Ένορκοι του Ιδρύματος Kunstfonds Foundation, ενός σημαντικού γερμανικού φορέα που χρηματοδοτεί σύγχρονα καλλιτεχνικά πρότζεκτ, κατήγγειλαν δημόσια τον ανώτατο αξιωματούχο πολιτιστικής πολιτικής της χώρας, αφού εκείνος ζήτησε τα ονόματα των σημερινών μελών του.
Σύμφωνα με το ArtNews, σε ανακοίνωση που δημοσιεύθηκε αρχικά από το Der Spiegel, η επιτροπή του ταμείου τέχνης χαρακτήρισε το αρχικό αίτημα του Υπουργού Επικρατείας για τον Πολιτισμό Wolfram Weimer, το οποίο έγινε τον Μάρτιο του 2025, ως «πολιτική παρέμβαση» που ενδέχεται να παραβιάζει την καλλιτεχνική ελευθερία έκφρασης. Όπως σημειώνει το δημοσίευμα, ο Weimer διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση της πολιτιστικής πολιτικής της Γερμανίας και επιβλέπει τη διάθεση εκατομμυρίων ευρώ σε ομοσπονδιακή χρηματοδότηση για επιχορηγήσεις, βραβεία και έργα. Ωστόσο, η επιλογή των βραβευθέντων αποτελεί παραδοσιακά ευθύνη ανεξάρτητων επιτροπών.
Οι υπογράφοντες της ανακοίνωσης αμφισβήτησαν την αμεροληψία του Weimer, επισημαίνοντας την αμφιλεγόμενη εμπλοκή του στο Βραβείο Γερμανών Βιβλιοπωλών, όπου οι υποψηφιότητες επιλέγονται συνήθως από ανεξάρτητη επιτροπή. Στην προκειμένη περίπτωση, ωστόσο, όπως αναφέρει το δημοσίευμα, ο Weimer, ο οποίος διορίστηκε το 2025, φέρεται να επικοινώνησε με την Federal Office for the Protection of the Constitution, τη γερμανική υπηρεσία εσωτερικής ασφάλειας, ζητώντας τον αποκλεισμό τριών βιβλιοπωλείων που θεωρήθηκαν υπερβολικά αριστερά. Όταν ρωτήθηκε από βιβλιοπώλη για τον αποκλεισμό, επικαλέστηκε «ευρήματα σχετικά με την προστασία του συντάγματος» από την υπηρεσία, χωρίς περαιτέρω διευκρινίσεις, σύμφωνα με το Die Sachsen News. Οι ένορκοι του Kunstfonds ανέφεραν ότι το περιστατικό «κλόνισε τη θεμελιώδη μας αντίληψη για τη δημοκρατική πολιτιστική χρηματοδότηση». Εκπρόσωπος του Weimer δήλωσε στο ίδιο μέσο ότι «για λόγους εμπιστευτικότητας δεν υπήρχε άλλος τρόπος χειρισμού των τριών συγκεκριμένων περιπτώσεων», παραπέμποντας στο Ομοσπονδιακό Υπουργείο Εσωτερικών.
Η επιστολή συνεχίζει ότι οι υπογράφοντες απορρίπτουν «κάθε προσπάθεια επηρεασμού μας και τη ζημιά που προκαλείται στο έργο μας και στη φήμη μας ως ανεξάρτητης επιτροπής», επικαλούμενοι το Άρθρο 5(3) του Basic Law, το οποίο εγγυάται την ελευθερία της τέχνης, της επιστήμης, της έρευνας και της διδασκαλίας. «Ωστόσο, παρακολουθούμε με μεγάλη ανησυχία τις αυξανόμενες επιθέσεις και τις προσπάθειες εκφοβισμού από πολιτικούς κατά της ελευθερίας της έκφρασης και της καλλιτεχνικής ελευθερίας».
Όπως σημειώνει το δημοσίευμα, ο φόβος πολιτικής παρέμβασης έχει ήδη επηρεάσει τη διαδικασία επιλογής, με τους ενόρκους να αναφέρουν ότι έχουν λάβει λιγότερες αιτήσεις από το συνηθισμένο. Οι ενδιαφερόμενοι αποφεύγουν να υποβάλουν προτάσεις «όχι επειδή η καλλιτεχνική τους πρακτική θα παραβίαζε τη δημοκρατική τάξη, αλλά επειδή τα όρια του δημόσιου λόγου έχουν ήδη μετατοπιστεί λόγω πολιτικής πίεσης».
Τα τελευταία χρόνια, καταγράφει το ArtNews, καλλιτέχνες και ακτιβιστές προειδοποιούν για αυξανόμενη λογοκρισία στον χώρο της τέχνης και του πολιτισμού στη Γερμανία, στο πλαίσιο μιας ευρύτερης πολιτιστικής μετατόπισης που φέρνει την πολιτική πιο άμεσα μέσα στον τομέα. Η κριτική προς το Ισραήλ ειδικότερα έχει προκαλέσει κατηγορίες περί λογοκρισίας, με ορισμένους να καλούν σε μποϊκοτάζ μεγάλων βραβείων και θεσμών.
Πέρυσι, ο Αμερικανός καλλιτέχνης Fareed Armaly αρνήθηκε το Βραβείο Käthe Kollwitz, που απονέμεται ετησίως από τη Γερμανική Ακαδημία Τεχνών, επικαλούμενος, με βάση το δημοσίευμα, μια «ανησυχητική τάση λογοκρισίας στη Γερμανία» και «μια ιδιαίτερα πολιτικοποιημένη, αντιδραστική στροφή στις επίσημες πολιτιστικές πολιτικές που στοχεύει στη φίμωση υπερασπιστών των παλαιστινιακών δικαιωμάτων βάσει του διεθνούς δικαίου».
Σύμφωνα με το Art News, μεταξύ των πιο αμφιλεγόμενων πρόσφατων τροποποιήσεων της γερμανικής πολιτιστικής πολιτικής ήταν εκείνη του 2024, όταν το γερμανικό κοινοβούλιο ενέκρινε δήλωση για την καταπολέμηση του αντισημιτισμού. Οι επικριτές εστίασαν σε απόσπασμα που αναφέρει ότι οι δημόσιες επιχορηγήσεις για τον πολιτισμό και την επιστήμη μπορεί να εξαρτώνται από την αποδοχή του ορισμού του αντισημιτισμού της International Holocaust Remembrance Alliance, ο οποίος έχει επίσης αποτελέσει αντικείμενο συζήτησης όσον αφορά την εφαρμογή του στην κριτική κατά του Ισραήλ.
Την ίδια χρονιά, εκατοντάδες καλλιτέχνες υπέγραψαν έγγραφο που διακινήθηκε από την πρωτοβουλία Strike Germany, η οποία αυτοχαρακτηρίζεται ως «κάλεσμα για άρνηση της χρήσης μακαρθικών πολιτικών από γερμανικούς πολιτιστικούς θεσμούς που καταστέλλουν την ελευθερία της έκφρασης, ιδιαίτερα εκφράσεις αλληλεγγύης προς την Παλαιστίνη». Μεταξύ των υπογραφόντων ήταν αρκετοί νικητές του Turner Prize, όπως οι Lawrence Abu Hamdan, Charlotte Prodger και Tai Shani, καθώς και καλλιτέχνες με έδρα το Βερολίνο, όπως οι Adam Broomberg, Basma Al-Sharif και Frieda Toranzo Jaeger.
Η επιστολή του Ιδρύματος Kunstfonds καταλήγει με την προειδοποίηση ότι οι πολιτικές παρεμβάσεις που βρίσκονται σε εξέλιξη στη γερμανική καλλιτεχνική σκηνή «θα αξιοποιηθούν αύριο από αντιδημοκρατικές δυνάμεις».
Επιμέλεια: Χριστοθέα Ιακώβου