Μ’ αρέσει πολύ το νέο ρουμανικό κύμα στη χώρα. Είναι ένα καλό παράδειγμα για τον τρόπο με τον οποίο ο κινηματογράφος μπορεί να κεντρίσει το ενδιαφέρον για μια ολόκληρη χώρα. Έτσι πήγα εκεί, εξαιτίας και της δυνατής σχέσης της Ρουμανίας με τη Γερμανία σε οικονομικό επίπεδο. Μετά το τέλος του κομουνισμού υπήρξε τεράστια πτώση στη χώρα και εκεί έχουν την έδρα τους πολλές πολυεθνικές, οπότε υπήρχε μια λογική για να τοποθετηθεί εκεί η υπόθεση της ταινίας.

+ ΤΗΝ ΕΡΧΟΜΕΝΗ ΚΥΡΙΑΚΗ: Συνέντευξη με την Doris Pack 

Στο πλαίσιο του Βραβείου Lux παραχώρησε μια συνέντευξη στο «Π» η Ντόρις Πακ, Γερμανίδα πολιτικός μέλος του Ευρωκοινοβουλίου, η οποία πρότεινε προ δεκαετίας την απονομή ενός κινηματογραφικού βραβείου για ταινίες ευρωπαϊκής παραγωγής. Η Ντόρις Πακ μιλά στη συνέντευξή της -που θα δημοσιευθεί την ερχόμενη Κυριακή 4 Δεκεμβρίου, τόσο για το Lux όσο και για την παραγωγή κυπριακών ταινιών στο πλαίσιο της ΕΕ.