Γράφει η Νίκη Λαού
Στην έκθεση βρέθηκα σχεδόν κατά τύχη. Με τη συνάδελφο Χριστοθέα Ιακώβου το αποφασίσαμε σε μια παρόρμηση της στιγμής. Ήταν από εκείνες τις αποφάσεις που παίρνεις αργά το απόγευμα, χωρίς να ξέρεις ακριβώς τι σε περιμένει. Ήταν, μάλιστα, η πρώτη μου φορά στο NiMAC, κάτι που εκ των υστέρων φαντάζει ως μια παράλειψη που θα έπρεπε να είχα διορθώσει προ πολλού.
Μέχρι να φτάσουμε, ο χώρος είχε ήδη γεμίσει σε τέτοιο βαθμό που το άτομο που συντόνιζε τη βραδιά εξέφρασε μία ανησυχία για το εάν όλοι θα μπορούσαν να ακούσουν την ξενάγηση της επιμελήτριας. Εκείνη τη στιγμή, συνειδητοποίησα ότι δεν είχα βιώσει ποτέ κάτι τέτοιο στη Λεμεσό. Ποτέ δεν είχα δει κάποιον να αγχώνεται επειδή εμφανίστηκαν πάρα πολλοί άνθρωποι για μια έκθεση σύγχρονης τέχνης.
Η έκθεση Fluid Persistence αναπτύσσεται γύρω από το νερό: ως οικολογία, ως μύθο, ως μνήμη και ως γεωπολιτική δύναμη. Ωστόσο, αυτό που με σημάδεψε ήταν η ατμόσφαιρα μέσα στην οποία παρουσιάστηκε και έγινε αποδεκτή.
Η επιμελήτρια δρ Έλενα Στυλιανού μας ξενάγησε με μια οικειότητα τόσο βαθιά που σε αφόπλιζε αμέσως. Μίλησε για κάθε έργο ως μέρος μιας ευρύτερης πνευματικής και συναισθηματικής διαδρομής. Αναφέρθηκε στα κίνητρα των καλλιτεχνών, στις ερευνητικές τους αναζητήσεις, στις εννοιολογικές συγκρούσεις που διαχειρίστηκαν. Ήταν ολοφάνερο ότι αυτή η γνώση δεν ήταν επιφανειακή, αλλά είχε χτιστεί μέσα από μια συνεχή και ουσιαστική ενασχόληση.
Κάποιοι από τους καλλιτέχνες βρίσκονταν ανάμεσά μας και την παρακολουθούσαν να μιλάει για τα έργα τους. Η επικοινωνία ένιωθες να ρέει αβίαστα. Σε μια στιγμή, σταμάτησε και κάλεσε την ομάδα να μοιραστεί τις δικές της αναγνώσεις. Δεν υπήρχε ίχνος συστολής, καμία αμυντική στάση. Τα έργα έμοιαζαν να «ανοίγουν» μέσα από τη συζήτηση.
Ως Λεμεσιανή, δεν μπορούσα παρά να παρατηρήσω τη διαφορά. Έχω βρεθεί σε εκθέσεις όπου ο καλλιτέχνης στέκεται μόνος στο δωμάτιο, ο επιμελητής είναι απών και το ερμηνευτικό βάρος στηρίζεται εξ ολοκλήρου στο συνοδευτικό κείμενο ή στην προσωπική αντίδραση του θεατή. Εδώ, υπήρχε ένας κοινός κώδικας επικοινωνίας.
Καλλιτέχνες ήταν διάσπαρτοι στο πλήθος, αναγνωρίσιμοι μεταξύ τους, ακόμα κι αν δεν ήταν σε μένα. Άνθρωποι που συχνάζουν χρόνια σε εκθέσεις χαιρετούσαν ο ένας τον άλλον με την οικειότητα εκείνων που δίνουν ραντεβού στα εγκαίνια εδώ και μια ζωή. Ακαδημαϊκοί, συλλέκτες, επαγγελματίες του χώρου και τακτικοί φιλότεχνοι στέκονταν πλάι-πλάι, ακούγοντας με προσοχή. Δεν υπήρχε τίποτα το δήθεν ή το επιδεικτικό σε όλο αυτό. Ήταν απλώς μία κοινότητα που συνομιλεί εδώ και πολύ καιρό.
Συνειδητοποίησα, ίσως υπερβολικά έντονα, τη δική μου θέση μέσα σε εκείνη την αίθουσα. Δεν ήμουν μέρος αυτής της ιστορίας. Το πρόσωπό μου, φαντάζομαι, θα αντανακλούσε ένα μείγμα έκπληξης και θαυμασμού. Και αυτή η αντίδραση, από μόνη της, με αναστάτωσε. Γιατί μου φαινόταν τόσο ασυνήθιστο το να βρίσκομαι σε έναν χώρο όπου η τέχνη αντιμετωπίζεται ως κάτι πνευματικά σοβαρό και, ταυτόχρονα, κοινωνικά συμμετοχικό; Δεν θα έπρεπε να φαντάζει κάτι ουτοπικό το να βρίσκεσαι ανάμεσα σε καλλιτέχνες, επιμελητές και ενεργούς θεατές που προσεγγίζουν μια έκθεση ως πεδίο έρευνας. Κι όμως, έτσι ένιωθα: σαν να είχα μπει σε μια παράλληλη πολιτιστική πραγματικότητα μέσα στο ίδιο μου το νησί.
Το Fluid Persistence θέτει το ερώτημα τι θέλει το νερό και με αυτόν τον τρόπο το πλαισιώνει ως μια δύναμη που αρνείται να περιοριστεί. Τι περιμένουμε, λοιπόν, από την τέχνη; Να διακοσμεί, να καθησυχάζει ή απλώς να συμπληρώνει μια πολιτιστική ποσόστωση; Ή της επιτρέπουμε να προκαλεί, να περιπλέκει τα πράγματα και να φέρνει τους ανθρώπους σε έναν ουσιαστικό διάλογο; Εκείνο το βράδυ στο NiMAC φάνηκε πως ένα άλλο μοντέλο είναι εφικτό: Εκεί όπου ένας οργανισμός διαφυλάσσει τη μνήμη και τη συνέχεια. Εκεί όπου ο επιμελητής είναι ουσιαστικά παρών. Εκεί όπου οι καλλιτέχνες συμμετέχουν ενεργά σε μια δημόσια συνεχή συζήτηση.
Βγαίνοντας από το κτήριο, ένιωσα σαν να είχα βουτήξει για λίγο σε ένα πολιτιστικό ρεύμα που κυλά αθόρυβα εδώ και χρόνια. Το ερώτημα που μένει να πλανάται είναι γιατί αυτή η εμπειρία μου φάνηκε τόσο σπάνια και τι μαρτυρά αυτό για το πόσο άνισα καλλιεργούμε τέτοιους χώρους σε όλο το νησί.
[Το κείμενο πρωτοδημοσιεύθηκε στην αγγλόφωνη ιστοσελίδα του «Πολίτη»: Pointless: The Quiet Confidence of a Cultural Space]