Η αλλαγή ιδιοκτησίας του TikTok στις Ηνωμένες Πολιτείες συνοδεύτηκε από κάτι πολύ πιο ηχηρό από νομικά έγγραφα και εταιρικές ανακοινώσεις. Συνοδεύτηκε από πανικό. Ένα in-app μήνυμα που ενημέρωνε τους χρήστες για την επικαιροποιημένη πολιτική απορρήτου της πλατφόρμας ήταν αρκετό για να προκαλέσει μαζική ανησυχία, κύμα αναρτήσεων στα social media και απειλές διαγραφής λογαριασμών. Η αιτία; Η ρητή αναφορά ότι το TikTok μπορεί να συλλέγει ή να επεξεργάζεται «ευαίσθητες πληροφορίες», μεταξύ των οποίων ο σεξουαλικός προσανατολισμός, η ταυτότητα φύλου, η υπηκοότητα ή το μεταναστευτικό καθεστώς.
Για πολλούς Αμερικανούς χρήστες, το κείμενο λειτούργησε σαν κόκκινο πανί. Όχι όμως επειδή ήταν καινούργιο. Το ίδιο ακριβώς λεξιλόγιο υπήρχε και στην προηγούμενη πολιτική απορρήτου του TikTok, πριν ολοκληρωθεί η συμφωνία αλλαγής ιδιοκτησίας. Η διαφορά είναι ότι αυτή τη φορά, λόγω της δημιουργίας νέας νομικής οντότητας στις ΗΠΑ, η πλατφόρμα όφειλε να ειδοποιήσει ρητά τους χρήστες. Και πολλοί διάβασαν για πρώτη φορά τι ακριβώς λένε οι όροι χρήσης.
Η πολιτική αναφέρει ότι το TikTok μπορεί να επεξεργάζεται πληροφορίες που προκύπτουν από το ίδιο το περιεχόμενο των χρηστών ή από όσα αυτοί μοιράζονται μέσω ερευνών και φορμών. Στη λίστα περιλαμβάνονται δεδομένα όπως φυλετική ή εθνοτική καταγωγή, θρησκευτικές πεποιθήσεις, διαγνώσεις σωματικής ή ψυχικής υγείας, οικονομικά στοιχεία, καθώς και στοιχεία που αφορούν τη σεξουαλική ζωή ή το μεταναστευτικό καθεστώς. Η διατύπωση είναι ωμή, σχεδόν επιθετικά αναλυτική, και σε ένα τεταμένο πολιτικό περιβάλλον δεν θα μπορούσε παρά να προκαλέσει φόβο.
Ο φόβος αυτός δεν εμφανίστηκε στο κενό. Η αυστηροποίηση της μεταναστευτικής πολιτικής στις ΗΠΑ και η ένταση γύρω από τις επιχειρήσεις της Υπηρεσίας Μετανάστευσης και Τελωνείων έχουν οδηγήσει σε μαζικές διαμαρτυρίες, οικονομικά μποϊκοτάζ και βίαιες συγκρούσεις, με αποκορύφωμα τα γεγονότα στη Μινεσότα με τη δολοφονία του 37χρονου Άλεξ Πρέτι. Σε ένα τέτοιο κλίμα, οποιαδήποτε αναφορά σε «μεταναστευτικό καθεστώς» μέσα σε μια πολιτική απορρήτου διαβάζεται όχι ως νομική συμμόρφωση, αλλά ως πιθανή απειλή.
Κι όμως, η νομική εξήγηση είναι πιο απλή. Οι πολιτειακοί νόμοι περί προστασίας προσωπικών δεδομένων, και ειδικά η νομοθεσία της Καλιφόρνιας, υποχρεώνουν τις εταιρείες να δηλώνουν ρητά τι είδους «ευαίσθητες προσωπικές πληροφορίες» μπορεί να συλλέγουν. Ο California Consumer PrivacyAct και ο μεταγενέστερος California Privacy Rights Act ζητούν συγκεκριμένες λίστες και ονομαστική αναφορά κατηγοριών δεδομένων. Και από το 2023, μετά την υπογραφή του νόμου AB-947, σε αυτές τις κατηγορίες προστέθηκαν ρητά η υπηκοότητα και το μεταναστευτικό καθεστώς.
Με απλά λόγια, το TikTok δεν λέει ότι «κατασκοπεύει» τους χρήστες του. Λέει ότι αν ένας χρήστης ανεβάσει ένα βίντεο στο οποίο μιλά για την υγεία του, τη σεξουαλική του ταυτότητα ή την εμπειρία του ως μετανάστης, αυτή η πληροφορία αποτελεί μέρος του περιεχομένου που η πλατφόρμα τεχνικά επεξεργάζεται.
Νομικοί που ειδικεύονται στο δίκαιο της ιδιωτικότητας επισημαίνουν ότι τέτοιες διατυπώσεις είναι συχνά προϊόν φόβου για δικαστικές διαμάχες. Τα τελευταία χρόνια έχουν πολλαπλασιαστεί οι αγωγές που κατηγορούν πλατφόρμες για συλλογή φυλετικών ή μεταναστευτικών δεδομένων χωρίς επαρκή ενημέρωση. Από αυτή την άποψη, η υπερβολική λεπτομέρεια λειτουργεί ως ασπίδα για την εταιρεία. Παράλληλα όμως, κάνει το κείμενο λιγότερο κατανοητό για τον μέσο χρήστη.
Αντίστοιχες προβλέψεις υπάρχουν και σε άλλες πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης. Η πολιτική απορρήτου της Meta είναι επίσης αναλυτική, αν και αποφεύγει κάποιες από τις πιο φορτισμένες διατυπώσεις. Η ουσία παραμένει η ίδια.
Το ειρωνικό είναι ότι όλη αυτή η συζήτηση ξεκίνησε από την προσπάθεια να καθησυχαστούν παλαιότεροι φόβοι. Η μεταφορά των αμερικανικών δραστηριοτήτων του TikTok σε νέα ιδιοκτησία στις ΗΠΑ έγινε ακριβώς επειδή το Κογκρέσο και η αμερικανική κυβέρνηση ανησυχούσαν για την κινεζική νομοθεσία περί εθνικής ασφάλειας και υποχρεωτικής συνεργασίας των εταιρειών με τις κρατικές υπηρεσίες πληροφοριών. Τότε, ο φόβος ήταν το Πεκίνο. Σήμερα, ο φόβος είναι η Ουάσιγκτον. Γιατί σε μια εποχή γενικευμένης καχυποψίας, ακόμη και η νομική διαφάνεια μπορεί να μοιάζει απειλητική.