Ήταν ξαπλωμένη ανάσκελα, μισοχωμένη στο χώμα της σχολικής αυλής απ' τον καιρό που ήμουν μαθητής. Δεν υπήρχαν σαφείς πληροφορίες για το πώς βρέθηκε εκεί, είναι βλέπεις, συνηθισμένο για τον τόπο μας να κυοφορεί αρχαιότητες. Άλλοτε τις γεννά η ίδια η γη, όταν οι βροχές ξεπλένουν τα χώματα που τις φύλαγαν, άλλοτε ξεγεννιούνται με καισαρική, για να πλημμυρίσουν οι μυστικές αγορές με νομίσματα, αγάλματα κι αγγεία, τα τελευταία σε θραύσματα ή και ακέραια – αναλόγως της σκαπτικής ικανότητας του καπήλου. Με πονούσε που την έβλεπα αφημένη στις βροχές, στα χιόνια και στις κουτσουλιές κι ανυπεράσπιστη σε βανδαλιστικές διαθέσεις. Γιατί τη σιγότρωγαν ο καιρός κι ο χρόνος, ενώ οι νεαροί καμιά φορά την έκαναν παιχνίδι, κλοτσώντας την και τινάζοντας θρύμματα απ' τις μαρμάρινες άκρες της. Βεβαίως, τυπικά θεωρούνταν προστατευμένη, καθώς η Πολιτεία της είχε αφιερώσει χώρο, ασφαλισμένο μάλιστα με κοτετσόσυρμα, αλλά κι αυτό είχε πια υποχωρήσει και σκουριάσει μετά από δεκαετίες στην υπηρεσία της προστασίας της. Ουσιαστικά ήταν εκτεθειμένη, μέχρι και τσιγάρα βρίσκαμε καμιά φορά σβησμένα στα όμικρον της κεφαλαιογράμματης γραφής της. «ΙΟΥΛΙΟΝΦΙΛΙΠΠΟΝ» και «ΒΟΥΛΗΚΑΙΟΔΗΜΟΣ» διακρίνονταν ευκρινέστατα στο μάρμαρό της, στο οποίο η πόλη, δύο εκατονταετίες και κάτι απ' τη γέννηση του Χριστού, είχε χαράξει με άψογα ελληνικά καλωσόρισμα στον Ρωμαίο αυτοκράτορα, αποτυπώνοντας αιώνια στη συλλογική μνήμη το γεγονός της έλευσής του.
«Ξέρεις, είναι σημαντικότατο εύρημα για τον τόπο» μου είπε μια φορά ένας φιλόλογος του σχολείου. Είχε σταθεί δίπλα μου καθώς αποθαύμαζα τη γαλήνια λευκότητά της στη λιακάδα, μέσα στον εκκωφαντικό βόμβο του διαλείμματος και τα κρυφοχάχανα των παιδιών που σκουντούσαν το ένα το άλλο περιπαίζοντας τη γραφικότητα της εμμονής μου. «Η δίδυμή της αναθηματική στήλη εκτίθεται στο Ερμιτάζ», συνέχισε ο συνάδελφος. «Από δω τη σήκωσαν οι Ρώσοι και τη μετέφεραν στην Πετρούπολη. Απορώ για τη δικιά μας, έτσι που την έχουμε, πώς και δεν βρέθηκε κανένας να τη φορτώσει νύχτα στο αγροτικό και να τη μοσχοπουλήσει. Θα υπάρχουν συλλέκτες και γι' αυτά τα ευρήματα, δεν θα υπάρχουν;».
Όχι πως δεν το είχα σκεφτεί κι εγώ. Η θαυμάσια στήλη μου προφανώς και δεν ήταν μοναχά μια χρονοπύλη για τους ονειροπόλους σαν και του λόγου μου, ένα όχημα μετάβασης στη δημοκρατική, ανδρεία πόλη που κάποτε υπήρξε εδώ, πόλη που επέλεγε την ελληνική γλώσσα για να υποδεχτεί τον Ρωμαίο αυτοκράτορα, αμβλύνοντας έτσι την υποτέλεια της κολακείας της προς αυτόν. Πιθανότατα κάπου θα υπήρχε κάποιος κροίσος συλλέκτης που θα την αποτιμούσε σε χρήμα, πλειοδοτώντας με ζέση σε μυστική δημοπρασία για την απόκτησή της.
Η σκέψη ότι αυτό μπορούσε να συμβεί αύριο άρχισε να γίνεται όλο και πιο πιεστική, όλο και πιο απειλητική. Έπρεπε κάτι να κάνω και να το κάνω άμεσα γι' αυτό το σπουδαίο μνημείο του τόπου μας που ήταν απολύτως αναγκαίο να προστατευθεί και να προβληθεί. Όντας άπειρος, αρχικά σκέφτηκα να ζητήσω τη βοήθεια των συναδέλφων και να μεταφέρουμε τη στήλη σε στεγασμένο χώρο, στο υπόστεγο του σχολείου, αναστηλώνοντας γύρω της και το κοτετσόσυρμα. Αλλά οι συνάδελφοι με απέτρεψαν κι είχαν δίκιο, αυτό απαγορεύεται αυστηρά. «Να σας θυμίσω ότι στον Έλγιν είχε δοθεί άδεια για μετακίνηση αρχαιοτήτων -και βάσει αυτής ξήλωσε τη μισή Ακρόπολη- και τελευταία στον σταθμό Βενιζέλου, στο μετρό Θεσσαλονίκης», σχολίασε πικρογελώντας ο φιλόλογος. «Φυσικά, πρόκειται για ατυχή αναλογία, καθώς ο Έλγιν οικειοποιήθηκε τα μάρμαρα, ενώ στη Βενιζέλου έγινε επανατοποθέτηση», συνέχισε. Ασχέτως των σχολίων, το σχέδιο σωτηρίας διά της μετακίνησης ακυρώθηκε εν τη γενέσει του. Έτσι απευθύνθηκα, ακολουθώντας πλέον επίσημη και νόμιμη οδό, στην Εφορεία Κλασικών Αρχαιοτήτων, που όμως δήλωσε αναρμόδια, καθώς το συγκεκριμένο μνημείο ανήκε στη ρωμαϊκή περίοδο. Αναρμόδια δήλωσε κι η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων, λογικό, αφού, όταν χαρασσόταν η στήλη, το Βυζάντιο δεν είχε ακόμη γεννηθεί. Μέχρι και τον δεσπότη ρώτησα αν θα ενδιαφερόταν γι' αυτήν το Εκκλησιαστικό Μουσείο. Αλλά κι από κει άρνηση εισέπραξα - και ήταν η μόνη δικαιολογημένη. Έτσι το μόνο που έκανα τελικά ήταν να αναστηλώσω γύρω της το κοτετσόσυρμα, όσο καλύτερα μπορούσα. Κι η στήλη παρέμενε στην αυλή του σχολείου, μνημείο ενός παρελθόντος που κανείς υπεύθυνος δεν αποδεχόταν την ευθύνη για τη σωτηρία του.
Κι ο καιρός περνούσε, προσθέτοντας μερικά χρονάκια ακόμη στους αιώνες ζωής της, χωρίς, ευτυχώς, εμφανείς φθορές, τουλάχιστον για τα δικά μου, απαίδευτα μάτια. Το σημαντικό ήταν ότι εξακολουθούσε να υφίσταται. Φαίνεται το ανάστημα -ύψος μικρού παιδιού- και το βάρος της -μάρμαρο ατόφιο- απέτρεπαν την καπηλεία της. Ωστόσο σίγουρα της άξιζε κάτι καλύτερο από το να κείτεται την αυλή του σχολείου.
Μια δειλή ελπίδα γέννησε το Βυζαντινό Μουσείο που είχε αρχίσει να χτίζεται στον τόπο μας. Όταν εγκαινιάστηκε κι είδα τα εκθέματα, η ελπίδα φούντωσε. Λες να είχε έρθει το πλήρωμα του χρόνου να ανακαταλάβει η στήλη την περίοπτη θέση της; Απευθύνθηκα στο μουσείο και δικαιώθηκα! Επιτέλους εκδηλώθηκε άμεσο ενδιαφέρον, στάλθηκαν αρχαιολόγοι, τη μελέτησαν, τη φωτογράφισαν κι αποφάνθηκαν τη μεταφορά της. Ήμουν εκεί εκείνη τη μέρα, περήφανος και συγκινημένος. Ένας αρχαιολόγος, δύο εργάτες κι ένα φορτηγάκι στην αυλή του σχολείου συνεργάστηκαν για να ξεχώσουν και να φορτώσουν τη στήλη. Μαζί με το φορτηγάκι κι ένα περιπολικό. «Γιατί;», ρώτησα. «Μα, κύριε, πρόκειται για σπουδαιότατη αρχαιότητα. Η θωράκιση της ασφάλειάς της επιβάλλει τη συνοδεία της Αστυνομίας», μου χαμογέλασε συγκαταβατικά ο αρχαιολόγος.
Πράγματι, η μεταφορά της στήλης μου ολοκληρώθηκε εν πομπή, με το φορτηγάκι πίσω και το περιπολικό μπροστά, με αναμμένο τον φάρο, να διασχίζουν τελετουργικά τα διακόσια μέτρα από την αυλή του σχολείου έως το μουσείο, την τελευταία κατοικία της. Δεν την ξαναείδα από τότε. Η «σπουδαιότατη αρχαιότητα» παραμένει καταχωνιασμένη στο υπόγειο του μουσείου. Βλέπω μόνο στην αυλή του σχολείου να χάσκει ο λάκκος που για δεκαετίες τη φιλοξένησε.