Κεντρικό σημείο της εκδήλωσης αποτέλεσε η προβολή του ντοκιμαντέρ «Echoes of Cyprus», το οποίο είναι αφιερωμένο στην παράδοση των τσιαττιστών, μέσα από το έργο των Τζέιμς Αναστάσιος Νοτόπουλου και Δημήτριου Πετρόπουλου, οι οποίοι κατέφθασαν στην Κύπρο το 1953, για να μελετήσουν την πολυδιάστατη κυπριακή προφορική παράδοση και να καταγράψουν ζωντανές εκφράσεις της λαϊκής ποίησης.
Σε βιντεοσκοπημένο μήνυμα ο Επίτροπος Αλιείας και Ωκεανών, Κώστας Καδής, τόνισε ότι η εκδήλωση αναδεικνύει τη σημασία της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς ως μίας ζωντανής και κοινής διάστασης των κοινωνιών μας και φέρνει στο προσκήνιο τον ρόλο του πολιτισμού στη σύνδεση των κοινοτήτων, στη διατήρηση της ταυτότητας και στον εμπλουτισμό της ευρωπαϊκής μας πολυμορφίας.
Η Κύπρος μπορεί να είναι ένα μικρό νησί, σημείωσε ο κ. Καδής, όμως διαθέτει μία πλούσια πολιτιστική παρουσία, διαμορφωμένη μέσα από αιώνες στο σταυροδρόμι λαών, γλωσσών και παραδόσεων. Πρόσθεσε πως δεν είναι μόνο ένας τόπος ιστορίας, αλλά και ένας τόπος ζωντανής πολιτιστικής συνέχειας, όπου η ταυτότητα, το αίσθημα του ανήκειν και η δημιουργικότητα εκφράζονται μέσα από καθημερινές πρακτικές και τις προφορικές παραδόσεις.
Ο Επίτροπος εξήγησε πως για αυτόν τον λόγο η άυλη πολιτιστική κληρονομιά είναι τόσο σημαντική, καθώς μας υπενθυμίζει ότι η κληρονομιά δεν διατηρείται μόνο μέσα από μνημεία ή αρχεία, αλλά βιώνεται, εκτελείται και μεταδίδεται από γενιά σε γενιά.
Ο κ. Καδής ανέφερε πως στην Κύπρο, αυτή η ζωντανή διάσταση είναι ιδιαίτερα εμφανής μέσα από μια παραδοσιακή μορφή ποιητικού λόγου γνωστή ως τσιαττιστά. Παρατήρησε πως ως μορφή αυτοσχέδιου ποιητικού διαλόγου-αντιπαράθεσης, συνδυάζουν γλωσσική δεξιότητα, δημιουργικότητα και αλληλεπίδραση. Χαρακτήρισε ως ιδιαίτερα σημαντική την εγγραφή τους από την UNESCO το 2011 στον Αντιπροσωπευτικό Κατάλογο της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ανθρωπότητας, καθώς αναγνώρισε όχι μόνο την καλλιτεχνική τους αξία, αλλά και τον ρόλο τους στην ενίσχυση της κοινοτικής ταυτότητας.
Ο Επίτροπος υπογράμμισε πως εξίσου σημαντικό είναι το γεγονός ότι τα τσιαττιστά παραμένουν ζωντανά μέχρι σήμερα, παρουσιάζονται τόσο στον δημόσιο όσο και στον ιδιωτικό χώρο, στο ραδιόφωνο, την τηλεόραση και ιδιαίτερα στο πλαίσιο της γνωστής γιορτής του κατακλυσμού.
Πρόσθεσε πως τα τσιαττιστά μας υπενθυμίζουν ότι η γλώσσα δεν είναι ποτέ απλώς ένα εργαλείο. «Η γλώσσα μεταφέρει μνήμη. Μεταφέρει ταυτότητα. Μεταφέρει χιούμορ και συναίσθημα. Επιτρέπει στις κοινότητες όχι μόνο να εκφράζονται, αλλά και να αναγνωρίζουν τον εαυτό τους», ανέφερε.
Τόνισε παράλληλα πως οι προφορικές παραδόσεις της Κύπρου και ιδιαίτερα τα τσιαττιστά, εκφράζουν κάτι βαθιά ευρωπαϊκό. «Μας υπενθυμίζουν ότι η πολιτιστική έκφραση και η γλωσσική πολυμορφία δεν είναι ξεχωριστές πραγματικότητες», ανέφερε. Αντιθέτως, σημείωσε, ενισχύουν η μία την άλλη, καθώς μας βοηθούν να παραμένουμε συνδεδεμένοι τόσο με την κληρονομιά μας όσο και μεταξύ μας.
Από την πλευρά του, ο Γενικός Διευθυντής της Γενικής Διεύθυνσης Μετάφρασης της Κομισιόν, Χρίστος Ελληνίδης, ανέφερε ότι η Κύπρος από την ένταξή της στην ΕΕ το 2004, εξελίχθηκε από μια χώρα σημαδεμένη από τη διαίρεση σε ένα δυναμικό και ενεργό κράτος μέλος, που συμβάλλει ουσιαστικά στο ευρωπαϊκό εγχείρημα.
Τόνισε ότι η Κύπρος ενσαρκώνει αξίες όπως η ανθεκτικότητα, η προσαρμοστικότητα και η αναζήτηση κοινού τόπου, ενώ αποτελεί μία από τις ταχύτερα αναπτυσσόμενες οικονομίες της ΕΕ, με υψηλά επίπεδα απασχόλησης και αυξημένες ξένες επενδύσεις. Αναφέρθηκε επίσης στον αναπτυσσόμενο ρόλο πόλεων όπως η Λευκωσία, η Λεμεσός και η Πάφος ως κέντρων τεχνολογικής καινοτομίας και ψηφιοποίησης.
Ο κ. Ελληνίδης σημείωσε ακόμη ότι η Κύπρος, λόγω της γεωγραφικής της θέσης στο σταυροδρόμι Ευρώπης, Μέσης Ανατολής και Αφρικής, λειτουργεί διαχρονικά ως γέφυρα πολιτισμών και διαλόγου, υπογραμμίζοντας πως αυτές οι ιδιότητες αποκτούν ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο διεθνούς αβεβαιότητας.
Αναφερόμενος στη γλώσσα και την πολιτιστική παράδοση, έκανε ιδιαίτερη μνεία στα κυπριακά Τσιαττιστά, χαρακτηρίζοντάς τα ζωντανό στοιχείο της πολιτιστικής κληρονομιάς της Κύπρου και παράδειγμα της δημιουργικής δύναμης της γλώσσας και της προφορικής παράδοσης.
Η Διευθύντρια του Γραφείου Τύπου και Πληροφοριών, Αλίκη Στυλιανού, υπογράμμισε ότι τα τραγούδια και τα ποιήματα δεν μπορούν να κατανοηθούν πλήρως αν αποκοπούν από τον τρόπο ζωής, την παράδοση, τους ανθρώπους και το κοινό που τα δημιούργησαν και τα διατήρησαν ζωντανά. Ανέφερε ότι οι προφορικές παραδόσεις δεν αποτελούν απλώς κείμενα προς διατήρηση, αλλά ζωντανές πολιτιστικές εκφράσεις που διαμορφώνονται από τον τόπο, τον χρόνο και τις κοινωνίες που τις μεταφέρουν από γενιά σε γενιά.
Αυτή η αντίληψη, σημείωσε, συνδέεται άμεσα με την αποστολή του Γραφείου Τύπου και Πληροφοριών για τη διατήρηση, τεκμηρίωση και μετάδοση της πολιτιστικής κληρονομιάς της Κύπρου με τρόπο ουσιαστικό και ζωντανό.
Η κ. Στυλιανού ανέφερε πως παρότι οι κοινωνικές συνθήκες μέσα στις οποίες γεννήθηκαν αυτές οι παραδόσεις έχουν αλλάξει, τα τραγούδια και οι προφορικές μορφές έκφρασης συνεχίζουν να «μιλούν» στις νεότερες γενιές μέσα από νέες ερμηνείες και εμπειρίες. Όπως είπε, η ανανέωση των νοημάτων τους δεν αποτελεί αλλοίωση, αλλά φυσική συνέχεια της πολιτιστικής τους πορείας.
Τόνισε επίσης ότι η σημασία της προφορικής ποίησης υπερβαίνει τα όρια της Κύπρου, καθώς αντίστοιχες παραδόσεις συναντώνται σε ολόκληρη την Ευρώπη, στοιχείο που, όπως είπε, αναδεικνύει τον κοινό αλλά και πολυφωνικό χαρακτήρα της ευρωπαϊκής πολιτιστικής κληρονομιάς.
Αναφερόμενη στο ντοκιμαντέρ «Echoes of Cyprus», σημείωσε ότι επικεντρώνεται στα τσιαττιστά, την παραδοσιακή κυπριακή μορφή αυτοσχέδιου ποιητικού διαλόγου, η οποία βασίζεται στον αυθορμητισμό, την ευστροφία και τη συμμετοχή του κοινού και αναγνωρίζεται ως στοιχείο της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς της Κύπρου.
Κατά την ομιλία της η εθνομουσικολόγος, δρ. Νικολέττα Δημητρίου, έθεσε μία σειρά από ερευνητικά ερωτήματα σχετικά με την πρακτική των τσιαττιστών, διερωτώμενη αν υπήρχαν συγκεκριμένοι λεκτικοί τύποι ή μοτίβα που διευκόλυναν την εκτέλεση, σε ποια θεματικά πεδία επέστρεφαν οι ποιητές, αλλά και γιατί παρατηρούνται επαναλαμβανόμενες σωματικές εκφράσεις όπως κινήσεις των χεριών ή χαρακτηριστικές εκφράσεις του προσώπου κατά την ερμηνεία. Αναφέρθηκε επίσης στο σταθερό άνοιγμα των τσιαττιστών με ένα μακρόσυρτο «ε», καθώς και στο γεγονός ότι ιστορικά δεν υπήρχαν γυναίκες στη δημόσια σκηνή των διαγωνισμών.
Όπως σημείωσε, όσο εμβάθυνε στην έρευνα των τσιαττιστών, προέκυπταν συνεχώς νέες κατευθύνσεις μελέτης που την οδήγησαν να εξετάσει ευρύτερα την πρακτική της ποιητικής μονομαχίας στη Μεσόγειο.
Εξήγησε πως κεντρικός στόχος της ποιητικής μονομαχίας, είναι η επικράτηση του ενός ποιητή έναντι του άλλου, με κριτήρια την ταχύτητα, την ευστροφία και την ικανότητα παραμονής στο θεματικό πλαίσιο. Επισήμανε ότι ο όρος «τσιαττιστά» έχει εξελιχθεί σημασιολογικά, καθώς παλαιότερα περιέγραφε αποκλειστικά ανταγωνιστικά δίστιχα. Παράλληλα αναφέρθηκε και σε άλλες ονομασίες του φαινομένου όπως «τραουθκιά του παλιώματος» ή «τραουθκιά του καφκά», που παραπέμπουν άμεσα στη λογική της σύγκρουσης.
(ΚΥΠΕ/ΚΠΙ/ΗΦ)