Η κλιματική κρίση δεν είναι πια ένα μελλοντικό σενάριο, αλλά μια πραγματικότητα που εξελίσσεται ήδη. Ο σκηνοθέτης Γιώργος Αυγερόπουλος ταξιδεύει στην Αρκτική, εκεί όπου το permafrost, το επί χιλιετίες παγωμένο έδαφος υποχωρεί και αποκαλύπτει τις πιο ακραίες συνέπειες της ανθρώπινης παρέμβασης, καταγράφοντας μια πραγματικότητα που εξελίσσεται μπροστά στα μάτια μας. Με αφορμή την προβολή του ντοκιμαντέρ στο κινηματοθέατρο Πάνθεον στη Λευκωσία, μιλήσαμε μαζί του για την ανάγκη αφύπνισης και την ευθύνη των κοινωνιών μπροστά στο μέλλον. Γιατί, όπως επισημαίνει, το κρίσιμο δεν είναι πλέον να προβλέψουμε τι έρχεται, αλλά να συνειδητοποιήσουμε τι ήδη συμβαίνει και πόσο λίγος χρόνος απομένει για να αντιδράσουμε.
Τι σας οδήγησε στη δημιουργία αυτού του ντοκιμαντέρ;
Ήθελα να δημιουργήσω το Mankind’s Folly («Η Ύβρις της Ανθρωπότητας»), γιατί θεωρώ ότι η κλιματική κρίση είναι το σημαντικότερο ζήτημα της εποχής μας, με τεράστια απόσταση από όλα τα υπόλοιπα. Θα έπρεπε να συζητείται καθημερινά και να αποτελεί πρώτο θέμα στα δελτία ειδήσεων. Αντίθετα, βλέπουμε ότι έχει σχεδόν εξαφανιστεί από τον δημόσιο διάλογο, καθώς έχει αντικατασταθεί από το δόγμα της ενεργειακής ασφάλειας. Κι όμως, την ίδια στιγμή οδηγούμε τα συστήματα της Γης σε αποσταθεροποίηση. Ο πλανήτης «κραυγάζει» και παρ’ όλα αυτά, δεν γίνεται τίποτα.
Γιατί επιλέξατε την Αρκτική ως τόπο αφήγησης;
Γιατί εκεί η κλιματική κρίση είναι πιο ορατή από οπουδήποτε αλλού. Η ταινία γυρίστηκε εκατέρωθεν του Βερίγγειου Πορθμού, σε κοινότητες της Αλάσκας και της Σιβηρίας, ώστε η ιστορία να ειπωθεί από το ίδιο το «μέτωπο». Σήμερα, το πιο ανησυχητικό φαινόμενο είναι το λιώσιμο του περμαφρόστ, του επί χιλιετίες παγωμένου εδάφους. Είναι μια νέα, πιο ακραία φάση της κρίσης, πέρα από τους παγετώνες και τον θαλάσσιο πάγο που ήδη γνωρίζαμε.
Στην ταινία σας παρακολουθούμε ανθρώπινες ιστορίες. Πώς επιλέξατε τους πρωταγωνιστές;
Μέσα από την έρευνα. Η Μάρτα είναι μια γυναίκα που ζει στο Νούικσουτ της Αλάσκας και υπήρξε αρχηγός φυλής. Ο Νικήτα είναι κλιματικός επιστήμονας και ζει σε μια απομονωμένη πόλη στη Σιβηρία. Απέχουν περίπου 4.000 χιλιόμετρα, αλλά αντιμετωπίζουν το ίδιο πρόβλημα. Τους ανακάλυψα διαβάζοντας για αυτούς και, από πολύ νωρίς, όταν η ταινία ήταν ακόμα μια ιδέα στο μυαλό μου, τους τοποθέτησα ως βασικούς χαρακτήρες. Από την αρχή ήξερα ότι μέσα από τις ιστορίες τους μπορούσε να ειπωθεί κάτι ουσιαστικό.
Πώς διαφοροποιείται αυτή η δουλειά από τις προηγούμενες;
Ήταν από τα πιο δύσκολα εγχειρήματα που έχουμε κάνει, κυρίως λόγω της γεωπολιτικής κατάστασης. Το μισό ντοκιμαντέρ γυρίστηκε στη Σιβηρία, κάτι που από μόνο του αποτέλεσε μεγάλη πρόκληση. Αλλά και στην Αλάσκα, η πρόσβαση σε απομονωμένες κοινότητες ιθαγενών αποδείχθηκε εξαιρετικά δύσκολη. Αυτό που κάνει όμως τη μεγαλύτερη διαφορά είναι η ίδια η εικόνα: δεν χρειάζεται πια timelapse για να δεις την αλλαγή. Το περμαφρόστ καταρρέει μπροστά σου, σε πραγματικό χρόνο. Αυτό δείχνει ότι έχουμε ήδη περάσει μια κόκκινη γραμμή.
Ποιες είναι οι συνέπειες αυτού του φαινομένου;
Ήδη βλέπουμε τεράστιες καταστροφές. Στη Σιβηρία, μεγάλο ποσοστό κτιρίων έχει υποστεί ζημιές, ενώ στην Αλάσκα κοινότητες αναγκάζονται να μετακινηθούν, γιατί το έδαφος κάτω από τα σπίτια τους λιώνει. Ταυτόχρονα, το περμαφρόστ απελευθερώνει τεράστιες ποσότητες οργανικής ύλης, που αποσυντίθεται και εκλύει μεθάνιο και διοξείδιο του άνθρακα, επιταχύνοντας την κλιματική κρίση. Αυτό που συμβαίνει στην Αρκτική δεν μένει στην Αρκτική.
Πόσο σημαντική είναι η επιστημονική έρευνα σε αυτό το πεδίο;
Είναι κρίσιμη. Στη Σιβηρία και την Αλάσκα υπάρχουν πανεπιστήμια που μελετούν το περμαφρόστ εδώ και δεκαετίες. Ένα από τα μεγαλύτερα στοιχήματα είναι η πιθανή απελευθέρωση αρχαίων ιών και μικροοργανισμών, που παραμένουν εγκλωβισμένοι στο παγωμένο έδαφος εδώ και χιλιάδες χρόνια. Πρόκειται για ένα άγνωστο και δυνητικά επικίνδυνο πεδίο.
Υπάρχουν και εναλλακτικές προσεγγίσεις;
Ναι, όπως το Πάρκο του Πλειστόκαινου στη Σιβηρία, ένα πείραμα αναβίωσης οικοσυστημάτων της εποχής των μαμούθ. Η ιδέα είναι ότι η αποκατάσταση των φυσικών ισορροπιών μπορεί να συμβάλει και στη ρύθμιση του κλίματος. Είναι ένα παράδειγμα που δείχνει πόσο σημαντική είναι η σχέση μας με τα οικοσυστήματα.
Πιστεύετε ότι ένα ντοκιμαντέρ μπορεί να επηρεάσει το κοινό;
Δεν θα αλλάξει τον κόσμο από μόνο του, αλλά μπορεί να ευαισθητοποιήσει και να κάνει το πρόβλημα χειροπιαστό. Αν κάποιος δει την ταινία, θα καταλάβει ότι η κλιματική κρίση δεν είναι κάτι αφηρημένο. Είναι κάτι που συμβαίνει τώρα. Και σε μια εποχή όπου κυριαρχεί η παραπληροφόρηση, το ντοκιμαντέρ έχει τη δύναμη να ενημερώνει με ακρίβεια και να φέρνει τον θεατή πιο κοντά στην πραγματικότητα.
Ποιο είναι το βασικό μήνυμα που θέλετε να περάσετε;
Ότι το πρόβλημα δεν είναι μεμονωμένο, αλλά συστημικό. Ο τρόπος που οργανώνουμε τις κοινωνίες μας, παράγουμε και καταναλώνουμε, μας έχει οδηγήσει σε αυτό το σημείο. Υπάρχουν διαφορετικές απόψεις για το πώς προχωράμε από εδώ και πέρα, αλλά το σίγουρο είναι ότι δεν μπορούμε πλέον να αγνοούμε την πραγματικότητα.
Πώς ανταποκρίθηκε το κοινό μέχρι στιγμής;
Η ανταπόκριση είναι πολύ ενθαρρυντική. Από την προβολή της στις ελληνικές αίθουσες τον Ιανουάριο, η ταινία συνεχίζει να προβάλλεται, συχνά με γεμάτες αίθουσες, ενώ συμμετέχει και σε διεθνή φεστιβάλ. Αυτό δείχνει ότι υπάρχει ένα κοινό που αναζητά ουσιαστική ενημέρωση και βαθύτερη κατανόηση των πραγμάτων. Έχει ήδη κερδίσει τρία βραβεία και αυτό που έχει ενδιαφέρον είναι ότι παντού συμβαίνει το ίδιο: ο κόσμος βγαίνει από την αίθουσα προβληματισμένος και αρχίζει να συζητά. Νιώθει ότι έχει μάθει κάτι καινούργιο και το κουβαλά μαζί του. Και κατά κάποιον τρόπο, η κλιματική κρίση επανέρχεται στο προσκήνιο μέσα του, στην καθημερινότητά του. Δεν είναι κάτι αφηρημένο, το βιώνουμε. Ειδικά εδώ στη Μεσόγειο, το ζούμε ήδη.
Τι μπορεί να κάνει ο απλός πολίτης; Πώς μπορεί να ασκηθεί πίεση;
Το πρώτο είναι να καταλάβουμε όλοι ότι η κλιματική κρίση είναι ήδη εδώ και μας χτυπά πολύ σκληρά. Το δεύτερο είναι να πιέσουμε τους ανθρώπους που μας κυβερνούν. Και να καταλάβουμε και κάτι άλλο: η ανακύκλωση δεν αρκεί. Είναι σαν να δίνεις ασπιρίνη σε έναν καρκινοπαθή. Χρειάζονται ριζοσπαστικές, δραστικές λύσεις.Οι κοινωνίες των πολιτών πρέπει να αρχίσουν να επικοινωνούν μεταξύ τους και αυτό να γίνει σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα, σε παγκόσμιο επίπεδο. Έχουμε πλέον τα εργαλεία. Τα έχουμε δει να λειτουργούν. Αυτό που δεν έχουμε καταλάβει και ίσως κάποιοι δεν θέλουν να το καταλάβουμε, είναι ότι ζούμε με προθεσμία. Υπάρχει ένα deadline. Αν το είχαμε συνειδητοποιήσει, θα είχαμε ήδη δράσει.
Μπορείτε να δώσετε ένα παράδειγμα;
Στην πανδημία του COVID, βρεθήκαμε μπροστά σε κάτι άγνωστο και μέσα σε πολύ λίγο χρόνο τα λαμπρότερα μυαλά του κόσμου κινητοποιήθηκαν και έδωσαν λύσεις. Ή, πιο σκληρό παράδειγμα, στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο: αναπτύχθηκε η ατομική βόμβα μέσα σε συνθήκες πίεσης. Σήμερα, όμως, τα ίδια αυτά μυαλά δουλεύουν για το πώς θα εξορύξουμε φυσικό αέριο από 3.000 μέτρα βάθος. Είναι τεχνολογικό επίτευγμα αλλά δεν είναι αυτό που χρειαζόμαστε.Το πρόβλημα είναι ότι δεν έχουμε καταλάβει την κρισιμότητα της κατάστασης.
Η επόμενη ταινία σας τι θα πραγματεύεται;
Την κλιματική κρίση στη Μεσόγειο. Έχουμε ήδη κάνει γυρίσματα σε επτά χώρες ανάμεσα σε αυτές και η Κύπρος. Ζούμε ολοένα και πιο έντονα φαινόμενα: μεγάλες περίοδοι ξηρασίας, ακραίες πλημμύρες, καύσωνες. Και κάθε χρόνο γίνονται πιο έντονα.Το σημαντικό είναι ότι όλα αυτά συμβαίνουν μέσα στη διάρκεια μιας ανθρώπινης ζωής. Αυτό δεν συνέβαινε ποτέ πριν.
INFO
*Το ντοκιμαντέρ «Mankind’s Folly» προβάλεται στο κινηματοθέατρο ΠΑΝΘΕΟΝ στη Λευκωσία, στις 15 και 16 Απριλίου 2026 στις 8.30μμ.Διάρκεια: 83 λεπτά. Γλώσσα: Αγγλικά, Ρωσικά, Γιακούτ, με ελληνικούς και αγγλικούς υπότιτλους. Πληροφορίες/εισιτήρια 22675787 www.pantheon-theatre.com.
