Η Ανδριανή Σουρή, σήμερα 80 ετών, είναι μια γυναίκα που η ζωή της συνοψίζει την ιστορία της σύγχρονης Κύπρου, προσφυγιά, αγώνας, οικογένεια, επιστήμη, ποίηση και κοινωνική προσφορά. Παντρεμένη από το 1969 με τον Σαλάμ Σούρη, ινδικής καταγωγής, μητέρα τεσσάρων παιδιών και γιαγιά οκτώ εγγονιών, έζησε έναν μεικτό γάμο που στάθηκε έμπρακτη απάντηση στον ρατσισμό και τη συντηρητικότητα της εποχής.
Με σπουδές στη Μαιευτική και τη Νοσηλευτική, μετέτρεψε την επιστήμη σε λειτούργημα, φτάνοντας να συνταξιοδοτηθεί ως διευθύνουσα του νοσηλευτικού προσωπικού του Νοσοκομείου Λάρνακας. Παράλληλα, η ποίηση και η γραφή έγιναν για εκείνη τρόπος αντίστασης, μνήμης και αγάπης για τον άνθρωπο και τη φύση. Σε συνάντευξή της που παραχώρησε στον «Π», η ίδια αφηγείται τη ζωή, τις αξίες, τους αγώνες και τα όνειρά της.
Κατάγεστε από κατεχόμενο χωριό της επαρχίας Αμμοχώστου. Πόσο δύσκολος ήταν ο ξεριζωμός και πώς προσαρμοστήκατε στη νέα σας ζωή;
Κατάγομαι από το Πραστειό Αμμοχώστου, από αγρότες γονείς. Μεγάλωσα σε ένα μικρό, ασφαλές περιβάλλον περίπου 300 οικογενειών. Οι κάτοικοι ασχολούνταν κυρίως με τη γεωργία και την κτηνοτροφία και υπήρχε αμοιβαίος σεβασμός και εκτίμηση. Θυμάμαι να πηγαινοέρχομαι καθημερινά στο Γυμνάσιο και το Λύκειο στο Βαρώσι, ανάμεσα στα μυρωδάτα περιβόλια των εσπεριδοειδών που όταν άνθιζαν ένιωθες πως ζούσες στον παράδεισο.
Θυμάμαι τα ξενοδοχεία στη χρυσή αμμουδιά, τα κρυστάλλινα νερά, την αισιοδοξία και την πρόοδο. Το 1974, όμως, ήρθε η προσφυγιά. Μια πληγή αγιάτρευτη. Η απώλεια του δικαιώματος της ελεύθερης διαμονής, της ιδιοκτησίας, του κύκλου στήριξής σου. Ήταν μια πλήρης αναδιοργάνωση στόχων, ονείρων και κόπων μιας ζωής.
Δεν το ξεπέρασα ποτέ, παρ' όλο που πέρασαν 51 χρόνια. Με δύο παιδιά στην αγκαλιά έπρεπε να αρχίσω από την αρχή. Αργότερα τα παιδιά έγιναν τέσσερα. Μας φιλοξένησε η Αραδίππου για έξι χρόνια και στη συνέχεια κτίσαμε το σπίτι μας στο Κίτι. Τα παιδιά μου σπούδασαν και έκαναν τις δικές τους οικογένειες. Αυτό για εμένα αποτελεί τη μεγαλύτερη δικαίωση.
Γράφετε ποίηση και πονήματα με ανθρωποκεντρικό και περιβαλλοντικό θέμα. Πώς το αποδεικνύετε έμπρακτα στη ζωή σας;
Πάντα διάβαζα και συνεχίζω να διαβάζω. Άρχισα να γράφω γύρω στα πενήντα μου. Εργαζόμουν ως προϊστάμενη νοσηλεύτρια στον χειρουργικό θάλαμο και κάτι με στενοχώρησε. Τότε, αναπάντεχα, μου βγήκε το πρώτο μου μικρό ποίημα. Δεν με ξάφνιασε όμως ιδιαίτερα το γεγονός γιατί ήμουν σε καθημερινή επαφή με την ποίηση λόγω του πατέρα μου, του λαϊκού ποιητή Ζένιου Α. Ρουσιαλή. Επίσης ο αδελφός μου, ο Κυριάκος Ζένιος, ασχολείται με την ποίηση και έχει εκδώσει μια ποιητική του συλλογή. Η αλήθεια βέβαια είναι πως η πορεία της ζωής μου ίσως να με εμπόδισε να ασχοληθώ με την ποίηση νωρίτερα. Γράφω για τις αγωνίες μου, για τη δυστυχία και την ανισότητα στον κόσμο αλλά και για να υμνήσω τις χαρές και τις ευλογίες της γης και του ανθρώπου. Γράφω για τον πόνο της προσφυγιάς, για τη βαριά ιστορία του τόπου μας και για την ανθεκτικότητα αυτού του μικρού λαού που αγωνίστηκε να επιβιώσει.
«Σήμερα, δυστυχώς, βλέπω μια απομάκρυνση του ανθρώπου από το φυσικό και το ουσιαστικό. Υπάρχει υπερβολή, κατανάλωση και φόβος. Όμως ακόμη πιστεύω πως, αν ξαναβρούμε τη σχέση μας με τη φύση, θα ξαναβρούμε και τον εαυτό μας»
Πιστεύω βαθιά πως η σχέση του ανθρώπου με τη γη τον κάνει πιο δυνατό, πιο ήρεμο, πιο ταπεινό και πιο σοφό. Η γη διδάσκει υπομονή και την αποδοχή ότι πολλά συμβαίνουν ανεξάρτητα από τη δική μας θέληση, όπως το γύρισμα των εποχών. Έχω ανάγκη την ποίηση. Έχω ανάγκη να γράφω και να διαβάζω ποίηση.
Αγαπάτε τον άνθρωπο σε άμεση σχέση με τη φύση. Οι σπουδές σας επηρέασαν τη γραφή σας;
Το γράψιμο δεν έχει σχέση με τη μόρφωση. Είναι έφεση, αγάπη που την κουβαλάς μέσα σου. Ή την εξελίσσεις ή την αφήνεις κοιμισμένη. Ο μακαριστός Λιασίδης, ο Kαρνέρας και τόσοι άλλοι δεν ήταν μορφωμένοι με ακαδημαϊκούς τίτλους, όμως άφησαν σπουδαίο έργο.
Ο πατέρας μου, ο Ζένιος Ρουσιαλής, έγραψε δύο ποιητικές συλλογές. Ο μικρότερος αδελφός μου, ο Κυριάκος Ζένιου, που έφυγε πριν 19 μήνες, έγραφε εξαιρετικά και άφησε πίσω του τη συλλογή «Άσβεστη Φλόγα».
Εμένα με απασχολεί το τρίπτυχο άνθρωπος... φύση... έρωτας, με τον έρωτα ως δύναμη δικαίωσης και χαράς. Αυτό που με πονά περισσότερο είναι η απληστία του ανθρώπου. Πόσα χρειάζεται στ’ αλήθεια για να ζήσει; Οι πόλεμοι, η βία, οι νεκροί και τα εκατομμύρια των ξεριζωμένων με τρομάζουν βαθιά.
Εσείς μέσα από τα δικά σας έργα τι επιδιώκετε;
Δεν είμαι σίγουρη αν μπορώ να το απαντήσω αυτό. Όταν μου έρθει μια σκέψη, μια εικόνα, ένα συναίσθημα, γράφω σαν να είναι μια μουσική από λέξεις που βγαίνει από μέσα μου. «Κάθε πουλί με την λαλιά του σέρεται», λέει ο λαός μας. Εμένα φαίνεται πως η δικιά μου φωνή είναι η ποίηση. Δεν επιδιώκω κάτι παρά μόνο να είναι κατανοητά αυτά που γράφω, όμορφα, με ένα μήνυμα ή εικόνες.
Η ποίησή σας λειτουργεί ως μορφή αντίστασης. Ποιο ήταν το κίνητρό σας και ποιο το εκδοτικό σας έργο;
Έχω εκδώσει εννέα ποιητικές συλλογές και διαθέτω αδημοσίευτο υλικό για άλλες τόσες. Έχω επίσης πολλά πεζογραφήματα. Τα τελευταία δέκα χρόνια ασχολούμαι συστηματικά με τη δημιουργική γραφή, τρεις φορές τον μήνα, στη Λεμεσό και στη Λάρνακα. Δασκάλα μας είναι η Ευτυχία Αλεξάνδρα Λουκαΐδου από τη Θεσσαλονίκη, εξαιρετική ποιήτρια και δοκιμιογράφος.
Γράφω γιατί δεν μπορώ να κάνω αλλιώς. Είναι ανάγκη, στάση ζωής και τρόπος να στέκομαι απέναντι σε όσα με πληγώνουν.
Έχετε τέσσερα παιδιά. Πιστεύετε ότι επηρεάσατε τον τρόπο σκέψης τους σε σχέση με τη φύση και το «φυσιολογικό»;
Πιστεύω πως ναι. Όχι με λόγια αλλά με το παράδειγμα. Τα παιδιά μαθαίνουν περισσότερο από τον τρόπο που ζεις παρά από όσα λες. Μεγάλωσαν βλέποντας σεβασμό στη φύση, απλότητα στη ζωή και εκτίμηση στα ουσιώδη. Δεν τα μεγάλωσα με υπερπροστασία αλλά με ευθύνες και ελευθερία σκέψης.
Σήμερα, δυστυχώς, βλέπω μια απομάκρυνση του ανθρώπου από το φυσικό και το ουσιαστικό. Υπάρχει υπερβολή, κατανάλωση και φόβος. Όμως ακόμη πιστεύω πως, αν ξαναβρούμε τη σχέση μας με τη φύση, θα ξαναβρούμε και τον εαυτό μας.
Ως μαία και υποστηρίκτρια του φυσιολογικού τοκετού, τι σας οδήγησε σε αυτή τη στάση;
Μετά τη συνταξιοδότησή μου, η κόρη μας η Σοφία ήταν έγκυος και ήθελε να γεννήσει στο σπίτι. Φοβήθηκα λόγω της εμπειρίας μου στη νοσοκομειακή μαιευτική. Τελικά ο τοκετός έγινε στο σπίτι, σε πισίνα με νερό. Ήμουν παρούσα κυρίως ως μάνα.
Εκεί συνειδητοποίησα πόσο υπέροχο είναι να γεννά μια γυναίκα στο περιβάλλον της, χωρίς παρεμβάσεις. Όχι ότι δεν χρειάζεται ποτέ η ιατρική βοήθεια, αλλά ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας αναφέρει ότι μόνο 6–8% των τοκετών χρειάζονται παρέμβαση. Στην Κύπρο, δυστυχώς, κατέχουμε την πρώτη θέση στις καισαρικές.
Έτσι δημιουργήσαμε τον οργανισμό Birth Forward, που φέτος συμπληρώνει δέκα χρόνια δράσης, με στόχο τη στήριξη των γυναικών σε θέματα εγκυμοσύνης, τοκετού και θηλασμού.
Έχετε βοηθήσει γυναίκες να γεννήσουν φυσιολογικά; Πότε θεωρείτε έναν τοκετό φυσιολογικό;
Ναι, βοήθησα γυναίκες να γεννήσουν στο σπίτι. Δυστυχώς δεν υπάρχει ακόμη οργανωμένη κρατική στήριξη για κατ’ οίκον τοκετούς. Υπάρχει ενθάρρυνση αλλά όχι υποδομή. Για δύο με τρία χρόνια δίδασκα και στα Λύκεια, ενημερώνοντας τις τελειόφοιτες για τα υπέρ και τα κατά. Η ανταπόκριση ήταν μεγάλη.
Ποια μηνύματα θέλετε να στείλετε στους συνανθρώπους σας;
Τα μηνύματά μου είναι η προσπάθεια, η ταπεινότητα και η θετικότητα. Η οικογένεια είναι ο πυρήνας της κοινωνίας. Δώστε στα παιδιά ευθύνες, αρχές και ηθικές αξίες και όχι υλισμό. Διδάξτε τους αγάπη για τη φύση, εργατικότητα και ανοιχτό μυαλό.
Το να αγαπώ το «είναι» μου σημαίνει να σέβομαι το σώμα μου, τον άλλον και τη ζωή.