Τρεις περίπου εβδομάδες πριν από τις βουλευτικές εκλογές, οι συζητήσεις, τα πάνελ, τα podcasts αλλά και όσα γράφονται ή βιντεοσκοπούνται και τελικά δημοσιεύονται στα social media σκιαγραφούν το τοπίο μιας προεκλογικής περιόδου που θυμίζει περισσότερο κουλτούρα ρινγκ παρά ουσιαστικό διάλογο και προβολή θέσεων. Αυτό, μοιάζει να έχει πια κανονικοποιηθεί ως νόρμα της προεκλογικής περιόδου, ωστόσο δεν θα έπρεπε να είναι έτσι. Τέτοιες στιγμές, βεβαίως, αποκαλύπτουν τον πολιτισμό των υποψηφίων αλλά και τι πολιτισμός εκφράζεται από την πολιτική σκηνή. Δεν ξεχνάμε, άλλωστε, ότι αντίστοιχες εικόνες έχουμε δει και σε ολομέλειες της Βουλής των Αντιπροσώπων, αλλά και σε επιτροπές - όπως η Παιδείας και Πολιτισμού που θα ανέμενε κανείς να ξεχωρίζει για το ήθος και τις αξίες της.
Ένα κλιπ των τελευταίων ημερών που έχει αποτυπωθεί στο μυαλό μου και έχει κατακλύσει τα social media, είναι η στιγμή που ο υποψήφιος του ΔΗΚΟ, αντιπρόεδρος του κόμματος και μέχρι πρόσφατα αναπληρωτής πρόεδρος και μέλος της Επιτροπής Παιδείας και Πολιτισμού της Βουλής, Χρύσανθος Σαββίδης, ενοχλήθηκε από την αναφορά του ανθυποψηφίου του, Σωτήρη Κουππάρη, υποψήφιου του ΔΗΣΥ, σε πάνελ απογευματινής εκπομπής του Omega. Τι κι αν έχει πιέσει για τον δρόμο Πάφου-Πόλης Χρυσοχούς ο κ. Σαββίδης, πολιτισμό δεν λέμε την αντίδρασή του αφού άρχισε να φωνάζει και να καβγαδίζει, με αποτέλεσμα να βλέπουμε εικόνα ρινγκ και τον δημοσιογράφο Σωτήρη Παρούτη να κρατά το κεφάλι του και να ζητά να πάνε σε διαφημιστικό διάλειμμα. Το σκηνικό, φυσικά, δεν είναι άγνωστο στους ψηφοφόρους. Ωστόσο, ο πολιτισμός θα έπρεπε να αποτελεί βασική αρχή, όχι μόνο ως έννοια, αλλά ως πρακτική στον τρόπο που ασκείται η πολιτική. Και από αυτή τη στήλη πρέπει να το έχετε διαβάσει αμέτρητες φορές: Ο πολιτισμός είναι πολιτική.
Ο πολιτισμός είναι πολιτική
Ο πολιτισμός, λοιπόν, δεν περιορίζεται στη δημιουργία τέχνης, εκθέσεων, παραγωγές θεάτρου ή άλλων πολιτιστικών προϊόντων· αποτυπώνεται και στις πολιτικές θέσεις, στις προτεραιότητες των κομμάτων, αλλά και στην απουσία τους. Σε αυτή την προεκλογική περίοδο, μπορεί να υπάρχει η αίσθηση ενός ευρύτερου «αχταρμά» νέων προσώπων και κομμάτων, ωστόσο υπάρχει και μία αισιόδοξη νότα. Μέσα σε όλο αυτό τον «αχταρμά» επαγγελμάτων και της ιδέας του «οι άλλοι έν' καλύτεροι;» διαφαίνεται πως σε αυτή την εκλογική αναμέτρηση συμμετέχουν και περισσότεροι δημιουργοί από την πολιτιστική σκηνή, όχι μόνο από την πλευρά των ψηφοφόρων αλλά και από την πλευρά των υποψηφίων.
Καλλιτέχνες στα ψηφοδέλτια
Από όλα τα κόμματα, τους περισσότερους καλλιτέχνες υποψηφίους συγκεντρώνουν το ΑΚΕΛ και το Volt. Το ΑΚΕΛ εκπροσωπείται κυρίως από ηθοποιούς και μουσικούς - και πιο συγκεκριμένα από τη Χριστίνα Κωνσταντίνου, τη δρα Άντρη Χατζηανδρέου, την Αυγή Χατζηπαύλου, τη Μέλανη Στέλιου, τη Δανάη Χρίστου και τη δρα Αναστασία Χάσικου. Το Volt, από την άλλη, κινείται περισσότερο στον χώρο της σύγχρονης δημιουργίας και της πολιτιστικής παραγωγής, με υποψηφίους τη Δέσποινα Θεοχαρίδου, τον Ντιέγκο Αρμάντο Απαρίσιο, τον Μιχάλη Καλοπαίδη, τη Σίλεια Μακφέρσον Ποτούδη, τη Δέσπω Παύλου και την Άννα Στυλιανίδου.
Ακολουθούν το ΑΛΜΑ και οι Οικολόγοι, με μικρότερο αλλά σαφώς διακριτό αριθμό υποψηφίων από τον χώρο του πολιτισμού. Στο ψηφοδέλτιο του ΑΛΜΑ συγκαταλέγεται η ηθοποιός και πολιτιστική παραγωγός Μαρία Φιλίππου, η γραφίστρια και εκδότρια Βούλα Κόκκινου, ο μουσικός και συνθέτης Πολύβιος Χαραλάμπους και η ηθοποιός Σκεύη Παπαμιλτιάδους. Αντίστοιχα, στους Οικολόγους, η παρουσία εκτείνεται από τη μουσική εκπαίδευση μέχρι την πολιτιστική κληρονομιά, με υποψηφίους όπως η Μαρία Διαμαντίδου, ο Χρίστος Μοδέστου, ο Κωνσταντίνος Χριστοδουλίδης και η Κατερίνα Χατζηστυλλή.
Στα υπόλοιπα κόμματα, η παρουσία ανθρώπων του πολιτισμού είναι πιο περιορισμένη και εντοπίζεται κυρίως σε μεμονωμένες υποψηφιότητες, όπως αυτή του ηθοποιού και επιτρόπου Πολιτισμού του ΔΗΣΥ Χριστοφόρου Χριστοφόρου, της ηθοποιού Έλενας Παπαδοπούλου στο ΔΗΚΟ και της ηθοποιού Κυριακής Μανουσάκη στην ΕΔΕΚ.
Παρουσία ή απουσία θέσεων
Πέρα από τα πρόσωπα, όμως, το πιο σημαντικό παραμένει η παρουσία, αλλά και η απουσία θέσεων των κομμάτων για την πολιτιστική σκηνή, τη διασφάλιση αλλά και την ανάπτυξή της. Η πολιτιστική σκηνή είναι, επίσης, ένας τομέας όπου βιοπορίζονται πολίτες της Κυπριακής Δημοκρατίας, αλλά και ένας χώρος όπου αναπτύσσεται η κριτική, η ελευθερία έκφρασης και καλλιεργείται το ήθος και η παιδεία των πολιτών - στοιχεία που, αναπόφευκτα, αντανακλώνται στο μέλλον και την εξέλιξη της χώρας, αλλά και στους ίδιους τους πολιτικούς και τον λόγο που εκφέρουν.
Ξεκινώντας από τον ΔΗΣΥ, ο πολιτισμός περιλαμβάνεται ως ξεχωριστή ενότητα στις 31 συνολικά θέσεις του κόμματος, με έμφαση στη συνέχιση και ενίσχυση του Υφυπουργείου Πολιτισμού ως βασικού εργαλείου πολιτικής. Στις προτάσεις καταγράφεται η αύξηση της συμμετοχής στην πολιτιστική δημιουργία, αλλά και η ενίσχυση της χρηματοδότησης προς φορείς και δράσεις, με στόχο αύξηση πέραν του 10% ετησίως, καθώς και η ολοκλήρωση του νομοσχεδίου για την κατοχύρωση του καλλιτέχνη εντός του 2026 - ένα άλλο «κυπριακό», στο οποίο, σε διαφορετικό βαθμό, συγκλίνουν και άλλα κόμματα.
Στα θετικά, καταγράφεται και η παρουσία της επικεφαλής Χαρτοφυλακίου Πολιτισμού στο Συμβούλιο Παρακολούθησης Κυβερνητικού Έργου του ΔΗΣΥ [aka shadow για τον Πολιτισμό], Έφης Κυπριανίδου, η οποία τοποθετήθηκε δημόσια σε ζητήματα όπως οι καθυστερήσεις στα αποτελέσματα του «ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΙΙΙ» [που ακόμη εκκρεμούν].
Από την πλευρά του ΑΚΕΛ, ο πολιτισμός προσεγγίζεται κυρίως μέσα από το πρίσμα των εργασιακών δικαιωμάτων και της θεσμικής κατοχύρωσης των καλλιτεχνών, με έμφαση στο καθεστώς του καλλιτέχνη και στη σταθερή χρηματοδότηση των πολιτιστικών φορέων. Ο πολιτισμός αντιμετωπίζεται ως δημόσιο αγαθό, με έμφαση στην πρόσβαση, τη συμμετοχή και τη στήριξη της εγχώριας δημιουργίας, ενώ δεν απουσιάζουν και οι αναφορές στη διαφάνεια και την αποτελεσματικότητα στη διαχείριση των διαθέσιμων πόρων. Σημειώνουμε ότι, το ΑΚΕΛ είναι όντως ένα από τα κόμματα που βρέθηκαν αρκετές φορές στο πλευρό των καλλιτεχνών, π.χ. Γιώργος Γαβριήλ, Μπιενάλε αρχιτεκτονικής, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΙΙΙ κ.ά.
Για το Volt, ο πολιτισμός εντάσσεται σε μια πιο σύγχρονη και διατομεακή προσέγγιση, όπου δεν αντιμετωπίζεται αποκομμένα, αλλά σε σύνδεση με την εκπαίδευση, την οικονομία και τη βιώσιμη ανάπτυξη. Ξεχωρίζει το γεγονός ότι το κόμμα καταθέτει συγκεκριμένο πλαίσιο πολιτικής για τον πολιτισμό, ενώ παρουσίασε και 14 προτάσεις για τη βελτίωση του προγράμματος «ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΙΙΙ», εστιάζοντας σε ζητήματα όπως οι καθυστερήσεις στις αξιολογήσεις, οι διαδικασίες χρηματοδότησης και η συνολική λειτουργία του μηχανισμού στήριξης - προβλήματα που αναδεικνύονται συστηματικά από τον ίδιο τον χώρο. Παράλληλα, προτείνεται η σταδιακή αύξηση των δημόσιων δαπανών για τον πολιτισμό, με στόχο να φτάσουν στο 1% του κρατικού προϋπολογισμού - μια πρόταση που τοποθετεί πιο συγκεκριμένα τον πολιτισμό στον πυρήνα της δημόσιας πολιτικής.
Το ΑΛΜΑ, από την άλλη, συνδέει τον πολιτισμό κυρίως με την ανεξάρτητη δημιουργία και την ανάγκη για περισσότερους χώρους και δυνατότητες έκφρασης, χωρίς ωστόσο να αναπτύσσεται εκτενώς σε επίπεδο συγκεκριμένων εργαλείων πολιτικής. Στα υπόλοιπα κόμματα, όπως το ΔΗΚΟ, η ΕΔΕΚ, η Άμεση Δημοκρατία και το ΕΛΑΜ, καταγράφεται απουσία καταγεγραμμένου πλαισίου πολιτικής για τον πολιτισμό.
Η στάση, φυσικά, απέναντι στον πολιτισμό δεν αποτυπώνεται μόνο στα προγράμματα, αλλά και σε προηγούμενες τοποθετήσεις και παρεμβάσεις. Το ΔΗΚΟ με τους βουλευτές του, Παύλο Μυλωνά και Χρύσανθο Σαββίδη [πρόεδρος και αναπληρωτής πρόεδρος της Επιτροπής Παιδείας και Πολιτισμού 2021-26], έχει δείξει μία διαφορετική στάση, ενώ μαζί με τον Οδυσσέα Μιχαηλίδη, υπενθυμίζουμε ότι είχαν ασκήσει έντονη πίεση προς τον ΘΟΚ και τη Δικοινοτική Τεχνική Επιτροπή για τον Πολιτισμό, για την παράσταση «Αντιγόνη» στο αρχαίο θέατρο της Σαλαμίνας το 2016. Επιπλέον, δεν ξεχνάμε και την τοποθέτηση-επίθεση του αναπληρωτή προέδρου του ΔΗΣΥ για ένα φτιαχτό κολάζ από έργα του εικαστικού Γιώργου Γαβριήλ. Η επίθεση, φυσικά, ενισχύθηκε από το ακροδεξιό κόμμα, ΕΛΑΜ, με τον υποψήφιο βουλευτή Πάφου, Γρηγορίου Χαράλαμπο, ενώ συντάχθηκε εναντίον του εικαστικού, με ανακοίνωσή της, και η ΕΔΕΚ.
Υ.Γ: Η συζήτηση για τον πολιτισμό και τα προβλήματα των καλλιτεχνών δεν αποκόπτονται από τα υπόλοιπα ζητήματα που απασχολούν την κοινωνία, όπως το στεγαστικό, το υδατικό, οι αυξήσεις στα καύσιμα ή το εδώ και μισό αιώνα άλυτο Κυπριακό πρόβλημα. Ο πολιτισμός, κατά την άποψη της γραφούσας, δεν είναι κάτι διαφορετικό - είναι απλώς μία μορφή πολιτικής που δίνει χώρο στην κριτική, την ελευθερία έκφρασης και την ανάπτυξη πρωτοβουλιών και ιδεών που προσφέρουν στο κοινό και τον τόπο. Στην προκειμένη, οι καλλιτέχνες είναι μερικοί ακόμη υποψήφιοι που πρέπει να έχουν θέσεις για διάφορα ζητήματα για τα οποία ενδέχεται να κληθούν να ψηφίσουν ή και να προτείνουν μία εξέλιξη ή λύση κατά την πιθανή θητεία τους στα έδρανα της Βουλής. Στο Παράθυρο, πάντως, υπάρχουν κείμενα που αναδεικνύουν και πολιτική αλλά και έργα Κύπριων καλλιτεχνών που μιλούν για προβλήματα και λύσεις.