Το ξέραμε, το περιμέναμε αλλά και πάλι μας εκπλήσσει. Η σύγκρουση ανάμεσα στον Ίλον Μασκ και τον Σαμ Άλτμαν δεν είναι απλώς μια ακόμη διαμάχη δύο δισεκατομμυριούχων με υπερτροφικό εγώ. Είναι μια σύγκρουση για το ποιος θα ελέγξει το μέλλον της τεχνητής νοημοσύνης και, μαζί με αυτό, ένα μεγάλο κομμάτι της οικονομικής και πολιτικής ισχύος του 21ου αιώνα.
Οι δύο άνδρες ίδρυσαν μαζί την OpenAI το 2015 ως έναν μη κερδοσκοπικό οργανισμό που, θεωρητικά, θα λειτουργούσε ως αντίβαρο στις μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες και κυρίως στην Google. Η τεχνητή νοημοσύνη παρουσιαζόταν ως δύναμη που θα μπορούσε είτε να σώσει την ανθρωπότητα είτε να την καταστρέψει. Ο Μασκ προειδοποιούσε ότι απελευθερώνουμε τις δυνάμεις του κακού, ενώ ο Άλτμαν μιλούσε ανοιχτά για τον κίνδυνο το AI να οδηγήσει ακόμη και στο τέλος του κόσμου.
Η ιδέα ήταν απλή αλλά υπερβολικά αφελής. Ένα εργαστήριο χωρίς κίνητρο κέρδους, που θα ανέπτυσσε ασφαλή και ανοιχτή τεχνολογία «για το καλό της ανθρωπότητας». Ο Μασκ έβαλε τα πρώτα περίπου 40 εκατομμύρια δολάρια και σήμερα υποστηρίζει ότι εξαπατήθηκε. Η OpenAI, λέει, μετατράπηκε, από φιλανθρωπική αποστολή, σε μια από τις πιο επιθετικές επιχειρηματικές μηχανές της Silicon Valley.
Η ρήξη άρχισε το 2017, όταν ξεκίνησαν οι συζητήσεις για τη δημιουργία κερδοσκοπικού βραχίονα ώστε να αντληθούν τα τεράστια κεφάλαια που απαιτούσε η ανάπτυξη της AI. Ο Μασκ αποχώρησε το 2018, υποστηρίζοντας ότι το εμπορικό σκέλος δεν έπρεπε να κυριαρχήσει πάνω στη μη κερδοσκοπική αποστολή. Χρόνια αργότερα, τον Νοέμβριο του 2023, το διοικητικό συμβούλιο της OpenAI απομάκρυνε αιφνιδιαστικά τον Σαμ Άλτμαν, επικαλούμενο έλλειψη εμπιστοσύνης. Η αντίδραση εργαζομένων και επενδυτών, κυρίως της Microsoft, ήταν τόσο έντονη ώστε μέσα σε λίγες ημέρες ο Άλτμαν επέστρεψε θριαμβευτικά στη θέση του, με νέο διοικητικό συμβούλιο και ακόμη ισχυρότερη θέση. Το τελικό σχήμα είναι ότι η εταιρεία παραμένει υπό τον έλεγχο του μη κερδοσκοπικού σκέλους.
Στη δίκη που ξεκίνησε στην Καλιφόρνια, ο Μασκ εμφανίστηκε ως ο άνθρωπος που προσπαθεί να σώσει μια «κλεμμένη φιλανθρωπική οργάνωση». Η βασική του κατηγορία είναι ότι ο Άλτμαν και η ηγεσία της εταιρείας πρόδωσαν την αρχική αποστολή, μετατρέποντας την OpenAI σε όχημα ιδιωτικού πλουτισμού και οδηγώντας την σε μια σχέση στενής συνεργασίας με τη Microsoft.
Η OpenAI υποστηρίζει ότι ο Μασκ δεν είναι αλτρουιστής αλλά ένας επιχειρηματίας που ήθελε τον πλήρη έλεγχο. Όταν δεν τον πήρε αποχώρησε. Και όταν το ChatGPT έγινε παγκόσμιο φαινόμενο και η εταιρεία απογειώθηκε οικονομικά, επέστρεψε με αγωγές και δημόσιες επιθέσεις.
Το επιχείρημα δεν είναι αβάσιμο. Ο Μασκ έχει ιδρύσει τη δική του ανταγωνιστική εταιρεία τεχνητής νοημοσύνης, την xAI (που έχει το Grok), ενώ επιχείρησε ακόμη και να εξαγοράσει την OpenAI. Δύσκολα μπορεί να παρουσιαστεί ως ουδέτερος προστάτης του δημόσιου συμφέροντος.
Τι έχουμε λοιπόν; Δύο εταιρείες που μιλούν στο όνομα της ανθρωπότητας, ενώ ταυτόχρονα διεκδικούν τον έλεγχο μιας αγοράς εκατοντάδων δισεκατομμυρίων. Η OpenAI αποτιμάται πλέον κοντά στο ένα τρισ. δολάρια και ετοιμάζεται για δημόσια εγγραφή (η οποία καθυστερεί συνεχώς). Η SpaceX του Μασκ, επίσης, κινείται προς δημόσια εγγραφή, με αποτίμηση που μπορεί να ξεπεράσει το 1,5 τρισ.
Η δίκη, επομένως, δεν αφορά μόνο το παρελθόν της OpenAI αλλά και το ερώτημα ποιος θα θέσει τους κανόνες για την τεχνητή νοημοσύνη. Αν ο Μασκ κερδίσει μπορεί να αποδυναμώσει έναν βασικό ανταγωνιστή του. Αν χάσει, το μήνυμα θα είναι ότι μια εταιρεία μπορεί να ξεκινά ως μη κερδοσκοπική πρωτοβουλία και στη συνέχεια να μετατρέπεται χωρίς σοβαρή λογοδοσία σε γίγαντα κέρδους. Κανένα από τα δύο σενάρια δεν μοιάζει ιδιαίτερα παρήγορο.
Δύο γίγαντες χτυπιούνται μεταξύ τους και οι υπόλοιποι απλώς προσπαθούμε να επιβιώσουμε κάτω από τα συντρίμμια. Το πραγματικό διακύβευμα δεν είναι ποιος από τους δύο θα επικρατήσει αλλά ποιος θα καθορίσει τους όρους του κόσμου της τεχνητής νοημοσύνης μέσα στον οποίο θα ζήσουμε όλοι.