Το Τζακ Ράιαν είναι μια αμερικανική τηλεοπτική σειρά πολιτικού θρίλερ, βασισμένη στον ομώνυμο λογοτεχνικό ήρωα του συγγραφέα, Τομ Κλάνσι. Τα οκτώ επεισόδια του δεύτερου κύκλου προβλήθηκαν στο Amazon Prime Video ξεκινώντας τον Οκτώβριο του 2019. Ο κεντρικός ήρωας, ο Τζακ Ράιαν, δεν είναι πράκτορας δράσης με την κλασική έννοια. Είναι αναλυτής της CIA. Δηλαδή ένας άνθρωπος που δουλεύει κυρίως με δεδομένα, αναφορές και εκτιμήσεις κινδύνου. Στη σειρά, όμως, οι αναλύσεις του τον οδηγούν επανειλημμένα στο πεδίο.
Ο δεύτερος κύκλος εκτυλίσσεται στη Βενεζουέλα. Ο Ράιαν εντοπίζει ύποπτες δορυφορικές κινήσεις που δείχνουν ότι το καθεστώς της χώρας προετοιμάζει μυστικές στρατιωτικές επιχειρήσεις. Ο Πρόεδρος, Νικολάς Ρέγιες, ένας αυταρχικός ηγέτης που κυβερνά με καταστολή και φόβο, φαίνεται να κινείται προς μια επικίνδυνη κλιμάκωση για να διατηρήσει την εξουσία του.
Η αμερικανική κυβέρνηση και η CIA αντιμετωπίζουν αρχικά τις προειδοποιήσεις του Ράιαν με επιφύλαξη. Η πολιτική εμπλοκή σε μια ήδη ασταθή χώρα θεωρείται ριψοκίνδυνη. Παρ' όλα αυτά, ο Ράιαν επιμένει και τελικά μεταβαίνει στη Νότια Αμερική ως μέλος διπλωματικής αποστολής. Από εκεί και πέρα, τα γεγονότα ξεφεύγουν από τον έλεγχο. Ο Ράιαν βρίσκεται αντιμέτωπος με ένα καθεστώς που δεν διστάζει να δολοφονεί αντιπάλους, να χειραγωγεί εκλογές και να χρησιμοποιεί τον στρατό για εσωτερική καταστολή.
Ο δεύτερος κύκλος κορυφώνεται με την αποκάλυψη ότι η κρίση στη Βενεζουέλα δεν είναι απλώς εσωτερική υπόθεση. Ο έλεγχος των πόρων, η διεθνής πολιτική πίεση και οι μυστικές συμφωνίες παίζουν καθοριστικό ρόλο. Ο Ράιαν αναγκάζεται να πάρει αποφάσεις που τον μετακινούν οριστικά από τον ρόλο του αναλυτή σε έναν πιο ενεργό, επιχειρησιακό ρόλο, που τελικά συνεισφέρει στην έκπτωση του Προέδρου, στην κορύφωση της λαϊκής εξέγερσης.
Ναι, όλα αυτά είναι η φαντασία του Κλάνσι. Τι συμβαίνει όμως όταν αμέσως μετά την αμερικανική παρέμβαση στη Βενεζουέλα, το Amazon Prime μου «πέταξε» να δω τη σειρά. Και μάλιστα ξεκινούσε απ' ευθείας από το πρώτο επεισόδιο του δεύτερου κύκλου, κάτι που στις πλατφόρμες streaming δεν γίνεται ποτέ!
Η εικόνα του Τζακ Ράιαν στο αμφιθέατρο να εξηγεί γιατί η Βενεζουέλα είναι ο μεγαλύτερος κίνδυνος για τις ΗΠΑ (μεγαλύτερος από την Κίνα ή τη Ρωσία) έκανε τον γύρο των social. Ξαφνικά ο λογοτεχνικός οίστρος του Κλάνσι μετατράπηκε σε ερμηνευτικό εργαλείο της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής.
Γιατί μέχρι σήμερα, το Τζακ Ράιαν θα μπορούσε να ιδωθεί απλώς ως μυθοπλασία με πολιτικό περιτύλιγμα. Όταν όμως η πραγματικότητα αρχίζει να μοιάζει υπερβολικά με το σενάριο, η ανάγνωση αλλάζει. Ο Πρόεδρος της σειράς λέγεται Νικολάς Ρέγιες. Ο Πρόεδρος της Βενεζουέλας λεγόταν Νικολάς Μαδούρο. Και η ομοιότητα δεν εξαντλείται στο μικρό όνομα.
Ο Ρέγιες μιλά τη γλώσσα της επανάστασης. Επικαλείται τον λαό, την ανεξαρτησία, τον αγώνα απέναντι στον αμερικανικό ιμπεριαλισμό. Κατασκευάζει έναν μόνιμο εξωτερικό εχθρό για να δικαιολογήσει την εσωτερική καταστολή. Στην επιφάνεια, ιδεολογία. Στη βάση, εξουσία. Ένα καθεστώς που πλουτίζει γύρω από τους μηχανισμούς του κράτους, την ώρα που φυλακίζει αντιπάλους, χειραγωγεί εκλογές και πνίγει κάθε διαφορετική φωνή.
Εδώ ακριβώς η σειρά παύει να είναι απλώς προϊόν φαντασίας. Όχι επειδή «προέβλεψε» τη σύλληψη του Μαδούρο, αλλά επειδή χρησιμοποιεί ένα αφήγημα εξαιρετικά οικείο στη δυτική πολιτική κουλτούρα. Ο δικτάτορας που μιλά σαν επαναστάτης, αλλά λειτουργεί σαν μαφιόζος κράτους. Η χώρα που παρουσιάζεται ως απειλή, όχι επειδή είναι ισχυρή, αλλά επειδή είναι αποσταθεροποιημένη και πλούσια σε πόρους. Και φυσικά, οι Ηνωμένες Πολιτείες ως αναπόφευκτος παίκτης που εμφανίζεται άλλοτε ως προστάτης, άλλοτε ως τιμωρός.
Το ενδιαφέρον δεν είναι αν ο Ρέγιες είναι «ο Μαδούρο της τηλεόρασης». Είναι ότι τέτοιοι χαρακτήρες λειτουργούν σαν έτοιμα καλούπια. Όταν λοιπόν μια πλατφόρμα σου προτείνει να δεις τον δεύτερο κύκλο του Τζακ Ράιαν τη στιγμή που ο Μαδούρο επανέρχεται στο επίκεντρο της διεθνούς επικαιρότητας, η μυθοπλασία γίνεται φίλτρο κατανόησης.
Και κάπου εδώ το ερώτημα μετατοπίζεται. Δεν είναι αν ο Μαδούρο είναι ή όχι διεφθαρμένος δικτάτορας ή αν οι ΗΠΑ δρουν από ιδεαλισμό ή από συμφέρον. Είναι αν μαθαίνουμε τη διεθνή πολιτική μέσα από σειρές. Και αν αυτό μας βοηθά να καταλάβουμε τον κόσμο ή απλώς μας προσφέρει μια βολική, καθαρή ιστορία για να αντέξουμε την ασάφεια της πραγματικότητας.