Μια σφυρίχτρα ακούγεται, όχι ως προειδοποίηση, αλλά ως κάλεσμα, ως ένα σήμα μετάβασης. Μόλις τελειώνει μια ιστορία, το κοινό σηκώνεται, διασχίζει τις σκάλες και τα δωμάτια του παλιού αρχοντικού Naci Talat στην κατεχόμενη Λευκωσία και εισέρχεται σε έναν άλλο κόσμο, σε μια άλλη εκδοχή του μέλλοντος. Με το επόμενο σφύριγμα, όλα ξεκινούν ξανά από την αρχή.
Έτσι εξελίσσεται η παράσταση Kıssa Short III – Future, η τρίτη εκδοχή του θεατρικού πρότζεκτ της ομάδας So Kolektif, μια από τις πιο ενδιαφέρουσες και εναλλακτικές πλατφόρμες σύγχρονου θεάτρου στα κατεχόμενα. Τέσσερα έργα μικρής διάρκειας, τέσσερις διαφορετικοί συγγραφείς, τέσσερις σκηνοθετικές γλώσσες και τέσσερα εντελώς διαφορετικά σκηνικά σύμπαντα συνυπάρχουν μέσα σε ένα ιστορικό κυπριακό αρχοντικό, μετατρέποντας την ίδια τη μετακίνηση του κοινού σε μέρος της εμπειρίας.
Η περιέργεια μας γεννήθηκε από μια ανάρτηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης της Salamis Ayşegül Şentuğ, μίας από τους/τις τέσσερις συγγραφείς και σκηνοθέτες/τριες της φετινής διοργάνωσης. Παρότι οι παραστάσεις ήταν στα τουρκικά, αποφασίσαμε να πάμε. Όταν επικοινωνήσαμε μαζί της για τις κρατήσεις, προσφέρθηκε να μας στείλει τα θεατρικά κείμενα στα αγγλικά, ώστε να έχουμε μια εικόνα για το περιεχόμενο των έργων πριν τα παρακολουθήσουμε. Η χειρονομία αυτή αποδείχθηκε ενδεικτική του ίδιου του χαρακτήρα του Kıssa, μιας διοργάνωσης ανοιχτής, συλλογικής και πρόθυμης να δημιουργήσει γέφυρες.
Στην εσωτερική αυλή του αρχοντικού, λίγο πριν την έναρξη, οι θεατές περιμένουμε, κρατώντας μικρά χαρτάκια με αριθμούς από το ένα έως το τέσσερα σε τυχαία σειρά. Μια εκ των συντελεστών της παραγωγής εξηγεί σε όλους ότι κάθε αριθμός αντιστοιχεί σε διαφορετική σειρά παρακολούθησης. Δεν υπάρχει μία κοινή αφετηρία. Κάθε ομάδα ξεκινά από άλλο έργο και ακολουθεί διαφορετική διαδρομή μέσα στο κτίριο. Άλλωστε, το μέλλον δεν παρουσιάζεται ως μια μοναδική εκδοχή.
Το Kıssa δημιουργήθηκε πριν από τρία χρόνια από την κολεκτίβα So Kolektif, με στόχο να αμφισβητήσει τις παραδοσιακές θεατρικές φόρμες μέσα από πιο σύγχρονες, διαδραστικές και οικείες παραστατικές πρακτικές. Στην πρώτη εκδοχή του, τέσσερις θεατρικοί συγγραφείς κλήθηκαν να γράψουν πρωτότυπα έργα εμπνευσμένα από ένα κοινό ποίημα. Η δεύτερη διοργάνωση περιστράφηκε γύρω από τη θεματική των «σχέσεων». Στη φετινή εκδοχή, το κεντρικό θέμα είναι το «μέλλον», όχι όμως ως τεχνολογική φαντασίωση, αλλά ως εργαλείο για να μιλήσει κανείς για το παρόν.
Οι συγγραφείς της φετινής διοργάνωσης είναι η Salamis Ayşegül Şentuğ (Pygmy), η Tutku Tuğyan (Zenon), η Saziye Konaç (ProDaddy) και ο Erdoğanan Kavaz (Zoltar). Κάθε έργο σκηνοθετείται και ερμηνεύεται από διαφορετικούς καλλιτέχνες, ενώ κάθε παραγωγή ανήκει σε διαφορετικό είδος: από δυστοπική επιστημονική φαντασία μέχρι σατιρική μαύρη κωμωδία και μεταφυσικό μονόλογο.
Η εμπειρία μας ξεκινά στον πρώτο όροφο του αρχοντικού, μέσα σε ένα δωμάτιο με γκροτέσκ σκηνογραφία, γεμάτο αντικείμενα και απομεινάρια ενός κόσμου που δεν υπάρχει πια. Εκεί, η ηθοποιός Ayda Canova υποδύεται τον Pygmy, τον τελευταίο εν ζωή κυπριακό νάνο ιπποπόταμο. Στο έργο της Salamis Ayşegül Şentuğ, σε σκηνοθεσία του Erdoğanan Kavaz, το αρχαίο αυτό πλάσμα βρίσκεται παγιδευμένο ανάμεσα στη φύση και τη μηχανή, εγκαταλελειμμένο από την ανθρωπότητα.
Το έργο εξελίσσεται ως ένας διάλογος ανάμεσα στον ιπποπόταμο και μια τεχνητή νοημοσύνη. Όμως, σύντομα, γίνεται σαφές ότι δεν πρόκειται απλώς για μια αλληγορία γύρω από την τεχνολογία. Η σύγκρουση δεν είναι πια ανάμεσα στον άνθρωπο και τη φύση, αλλά ανάμεσα στη φύση και τη μηχανή, με τον άνθρωπο να απουσιάζει σχεδόν ολοκληρωτικά. Το πλάσμα που χαρακτηρίζεται «εξαφανισμένο» μετατρέπεται σταδιακά σε καθρέφτη μιας κυπριακής κοινωνίας που μοιάζει και η ίδια εγκλωβισμένη ανάμεσα στη μνήμη, την εγκατάλειψη και την αίσθηση ιστορικής στασιμότητας.
Με το επόμενο σφύριγμα, το κοινό μετακινείται στο επόμενο δωμάτιο. Εκεί ακολουθεί το έργο ProDaddy, γραμμένο και σκηνοθετημένο από τη Saziye Konaç. Σε μια μελλοντική Κύπρο όπου οι ρομαντικές σχέσεις έχουν σχεδόν εξαφανιστεί, πολλές γυναίκες επιλέγουν να αποκτήσουν παιδιά μέσω δοτών σε ειδικές κλινικές. Ανάμεσά τους βρίσκεται και η Γκιουλσάχ, την οποία ερμηνεύει με έντονη θεατρικότητα η Pınar İnandım. Μόνη μέσα στο διαμέρισμά της, προσπαθεί να διαχειριστεί την τεχνολογία, την οικογενειακή πίεση και τη βαθιά υπαρξιακή μοναξιά, καθώς ετοιμάζεται να αποκτήσει παιδί χωρίς σύντροφο.
Η μεγάλη δύναμη του έργου βρίσκεται στον τρόπο που ισορροπεί ανάμεσα στη σάτιρα και την τρυφερότητα. Από τη μια, υπάρχουν κωμικές σκηνές με φακέλους XL δοτών, αλγοριθμικές επιλογές συντρόφων και αστεία γύρω από γραμματικά λάθη σε βιογραφικά υποψήφιων πατεράδων. Από την άλλη, το έργο μετατοπίζεται διαρκώς προς κάτι βαθύτερα συγκινητικό, την ανάγκη για οικειότητα, την αγωνία της φροντίδας και το ερώτημα αν η ανθρώπινη σύνδεση μπορεί να επιβιώσει σε έναν όλο και πιο αποξενωμένο κόσμο.
Οι συν-θεατές μας ξεσπούν συχνά σε γέλια, κι εμείς μαζί τους, ακόμη κι αν οι λέξεις δεν μας είναι κατανοητές. Το σώμα και η έκφραση αρκούν για να μεταδώσουν το χιούμορ και την αμηχανία. Πίσω από τη σάτιρα, όμως, το έργο μιλά για την εξάντληση των ανθρώπινων σχέσεων και για μια κοινωνία που προσπαθεί να αντικαταστήσει τη συναισθηματική εγγύτητα με λειτουργικές λύσεις.
Στον ήχο της σφυρίχτρας αφήνουμε την Γκιουλσάχ και κατεβαίνουμε στην αυλή του αρχοντικού. Εκεί θα δούμε το Zenon, γραμμένο από την Tutku Tuğyan, σε σκηνοθεσία του Orhan Eskiköy και με πρωταγωνίστρια τη Selsu Solman.Το έργο μάς μεταφέρει στο 2107, σε έναν κόσμο όπου μια εξουσία που ονομάζεται «Νέοι Αριστοκράτες» χρησιμοποιεί ανθρώπους ως πηγή ενέργειας. Ο Ζήνων από την Κύπρο βρίσκεται φυλακισμένος σε ένα κελί και περιμένει τη σειρά του για αποτέφρωση. Ο ίδιος, ωστόσο, επιμένει πως δεν είναι άνθρωπος αλλά εξωγήινος που βρέθηκε εκεί από λάθος. Καθώς προσπαθεί να πείσει το ρομποτικό σύστημα της φυλακής να τον απελευθερώσει, αρχίζει ταυτόχρονα να βιώνει όλο και πιο έντονα την ίδια την ανθρώπινη εμπειρία. Το έργο θέτει φιλοσοφικά ερωτήματα γύρω από την ταυτότητα, την ελευθερία και τη συλλογική ευθύνη με ένα άμεσο και θεατρικό τρόπο. Η ερμηνεία της Selsu Solman είναι εντυπωσιακά σωματική. Η ένταση του χαρακτήρα δεν εκφράζεται μόνο μέσα από τον λόγο, αλλά και μέσα από την κίνηση, την αναπνοή και τη φυσική της παρουσία πάνω στη σκηνή. Στην ατμόσφαιρα προσθέτει, επίσης, ο ηχητικός σχεδιασμός του İnal Bilsel και η σκηνογραφία της Salamis Ayşegül Şentuğ.
Το τέταρτο και τελευταίο σφύριγμα ακούγεται την ίδια στιγμή που από τα ηχεία της γειτονιάς αντηχεί η προσευχή του χότζα. Ανεβαίνουμε ξανά τις σκάλες για να καθίσουμε σε καρέκλες τοποθετημένες σε σχήμα Π, στο σαλόνι του αρχοντικού. Απέναντί μας, πάνω σε ένα ψηλό μαύρο κουτί, προβάλλεται το πρόσωπο του Zoltar. Το Zoltar, γραμμένο, σκηνοθετημένο και ερμηνευμένο από τον Erdoğan Kavaz, χρησιμοποιεί μια παλιά μηχανή μαντείας ως αφετηρία για να μιλήσει για την ανθρώπινη ανάγκη να προβλέψει και να ελέγξει το μέλλον, ενώ στην πραγματικότητα στρέφεται προς τη συμφιλίωση με όσα κουβαλά κανείς από το παρελθόν. Αυτό που ξεκινά σαν ένα ειρωνικό και σαρκαστικό παιχνίδι μετατρέπεται σταδιακά σε μια εσωτερική διαδρομή μέσα στη μνήμη, τα απωθημένα συναισθήματα και την εύθραυστη συνοχή της ανθρώπινης ύπαρξης, την οποία ο πρωταγωνιστής αποδίδει με χιούμορ και ευαλωτότητα. Η φωνητική παρουσία της Salamis Ayşegül Şentuğ ως Ζόλταρ ενισχύει ακόμη περισσότερο την ατμοσφαιρική διάσταση του έργου.
Όταν τελείωσε η παράσταση, κατεβήκαμε μαζί με τους υπόλοιπους θεατές στην αυλή για να συγχαρούμε τους συντελεστές. Παρά το γλωσσικό εμπόδιο, δεν νιώσαμε ποτέ πραγματικά έξω από αυτό που συνέβαινε. Κάθε έργο, μέσα σε μόλις είκοσι λεπτά, κατάφερε να δημιουργήσει έναν ολόκληρο κόσμο. Και ίσως αυτό να ήταν το πιο όμορφο στοιχείο της βραδιάς, η αίσθηση ότι το θέατρο δεν χρειάζεται μεγάλες σκηνές ή περίπλοκες αφηγήσεις για να σε συνεπάρει. Μερικές φορές αρκούν ένα δωμάτιο, μια σφυρίχτρα και άνθρωποι πρόθυμοι να μετακινηθούν, έστω και για λίγο, προς μια άλλη πιθανή εκδοχή του μέλλοντος.
INFO: Kıssa Short III – Future | Παραστάσεις 5 & 13 Ιουνίου 2026, 20.00 | Προπώληση εισιτηρίων: www.gisekibris.com, +90 539 111 85 85 | Sokolektif