Ο δεύτερος παγκόσμιος πόλεμος καθώς και άλλοι πόλεμοι του περασμένου αιώνα, από τον πρώτο παγκόσμιο μέχρι τον ισπανικό εμφύλιο απασχόλησαν φέτος αρκετές ταινίες των προγραμμάτων του 79ου κινηματογραφικού φεστιβάλ των Καννών.
Ο πρώτος παγκόσμιος πόλεμος είναι στο επίκεντρο της γαλλοβελγικής ταινίας, «Δειλός» του Βέλγου σκηνοθέτη Λουκάς Ντοντ, που το 2022 είχε κερδίσει το Μέγα Βραβείο του φεστιβάλ.
Η ταινία αφηγείται τη σχέση που δημιουργείται ανάμεσα σε δυο στρατιώτες, τον Πιέρ, ένα γεωργό, και τον Φράνσις, γιο ενός ράφτη, που σχεδιάζει κάποτε να αναλάβει τη δουλειά του πατέρα του, ο οποίος αναλαμβάνει να τονώσει το ηθικό των στρατιωτών με διάφορες ψυχαγωγικές παραστάσεις.
Μια φιλία που αναπτύσσεται μέσα από φρικτές, από τη μια, εικόνες, από τη ζωή των στρατιωτών στα μετόπισθεν των μαχών, με τον Πιερ, τον Φράνσις και την ομάδα του να μεταφέρουν είτε τους τραυματισμένους στρατιώτες είτε βουτηγμένα στο αίμα τα πτώματα των νεκρών και, από την άλλη, μέσα από εικόνες της ψυχαγωγίας που ο Φράνσις και η ομάδα του στήνουν, με τους χορευτές και τους τραγουδιστές να μιμούνται γυναίκες.
Με τον Ντοντ να δημιουργεί, με τη βοήθεια της εξαίρετης φωτογραφίας του Φρανκ βαν ντεν Έντεν, την κατάλληλη ατμόσφαιρα, άλλοτε φρικτής και ανυπόφορης, όπως στις σκηνές στο πεδίο των μαχών κι άλλοτε χαρούμενης, διανθισμένης με χιούμορ, όπως στις σκηνές με τα διασκεδαστικά νούμερα που ανεβάζει ο Φράνσις (που μου θύμισαν παρόμοια θεατρική σκηνή για τους στην ταινία, «Η μεγάλη χίμαιρα» του Ζαν Ρενουάρ), αν και, ακόμα κι εδώ, η ατμόσφαιρα δεν είναι πάντα ευχάριστη, όπως θα δούμε σε μια σκηνή όταν, τη ψυχαγωγική ατμόσφαιρα ανατρέπει η ξαφνική χειροτέρευση ενός βαριά τραυματισμένου στρατιώτη.
Ατμόσφαιρα ταυτόχρονα τρομακτική και όμορφη, με ένα στοιχείο ποιητικό, όπως πολύ σωστά τη χαρακτήρισε ο Ντοντ, πως «για μένα αυτό ήταν απόδειξη ότι ακόμη και στις πιο σκοτεινές εποχές, προσπαθήσαμε να επιβιώσουμε δημιουργώντας ζωή μέσα από την τέχνη, τη συντροφικότητα και το χιούμορ.
Αυτό είναι κάτι που ήθελα να μεταφέρω στην οθόνη γιατί είναι πολύ συνυφασμένο με το σήμερα. Θυμάμαι ότι είδα ένα βίντεο ενός νεαρού Ουκρανού πιανίστα να παίζει πιάνο ενώ έξω από το διαμέρισμά του, οι εκρήξεις συνεχίζονται. Αυτό είναι και φρικτό και απίστευτα όμορφο και ποιητικό. Θέλω η ταινία να είναι γι' αυτό, τραγουδώντας στους σκοτεινούς καιρούς».
Ο δεύτερος παγκόσμιος πόλεμος είναι στο επίκεντρο της γαλλικής ταινίας, «Η σωτηρία μας» του Εμανουέλ Μαρ, βραβευμένου στην «Εβδομάδα της Κριτικής» των Καννών το 2021 για την ταινία του «Rien a foutre». Το 1940 ο Ανρί Μαρ φτάνει στο Βισί, την πρωτεύουσα της υπό τον Στρατηγό Πετέν διοικούμενη ελεύθερη Γαλλία, μεταφέροντας το μόλις εκδοθέν έργο του, «Η σωτηρία μας», στο οποίο εξηγούσε πώς να σώσει τη Γαλλία από την καταστροφή.
Αποφασισμένος να αναλάβει μια σημαντική θέση στο καθεστώς της συνεργασίας με τους ναζί, ο Ανρί Μαρ, παρακολουθεί, ακούει, παρεμβαίνει και σχεδιάζει ώσπου τελικά καταλαμβάνει μια όχι και τόσο σημαντική θέση με το δικό του γραφείο στις δημόσιες υπηρεσίες, θέση από την οποία πιστεύει ο Ανρί πως θα προσφέρει στους συμπατριώτες του και στην ανάγκη για πατριωτισμό στη Γαλλία. Πατριωτισμό που πολύ αργά θα καταλάβει πως βρισκόταν στη λάθος πλευρά.
Ο Εμανουέλ Μαρ έφτιαξε την ταινία του με βάση τις επιστολές (από τις οποίες διαβάζονται κάθε τόσο αποσπάσματα), που ο προπάππος του, Ανρί Μαρ, αντάλλαζε με τη γυναίκα του, που την είχε εγκαταλείψει, μαζί με τα παιδιά του, στο Παρίσι - μια γυναίκα τελικά τολμηρή, όπως καταλαβαίνουμε από τις επιστολές της, για να παρουσιάσει το πορτρέτο αυτό του αντι-ήρωά του.
Καταγράφει τις γιορτές τους, την αδιαφορία τους (σκηνές που θυμιζουν τη «Ζώνη του ενδιαφέροντος» του Γκλέιζερ), τον κυνισμό τους, τις αποφάσεις τους (που οδηγούσαν τους Εβραίους στα στρατόπεδα εξόντωσης) και γενικά την παρακμή της ιθυνουσας κοινωνίας, που έφτασε στο σημείο να συνεργαστεί με τους ναζί. Μια δυνατή ταινία, που μιλά για το παρελθόν αλλά και για το σήμερα, ιδιαίτερα επίκαιρη για την εποχη μας ταινία.