Νέα νομοθεσία που υπεγράφη στις 2 Ιουνίου από τον κυβερνήτη του Κολοράντο δίνει τη δυνατότητα στους καλλιτέχνες να δημιουργούν εταιρείες ειδικά σχεδιασμένες για τις ανάγκες τους, διευκολύνοντας την αξιοποίηση της εργασίας τους και τη διατήρηση των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας.
Ο κυβερνήτης του Κολοράντο, Jared Polis, υπέγραψε τον νόμο Senate Bill 133 (SB26-133), με τον οποίο δημιουργείται μια νέα μορφή εταιρείας περιορισμένης ευθύνης (LLC), η λεγόμενη «Artist Company». Το νομοσχέδιο εγκρίθηκε από τη Βουλή της Πολιτείας στις 11 Μαΐου και από τη Γερουσία στις 13 Μαΐου.
Ο γερουσιαστής της Πολιτείας Jeff Bridges, ένας από τους συντάκτες του νομοσχεδίου, υποστηρίζει ότι η νέα νομική μορφή αναγνωρίζει επίσημα το έργο των καλλιτεχνών ως εργασία και τους αντιμετωπίζει ως μια ξεχωριστή επαγγελματική ομάδα.
«Πρόκειται για ένα τολμηρό βήμα προς τα εμπρός, που αναγνωρίζει ότι οι υφιστάμενες νομικές επιλογές δεν εξυπηρετούν επαρκώς τους καλλιτέχνες και επιχειρεί να δημιουργήσει ένα πλαίσιο που ανταποκρίνεται καλύτερα στις ανάγκες τους», δήλωσε.
Η ιδέα της Artist Company παρουσιάστηκε για πρώτη φορά από τον συνιδρυτή της πλατφόρμας Kickstarter, Yancey Strickler, σε ομιλία TED την περασμένη χρονιά. Σύμφωνα με τον ίδιο, η νέα επιχειρηματική δομή μπορεί να λειτουργήσει ως εταιρεία που εκπροσωπεί ένα καλλιτεχνικό εργαστήριο, αλλά και ως ευρύτερο σχήμα διαχείρισης συλλογών, μουσικών έργων, δημιουργικών επιχειρήσεων ή συνεργασιών με άλλους δημιουργούς και επενδυτές.
Ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά του νόμου είναι ότι το καλλιτεχνικό έργο μπορεί να θεωρείται κεφαλαιακή εισφορά στην εταιρεία και όχι απλώς περιουσιακό στοιχείο. Έτσι, η αξία του μπορεί να εμφανίζεται στον ισολογισμό της εταιρείας και να χρησιμοποιείται ως βάση για οικονομική αξιοποίηση, όπως η εξασφάλιση δανείων.
Η σχέση της τέχνης με την οικονομία
«Οι δημιουργικοί άνθρωποι αντιμετωπίζουν σοβαρές δυσκολίες», δήλωσε ο Strickler. «Ας προσπαθήσουμε να δημιουργήσουμε ένα σύστημα που να τους εκπροσωπεί, αλλά και να μπορεί να λειτουργεί μέσα στο πλαίσιο της οικονομίας της αγοράς, αναγνωρίζοντας ότι αυτό που κάνουν είναι εργασία».
Η δικηγόρος Patricia Ho, ειδικευμένη σε θέματα πνευματικής ιδιοκτησίας και εμπορικών διαφορών, σημειώνει ότι ο νόμος δεν μπορεί να υποκαταστήσει την προστασία που παρέχουν τα πνευματικά δικαιώματα ή τα εμπορικά σήματα. Ωστόσο, θεωρεί ιδιαίτερα σημαντικό το γεγονός ότι αποσυνδέει την επένδυση από την κυριότητα του έργου.
Όπως εξηγεί, συχνά υπάρχει μεγάλη ανισορροπία ισχύος ανάμεσα σε έναν καλλιτέχνη και έναν μεγάλο οργανισμό ή επενδυτή. Σε πολλές περιπτώσεις οι δημιουργοί εκχωρούν δικαιώματα στα έργα τους χωρίς να αντιλαμβάνονται πλήρως τις συνέπειες, επιτρέποντας σε τρίτους να εκμεταλλεύονται εμπορικά το έργο τους χωρίς ουσιαστικό όφελος για τους ίδιους.
«Πρόκειται για έναν τρόπο εξισορρόπησης αυτής της σχέσης, καθώς οι καλλιτέχνες διατηρούν εξαρχής τον έλεγχο της πνευματικής τους ιδιοκτησίας», αναφέρει.
Προστασία πνευματικών δικαιωμάτων
Ο νόμος προβλέπει ότι το 51% της καλλιτεχνικής ιδιοκτησίας μιας Artist Company πρέπει να ανήκει στους ίδιους τους καλλιτέχνες. Παράλληλα, σε περίπτωση διάλυσης της εταιρείας, τα δικαιώματα επί των έργων, καθώς και τα έσοδα και οι αμοιβές που απορρέουν από αυτά, επιστρέφουν στον δημιουργό που τα δημιούργησε ή τα παραχώρησε στην εταιρεία.
Η καλλιτέχνιδα Sarah Darlene από το Ντένβερ κατέθεσε ενώπιον της Γερουσίας της Πολιτείας υπέρ της νομοθεσίας, εξηγώντας πώς θα μπορούσε να βοηθήσει πολυδιάστατους δημιουργούς όπως η ίδια.
Τα τελευταία πέντε χρόνια διδάσκει στο Μουσείο Τέχνης του Ντένβερ το πρόγραμμα «Flow State», το οποίο συνδυάζει καθοδηγούμενο διαλογισμό και αφηρημένη ζωγραφική. Παρότι το ανέπτυξε ανεξάρτητα, θεωρεί ότι η μακροχρόνια συνεργασία της με το μουσείο δημιουργεί αβεβαιότητες ως προς την πνευματική ιδιοκτησία του προγράμματος.
Παράλληλα, επιθυμεί να μετατρέψει ένα ψηφιακό πρότζεκτ που δημιούργησε κατά τη διάρκεια της πανδημίας σε εφαρμογή διαλογισμού.
«Χρειάζομαι πραγματικά επενδυτές», αναφέρει. «Όμως δεν γνωρίζω πώς να προχωρήσω χωρίς να διακινδυνεύσω την πνευματική μου ιδιοκτησία».
Μαθήματα από τη μουσική βιομηχανία
Ο Βρετανός πολυμεσικός καλλιτέχνης Ben Coleman βλέπει επίσης θετικά τη νέα νομοθεσία. Εδώ και χρόνια αναπτύσσει το εκπαιδευτικό και καλλιτεχνικό πρόγραμμα «Baby Rave», το οποίο εφαρμόζεται σε πολιτιστικούς οργανισμούς και μουσεία.
Αν και αρκετά ιδρύματα ζητούν να εκπαιδευτούν στο πρόγραμμα έναντι εφάπαξ αμοιβής, ο ίδιος θα προτιμούσε να αδειοδοτεί την ιδέα του, διατηρώντας μεγαλύτερο έλεγχο και μακροπρόθεσμο όφελος.
Παρόμοιες ανησυχίες εκφράζει και ο συνθέτης Nathan Hall, ο οποίος αναγνωρίζει ότι η νέα δομή μπορεί να βοηθήσει στη διαχείριση της πνευματικής ιδιοκτησίας, θεωρεί όμως ότι το μεγαλύτερο πρόβλημα για τους περισσότερους καλλιτέχνες παραμένει η αστάθεια των αμοιβών.
Η τέχνη ως οικονομικό κεφάλαιο
Η ιδέα της αξιοποίησης της τέχνης ως μέσου άντλησης κεφαλαίων δεν είναι καινούργια. Το 1997 ο David Bowie εξέδωσε τα περίφημα «Bowie Bonds», χρηματοοικονομικά προϊόντα που βασίζονταν στα μελλοντικά έσοδα από τη μουσική του, συγκεντρώνοντας 55 εκατομμύρια δολάρια και διατηρώντας παράλληλα τον έλεγχο του έργου του.
Παρά τις επιφυλάξεις ορισμένων δημιουργών, η νέα νομοθεσία θεωρείται από πολλούς σημαντικό βήμα για την αναγνώριση της καλλιτεχνικής εργασίας ως παραγωγικής και οικονομικά αξιοποιήσιμης δραστηριότητας.
Το σημαντικότερο ίσως στοιχείο είναι ότι οι καλλιτέχνες από οποιαδήποτε πολιτεία των ΗΠΑ θα μπορούν να εγγράφουν Artist Companies στο Κολοράντο και να απολαμβάνουν τις σχετικές προστασίες και δυνατότητες που προβλέπει ο νέος νόμος, ενισχύοντας τόσο την προστασία της πνευματικής ιδιοκτησίας όσο και τις προοπτικές χρηματοδότησης των δημιουργικών τους δραστηριοτήτων.
Πηγή: The Art Newspaper