Την ανάγκη αντιμετώπισης της παράνομης εμπορίας πολιτιστικών αγαθών αναδεικνύει διεθνές συμπόσιο με τίτλο «Η Προστασία των Πολιτιστικών Αγαθών ως παράγοντας συνεργασίας στην Ευρώπη, τη Μεσόγειο και την περιοχή του Κόλπου», το οποίο ξεκίνησε τη Δευτέρα στη Λεβέντειο Πινακοθήκη, στη Λευκωσία. Το Συμπόσιο τελεί υπό την αιγίδα της Κυπριακής Προεδρίας του συμβουλίου της ΕΕ.
Στον χαιρετισμό της στο συμπόσιο, που είναι διήμερο, η Υφυπουργός Πολιτισμού, Βασιλική Κασσιανίδου, ανέφερε ότι «η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς είναι ένας ζωτικός στόχος και ευθύνη που όλοι μοιραζόμαστε και η επιτυχία της οποίας εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη συνεργασία των εθνικών αρχών και από τη συνεργασία σε διεθνές επίπεδο».
Σημείωσε, επίσης, ότι «κατά τη διάρκεια του τελευταίου αιώνα οι κυβερνήσεις έχουν αρχίσει να κατανοούν πλήρως τη βαθιά και συχνά σκόπιμη ζημιά που προκαλείται στην εθνική ταυτότητα και την πολιτιστική κληρονομιά μιας χώρας μέσω της λεηλασίας και της παράνομης διακίνησης».
«Για περιοχές όπως η Μεσόγειος, η Αφρική, η Ασία και η Μέση Ανατολή, των οποίων η ιστορία εκτείνεται χιλιάδες χρόνια πίσω, η λεηλασία και η παράνομη διακίνηση αποτελούν επίμονες και οδυνηρές πραγματικότητες εδώ και αιώνες, συχνά συνδεδεμένες με το αποικιακό τους παρελθόν», επεσήμανε, προσθέτοντας ότι «τα τελευταία εκατό χρόνια, η συντριπτική πλειοψηφία των λεηλασιών και της παράνομης διακίνησης πολιτιστικής κληρονομιάς έχει συμβεί έπειτα από ένοπλες συγκρούσεις».
Εν συνεχεία, η κ. Κασσιανίδου είπε ότι η περιφερειακή σύγκρουση με τις στρατιωτικές επιθέσεις ΗΠΑ-Ισραήλ εναντίον του Ιράν και των συμμάχων του «έχει επηρεάσει άμεσα τα αραβικά κράτη του Κόλπου, απειλώντας την πολιτιστική κληρονομιά και μεγιστοποιώντας τον κίνδυνο μη αναστρέψιμης απώλειας πολιτιστικών θησαυρών».
Η Υφυπουργός Πολιτισμού επεσήμανε ότι «δυστυχώς αυτές οι καταστροφικές συνέπειες δεν είναι άγνωστες στην Κύπρο. Έχουν περάσει σχεδόν 52 χρόνια από την τουρκική στρατιωτική εισβολή στην Κύπρο το 1974 και την επακόλουθη κατοχή περίπου του ενός τρίτου του νησιού», είπε, προσθέτοντας ότι οι Ελληνοκύπριοι δεν επιτρέπεται να ζουν στα σπίτια τους ή να χρησιμοποιούν ελεύθερα τα περισσότερα από 550 θρησκευτικά μνημεία που βρίσκονται στο κατεχόμενο τμήμα του νησιού. Σημείωσε, επίσης, ότι ορισμένες από τις εκκλησίες έχουν κατεδαφιστεί και άλλες έχουν βανδαλιστεί, ενώ τα νεκροταφεία έχουν λεηλατηθεί και καταστραφεί σκόπιμα". Επιπλέον, ανέφερε ότι είναι μεγάλος ο αριθμός των εκκλησιών που χρησιμοποιούνται σήμερα ως τζαμιά, στάβλοι, στρατόπεδα, εργαστήρια, χώροι στάθμευσης, καφετέριες, ξενοδοχεία, παμπ, αθλητικά σωματεία κ.λπ.
«Επιπλέον, περισσότερα από 200 διατηρητέα αρχαία μνημεία βρίσκονται εκτός του αποτελεσματικού ελέγχου των αρμόδιων αρχών και ως εκ τούτου η πλούσια και χιλιετιών πολιτιστική μας κληρονομιά υποφέρει από συνεχείς καταστροφές, λεηλασίες και παράνομες εξαγωγές», σημείωσε η κ. Κασσιανίδου. «Αυτή η τραγωδία έχει επηρεάσει σοβαρά την πολιτιστική κληρονομιά της Κύπρου και παρά τις υφιστάμενες διεθνώς δεσμευτικές συνθήκες σχετικά με την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς, λίγα έχουν γίνει για να διορθωθεί η κατάσταση», είπε, προσθέτοντας ότι «η ζημιά εξακολουθεί να είναι σοβαρή και, στις περισσότερες περιπτώσεις, μη αναστρέψιμη».
Τα μουσεία στις περιοχές που δεν βρίσκονται υπό τον αποτελεσματικό έλεγχο της Κυπριακής Δημοκρατίας έχουν λεηλατηθεί, όπως και πολλές ιδιωτικές συλλογές αρχαιοτήτων, επεσήμανε η Υφυπουργός Πολιτισμού, σημειώνοντας ότι πάνω από 20.000 εικόνες, πολλά ιερά σκεύη, άμφια και χειρόγραφα από τις εκκλησίες στο κατεχόμενο τμήμα του νησιού έχουν κλαπεί και δεκάδες τοιχογραφίες και ψηφιδωτά έχουν διαλυθεί και πωληθεί στο εξωτερικό, ενώ άλλα έχουν καταστραφεί ολοσχερώς. «Πολιτιστικά αντικείμενα εξακολουθούν να εντοπίζονται σε παράνομες αγορές αρχαιοτήτων και σε δημοπρασίες σε όλο τον κόσμο και χάρη στις προσπάθειες του Τμήματος Αρχαιοτήτων και άλλων κυβερνητικών αρχών επαναπατρίζονται», τόνισε.
Η Βασιλική Κασσιανίδου σημείωσε ότι υπάρχουν πολλοί άλλοι λόγοι πίσω από τη λεηλασία και την παράνομη διακίνηση πολιτιστικών αγαθών, ο σημαντικότερος από τους οποίους είναι οποιαδήποτε μορφή χρηματοπιστωτικής και οικονομικής κρίσης. «Γνωρίζουμε, τόσο ιστορικά όσο και σήμερα, ότι μερικές φορές οι ίδιες οι τοπικές κοινότητες καταφεύγουν στο παράνομο εμπόριο αρχαιοτήτων για να επιβιώσουν οικονομικά. Για ορισμένους, αυτό θεωρείται ως μια εύκολη πηγή εισοδήματος», εξήγησε. «Ωστόσο, αυτό που συχνά δεν γίνεται πλήρως κατανοητό είναι ότι, πουλώντας αυτά τα πολιτιστικά αντικείμενα, πουλάνε ένα μέρος του εαυτού τους. Πωλούν την ιστορία τους, την πολιτιστική τους κληρονομιά και την κληρονομιά των μελλοντικών γενεών», τόνισε.
«Ακριβώς για αυτόν τον λόγο η καταπολέμηση της παράνομης διακίνησης πολιτιστικών αγαθών έχει αναγνωριστεί ως μία από τις βασικές προτεραιότητες της Κύπρου κατά τη διάρκεια της Προεδρίας της στο Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης το 2026», δήλωσε η Υφυπουργός Πολιτισμού, σημειώνοντας ότι «στην άτυπη συνάντηση των Υπουργών Πολιτισμού που θα πραγματοποιηθεί στις 2 Ιουνίου θα εξετάσουμε πώς μπορούν να ενισχυθούν οι απαιτήσεις δέουσας επιμέλειας και η διαφάνεια της αγοράς και πώς μπορούν να αξιοποιηθούν η Τεχνητή Νοημοσύνη και άλλες τεχνολογικές καινοτομίες στην καταπολέμηση της παράνομης διακίνησης πολιτιστικών αγαθών».
Επιπλέον, η κ. Κασσιανίδου επεσήμανε ότι η Κύπρος ηγείται αυτή τη στιγμή των συζητήσεων στο Συμβούλιο Δικαιοσύνης της ΕΕ σχετικά με πρωτοβουλίες που αποσκοπούν στην πρόληψη της πώλησης λεηλατημένων πολιτιστικών αγαθών μέσω διαδικτύου, συμπεριλαμβανομένων των πλατφορμών κοινωνικής δικτύωσης και του σκοτεινού ιστού. «Ενώ οι τεχνολογικές εξελίξεις των τελευταίων δεκαετιών έχουν αναμφίβολα ενισχύσει την ικανότητά μας να εργαζόμαστε πιο αποτελεσματικά και συνεργατικά, έχουν επίσης, δυστυχώς, παράσχει στους διακινητές πρωτοφανείς ευκαιρίες να πουλήσουν λεηλατημένα πολιτιστικά αντικείμενα στο διαδίκτυο, συχνά με σχεδόν πλήρη ατιμωρησία», πρόσθεσε.
Σημείωσε, επίσης, ότι το Τμήμα Αρχαιοτήτων του Υφυπουργείου Πολιτισμού, ως η αρμόδια Εθνική Αρχή, είναι ενεργά αφοσιωμένο στην προστασία της πολιτιστικής περιουσίας στο νησί, προστατεύοντας τα κρατικά μουσεία και τις συλλογές τους, τους αρχαιολογικούς χώρους και τα αρχαία μνημεία.
Εν συνεχεία, η Βασιλική Κασσιανίδου ανέφερε ότι η σύσταση της Εθνικής Επιτροπής για την Καταπολέμηση της Λεηλασίας και της Παράνομης Διακίνησης Πολιτιστικής Κληρονομιάς το 2015 «έχει καταστήσει τη συνεργασία μεταξύ των αρμόδιων αρχών πιο αποτελεσματική και έχει εξαιρετικά θετικό αντίκτυπο στις προσπάθειες για τον περιορισμό της παράνομης διακίνησης και τον συντονισμό των προσπαθειών επιστροφής και αποκατάστασης».
Αναφερόμενη στο Μνημόνιο Συνεργασίας που υπογράφηκε πέρυσι μεταξύ του Υπουργείου Πολιτισμού της Ιταλικής Δημοκρατίας και του Υφυπουργείου Πολιτισμού της Κυπριακής Δημοκρατίας για την πρόληψη κλοπών, λαθραίων ανασκαφών, εισαγωγής, εξαγωγής και παράνομης διακίνησης κινητών πολιτιστικών αγαθών και για την προώθηση της επιστροφής τους, είπε ότι «αυτή τη στιγμή εργαζόμαστε και είμαστε κοντά στην υπογραφή παρόμοιου Μνημονίου Συνεργασίας με ορισμένα άλλα Υπουργεία Πολιτισμού γειτονικών κρατών της Ανατολικής Μεσογείου και του Κόλπου».
Από την πλευρά του, ο Επικεφαλής της Αντιπροσωπείας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην Κύπρο, Πανίκος Πουργουρίδης, δήλωσε ότι «όταν πολιτιστικά αγαθά λεηλατούνται ή διακινούνται, δεν χάνουμε απλώς αντικείμενα. Χάνουμε κομμάτια της ιστορίας μας και του ποιοι πραγματικά είμαστε».
«Γι' αυτόν τον λόγο, το παράνομο εμπόριο πολιτιστικών αγαθών δεν αποτελεί περιθωριακό ζήτημα. Είναι μια παγκόσμια πρόκληση που τροφοδοτεί το οργανωμένο έγκλημα, υπονομεύει τη σταθερότητα και, σε ορισμένες περιπτώσεις, χρηματοδοτεί ακόμη και συγκρούσεις», επεσήμανε.
Σημειώνοντας ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είναι πλήρως αφοσιωμένη στην αντιμετώπιση αυτής της πρόκλησης, ο κ. Πουργουρίδης δήλωσε ότι «έχουμε ενισχύσει το πλαίσιο της ΕΕ μέσω αυστηρότερων κανονισμών εισαγωγής πολιτιστικών αγαθών, ιδίως από ζώνες συγκρούσεων, και έχουμε ενισχύσει τη συνεργασία με τις αρχές επιβολής του νόμου». Επιπλέον, επεσήμανε ότι «καμία χώρα δεν μπορεί να αντιμετωπίσει αυτή την πρόκληση μόνη της», προσθέτοντας ότι «η συνεργασία σε ολόκληρη την Ευρώπη, τη Μεσόγειο και τις χώρες της περιοχής του Κόλπου δεν είναι προαιρετική, είναι απαραίτητη».
Η Antonella Cavallari, Πρέσβειρα της Ιταλίας στην Κύπρο, δήλωσε ότι η συνεργασία σε διεθνές επίπεδο και μεταξύ διαφόρων θεσμών είναι απαραίτητη και ζωτικής σημασίας. «Γι' αυτόν τον λόγο η Ιταλία ξεκίνησε εδώ και πολύ καιρό την ιδέα των Κυανόκρανων των Ηνωμένων Εθνών, μιας ειδικής ομάδας εργασίας που συνδυάζει εμπειρογνώμονες στον πολιτιστικό τομέα με εκπροσώπους διαφόρων θεσμών που καταπολεμούν το οργανωμένο έγκλημα», πρόσθεσε.
«Οι μελλοντικές γενιές πρέπει να έχουν πρόσβαση στην πολιτιστική μας ταυτότητα», τόνισε η κ. Cavallari, σημειώνοντας ότι «για την Ιταλία, αυτό είναι κάτι πρωταρχικής σημασίας». Διαβεβαίωσε, επίσης, ότι «είμαστε στο πλευρό σας και θα συνεχίσουμε να συνεργαζόμαστε με την Κύπρο και με όλες τις χώρες για την προστασία της πολιτιστικής ταυτότητας και της πολιτιστικής κληρονομιάς». Η Ιταλίδα Πρέσβειρα σημείωσε ότι είναι σημαντικό να αποτρέψουμε τέτοια πράγματα, επισημαίνοντας ότι βρισκόμαστε σε έναν κόσμο συγκρούσεων, όπου η κλιματική αλλαγή γεννά πολύ σοβαρές απειλές για την πολιτιστική μας κληρονομιά. Αυτό μπορεί να αντιμετωπιστεί με ορισμένα μέτρα, είπε.
Από την πλευρά του, ο Sergii Nizhynskyi, Πρέσβης της Ουκρανίας στην Κύπρο, δήλωσε ότι κατά τη διάρκεια των τεσσάρων ετών του πολέμου στην Ουκρανία, 1.685 χώροι πολιτιστικής κληρονομιάς και 2.483 εγκαταστάσεις πολιτιστικών υποδομών έχουν υποστεί ζημιές, εκ των οποίων οι 507 έχουν καταστραφεί. Πρόσθεσε ότι η Ρωσία έχει κλέψει 35.482 μουσειακά αντικείμενα, ενώ περισσότερα από 1,7 εκατομμύριο αντικείμενα παραμένουν σε προσωρινά κατεχόμενα εδάφη υπό την απειλή καταστροφής. Τέσσερα από τα μνημεία παγκόσμιας κληρονομιάς της UNESCO στην Ουκρανία έχουν επηρεαστεί άμεσα από τον πόλεμο, σημείωσε ο κ. Nizhynskyi.
«Η συνολική άμεση ζημία στον πολιτιστικό τομέα της Ουκρανίας εκτιμάται σε περίπου 4,2 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ, ενώ οι συνολικές απώλειες, συμπεριλαμβανομένων των χαμένων εσόδων, υπερβαίνουν τα 31 δισεκατομμύρια δολάρια», είπε, προσθέτοντας ότι ο πόλεμος έχει επίσης στοιχίσει τη ζωή σε 346 καλλιτέχνες και 132 Ουκρανούς και ξένους επαγγελματίες των μέσων ενημέρωσης.
Στην ομιλία της, η επικεφαλής του Τμήματος Ολοκληρωμένης Προσέγγισης για την Ειρήνη και την Ασφάλεια στην Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης, Katariina Leinonen δήλωσε ότι είναι σημαντικό να ενισχυθεί η ευαισθητοποίηση στα υψηλότερα πολιτικά επίπεδα και να διεξαχθεί διεθνής συνεργασία γύρω από αυτά τα ζητήματα. «Η καταστροφή της πολιτιστικής κληρονομιάς στην Ουκρανία χρησιμοποιείται ως σκόπιμο όπλο πολέμου από τη Ρωσία», σημείωσε.
«Στην ΕΕ δεν εξετάζουμε την πολιτιστική κληρονομιά ξεχωριστά από την ειρήνη, την ασφάλεια, την ανάπτυξη και τη διεθνή συνεργασία», αλλά «ως στρατηγικό πλεονέκτημα, κινητήρια δύναμη κοινωνικής συνοχής, πηγή ταυτότητας και ουσιαστικό συστατικό της βιώσιμης ανάπτυξης», επεσήμανε, προσθέτοντας ότι η παράνομη διακίνηση πολιτιστικών αγαθών «αποτελεί επίθεση στην ταυτότητα, τη μνήμη και την αξιοπρέπεια».
Από την πλευρά της, η Medea Sogor Ekner, Γενική Διευθύντρια του Διεθνούς Συμβουλίου Μουσείων (ICOM), αναφέρθηκε στις πρωτοβουλίες που έχει αναλάβει και τα εργαλεία που έχει αναπτύξει το ICOM για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς σε όλο τον κόσμο. Είπε ότι τα μουσεία μπορούν να συμβάλουν στη μακροπρόθεσμη διατήρηση της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς ψηφιοποιώντας τις συλλογές τους.
Η παράνομη διακίνηση απαιτεί συντονισμένη συνεργασία σε διεθνές επίπεδο και συντονισμένες δράσεις, ειδικά κατά τη διάρκεια κρίσεων, σημείωσε, προσθέτοντας ότι η έλλειψη προετοιμασίας αποτελεί ένα αυξανόμενο πρόβλημα για τα μουσεία σε όλη την Ευρώπη.
Ακολούθησαν συζητήσεις σχετικά με πτυχές της προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς.
Πηγή: ΚΥΠΕ