Ένα πρωί στην καθιερωμένη επίσκεψη των ασθενών του τού φάνηκε σαν να ’δε το φάντασμα κι όχι την ίδια εκείνη γυναίκα απ’ τα παλιά. Η εικόνα της είχε άρρηκτα συνδεθεί με τις παιδικές του αναμνήσεις. Είχε να τη δει από φοιτητής. «Πώς; Εσείς εδώ;» τη ρώτησε. Είχε ξεχάσει τ’ όνομά της κι ούτε ήθελε κι η ίδια να του το θυμίσει. Την πρόδωσαν όμως τα μάτια της. Ακόμα κι ο χρόνος προτίμησε να τα προσπεράσει σαν κάτι το μοναδικά ωραίο. Τίποτε άλλο δεν είχε απομείνει απ’ την αγέρωχη ομορφιά της. Η Ιωάννα Βλάχου είχε εισαχθεί ως ένα απ’ τα επείγοντα περιστατικά την προηγούμενη ημέρα τον ενημέρωσε ένας απ’ τους ειδικευόμενους συνοδούς γιατρούς. 

«Πονάτε πολύ;» τη ρώτησε, βλέποντας τα δάκρυα να βρέχουν το πρόσωπό της. 

«Ο πόνος, παιδί μου, πάει καιρός που με παιδεύει. Τον συνήθισα. Συγκινήθηκα που σε ξαναείδα ύστερα από τόσα χρόνια».

Ο Αλέξανδρος της χαμογέλασε. 

«Μην στενοχωριέστε. Όλα θα πάνε καλά», της είπε.

«Αλέξανδρε, πες στη μητέρα σου πως θέλω να τη δω, πριν μπω στο χειρουργείο», του φώναξε καθώς απομακρυνόταν.

«Ασφαλώς και θα ’ρθει και πριν και μετά», της απάντησε χαμογελώντας από ευχαρίστηση. Με τόση τρυφεράδα κανείς δεν πρόφερε τ’ όνομά του. ‘‘Αλέξανδρε’’, του φώναζε ανοίγοντας την αγκαλιά της, όταν τον επισκεπτόταν στο σπίτι τους στην Ελευσίνα. Τελευταία φορά τ’ άκουσε απ’ τα χείλη της την ημέρα της ορκωμοσίας του στην αίθουσα τελετών του πανεπιστημίου. Ώσπου ξαφνικά      Περίεργη που είναι κάποτε η ζωή! 

Η διάγνωση έδειξε καλπάζουσα μορφή καρκίνου. Η Ελένη την επισκέφτηκε το απόγευμα της ίδιας ημέρας. Η συγκίνηση και των δύο ήταν μεγάλη. Έκλαιγαν σαν να ’ταν αδερφές. `Η βαθιά συγκίνηση, πήγαζε απ’ την αγάπη τους για τον Αλέξανδρο. Τι κι αν τον γέννησε η μία και τον μεγάλωσε η άλλη; Το ενδιαφέρον της Βάνας για το παιδί της ποτέ δεν είχε πάψει να ’ναι και έμπρακτο. Με την παράδοσή του στην Ελένη και τον Χρήστο, το είχε ξεκαθαρίσει: τα έξοδά του θα ήταν δική της υπόθεση. Το μεροκάματο του Χρήστου στα ναυπηγεία του Σκαραμαγκά έφτανε δεν έφτανε για τις βασικές ανάγκες τους. Όμως τη Βάνα το μόνο που την ενδιέφερε ήταν να εμπιστευτεί το παιδί της σε σωστούς ανθρώπους. Στα μέσα της δεκαετίας του πενήντα μετανάστευσαν κι εκείνοι στη Γερμανία. Τον Αλέξανδρο με το άριστα στο πτυχίο της ιατρικής και της γερμανικής γλώσσας τον δέχτηκε ένα απ’ τα καλύτερα πανεπιστημιακά νοσοκομεία του Μονάχου, για να ξεκινήσει την ειδικότητά του.

Η Ελένη δεν της είπε τίποτε για την σοβαρότητα της κατάστασής της. Την έπεισε όμως, μιας κι ήρθαν έτσι τα πράγματα και συναντήθηκαν με τον Αλέξανδρο, πως έπρεπε ν’ «αναστηθεί» η πεθαμένη από χρόνια μάνα του. Όταν θα ’ρχόταν η ώρα, θα του ’δινε και το γράμμα.

Αργά το απόγευμα την επισκέφτηκε, όχι πλέον με την ιδιότητα του γιατρού αλλά με την υψηλότερη, του γιου, και μια αγκαλιά κόκκινα τριαντάφυλλα. Αυτά μόνο μπόρεσε να της προσφέρει, αφού στάθηκε αδύνατο σ’ αυτή που του χάρισε τη ζωή να δώσει έστω κι ένα χρόνο ζωής. Τα πλέον πρωτότυπα σενάρια σαν αυτό που ο Αλέξανδρος τώρα διαβάζει, μόνο η ζωή μπορεί να τα γράψει. Και πρωταγωνιστή στης μητέρας του βλέπει τον εαυτό του:

«Αγαπημένο μου παιδί, πριν διαβάσεις την ιστορία μου, θέλω να ξέρεις πως ό,τι πιο σημαντικό συνέβη στη ζωή μου ήσουν εσύ, ο λατρεμένος μου γιος. Υπήρξες ο καρπός του μεγάλου και μοναδικού έρωτά μου, που γνώρισα στο πρόσωπο του πατέρα σου. Σημασία δεν έχει το πού, πότε και πώς, αλλά η ακατανίκητη δύναμή του. Αντιστάθηκα όσο μπορούσα στην πολιορκία του, γιατί μας χώριζε το χάσμα της κοινωνικής μας διαφοράς. Το ότι ήταν ήδη παντρεμένος το έμαθα, όταν του ανακοίνωσα τα περί εγκυμοσύνης μου. Από τότε εξαφανίστηκε απ’ τη ζωή μου. Στιγμή δεν σκέφτηκα ν’ απαλλαγώ απ’ το «στίγμα» στα μάτια της κοινωνίας, για μένα όμως το ωραιότερο δώρο του έρωτά μου κι ας μ’ είχε προδώσει.

Κι έτσι τα πράγματα πήραν το γνωστό για τα ήθη της εποχής μου δρόμο. Έφυγα απ’ το εργοστάσιο κι εγκαταστάθηκα στην Άρτα. Σ’ ένα άθλιο δωμάτιο είχα στεγάσει τη μοναξιά μου. Όπου κι αν γύρεψα, στάθηκε αδύνατο να ’βρω δουλειά. Τα ειρωνικά βλέμματα και τα σχόλια εις βάρος μου περίσσευαν.

Ωστόσο μπόρεσα και σ’ έφερα στο κόσμο στην κλινική του Ζέρβα, ενός εξαίρετου επιστήμονα κι ανθρώπου. Εκείνο το πρωί σαν ήλιος φώτισες τη ζωή μου. Το κλάμα σου ακόμα και τώρα που σου γράφω αντηχεί σαν θεϊκή μελωδία στ’ αυτιά μου. Λατρεμένο μου παιδί, απ’ τη στιγμή που σε γέννησα ορκίστηκα να κάνω τ’ αδύνατα δυνατά να μη σου λείψει τίποτε, όσο θα μεγάλωνες σ’ ένα ανθρώπινο περιβάλλον, όπως αυτό όπου ανδρώθηκες. 

Στην ατυχία σου να βρίσκεσαι μακριά απ’ την βιολογική σου μάνα, παιδί μου, ήσουν τυχερός. Κι αυτό το χρωστώ στον γιατρό που σ’ έβγαλε απ’ τα σπλάχνα μου με σεβασμό κι αγάπη στη ζωή και κατανόηση στα δράματά της. Δυστυχώς αλλιώς την ονειρεύεσαι κι αλλού αυτή σε πάει, όταν την σπρώχνουν ακατανίκητες δυνάμεις, που δεν μπορείς να ελέγξεις. Είσαι σε θέση να καταλάβεις ως πού μπορεί να σ’ οδηγήσει ο ανεξέλεγκτος έρωτας. Όταν μάλιστα δεν υπάρχει η αντίρροπη δύναμη, το χρήμα, που όλα τα κουκουλώνει.

Ο γιατρός μού σύστησε τους θετούς σου γονείς, ως τους καταλληλότερους να σ’ αγκαλιάσουν με στοργή κι αγάπη. Κι αυτό έγινε. Ύστερα, πάλι, όπου κι αν έψαχνα για δουλειά, ζητούσαν ανταλλάγματα. Τελικά κατάφερα να εργαστώ σ’ ένα απ’ τα μπαρ της κακιάς ώρας, για να μην πεθάνω της πείνας. Από εκεί ξεκίνησα, για να καταλήξω στο σπιτάκι κάτω απ’ το Κάστρο. Η ανάγκη της επιβίωσης μ’ έφερε ως εκεί. Η ομορφιά, το θείο δώρο για τον άνθρωπο, για μένα ήταν κατάρα, αφού ούτε ως υπηρέτρια σε κάποιο απ’ τ’ αρχοντόσπιτα μπόρεσα να στεριώσω. Ή έπρεπε να βάλω τέρμα στη ζωή μου ή να κάνω τη δουλειά που μου επέβαλε η κοινωνία. Δεν ήθελα όμως να καταντήσω αντικείμενο στα χέρια κανενός εκμεταλλευτή. 

Κι αργά ένα βράδυ δέχτηκα την επίσκεψη του πατέρα σου. Άλλωστε, φεύγοντας απ’ τα Γιάννενα, είχα επιλέξει την Άρτα, με την ελπίδα πως θα τον συναντούσα. Με το που ειδωθήκαμε, ξαναφούντωσε ο έρωτάς μας. Κι από τότε ποτέ δεν χωρίσαμε. Στο χείλος του γκρεμού, κρατήθηκα στα στιβαρά του χέρια. Με χίλιες δυο προφυλάξεις βρισκόμαστε στη φωλιά μας που είχε φτιάξει σ’ ένα απ’ τα κτήματά του σε μια ερημιά. Σ’ εμένα έβρισκε την αγάπη, την κατανόηση και την στοργή. Αυτή ήταν η αμαρτία μου, αν ήταν. Όσο για την άλλη έχω να σου πω πως το σπιτάκι κάτω απ’ το Κάστρο έσωσε ζωές και ζωές στην Κατοχή και στον Εμφύλιο. Ίσως γι’ αυτό, όταν έκλεισα το σπιτάκι κι εγκαταστάθηκα μέσα στην πόλη, ο κόσμος μ’ αγκάλιασε μ’ αγάπη κι εκτίμηση.

Η ιστορία μου είναι μια απ’ αυτές που γράφει η ζωή, περιμένοντας να δει αν ο άνθρωπος θα βγει νικητής στην πάλη του με τις δυνάμεις του κακού. Στον δικό μου αγώνα το πιο δυνατό όπλο μου ήσουν εσύ, Αλέξανδρε. Απ’ την ύπαρξή σου αντλούσα το κουράγιο να καταφέρω να βγω απ’ το βούρκο έτσι, ώστε να μην ντραπείς, όταν βρεθείς στην ανάγκη να πεις ή ν’ ακούσεις τ’ όνομά μου. Σ’ ευχαριστώ, παιδί μου, και σου εύχομαι μέσα απ’ την καρδιά μου να είσαι ευτυχισμένος».

Περασμένα μεσάνυχτα αισθάνεται ακατανίκητη την επιθυμία για έναν περίπατο στη λίμνη. Το ελαφρό ανοιξιάτικο αεράκι το νιώθει σαν χάδι της στο πρόσωπό του. Η ερημιά κι η νύχτα συμμαχούν μαζί του στην επιθυμία του να είναι μόνος μαζί της. Αυτός, εκείνη κι η λίμνη. Τον υποδέχεται με σκόρπια τ’ ασήμια του φεγγαριού πάνω της. Πλησιάζει τα ήρεμα νερά της. Θεέ μου, σμαραγδένια κι απέραντα σαν της λίμνης τα μάτια της. Ολόιδια τα δικά του που στάζουν δάκρυα στη θύμησή της.

 «Η Ιωάννα Βλάχου ανήκε στους ανθρώπους εκείνους που σέβονται τη ζωή κι αγωνίζονται να την κάνουν καλύτερη θυσιάζοντας, αν χρειαστεί, και τη δική τους. Και η Βάνα στην υπηρεσία του μεγάλου ιδανικού της λευτεριάς και της δικαιοσύνης αυτό έπραξε», μ’ αυτά τα λόγια τελείωνε ο επικήδειος της Βάνας.

Ο Αλέξανδρος σε κάθε επέτειο του θανάτου της έβρισκε τον τάφο της Ιωάννας Βλάχου κατασκέπαστο από κόκκινα γαρίφαλα και τριαντάφυλλα.

[Απόσπασμα απ’ το μυθιστόρημά της Οι Ζωές έξω απ’ το Κάστρο].