Μέρα καρναβαλιού σήμερα [Κυριακή] και ήταν ανέφικτο να μην ασχοληθούμε με τις πολλές «μάσκες» που «φοριούνται» στο πολιτιστικό σκηνικό. Τον τελευταίο καιρό συνέβησαν ορισμένα περιστατικά τα οποία δείχνουν τις αντιφάσεις που δημιουργούνται και επαναλαμβάνονται συνεχώς στο παρασκήνιο των πολιτιστικών εξελίξεων. Ως εκ τούτου, με πρόφαση τη μέρα θα σχολιάσουμε κάποια γεγονότα που η γράφουσα βρίσκει μάλλον προβληματικά, ιδιαίτερα ως προς τη σοβαρότητα που αναζητείται και τις λύσεις που παραμένουν μετέωρες και μεσοβέζικες.
Μάσκα αντίδρασης
21 Ιανουαρίου 2026. Η μέρα που μετονομάστηκε η σελίδα της Κρατικής Πινακοθήκης Σύγχρονης Τέχνης σε Μουσείο Μοντέρνας και Σύγχρονης Τέχνης - Κτήριο ΣΠΕΛ και ξέσπασαν οι αντιδράσεις, οι αναρτήσεις, το γνωστό σε όλους emoji καρνάβαλος και τα σχόλια θυμού και εναντίωσης για την αιφνίδια και επικοινωνιακή, για εμάς, κίνηση του Υφυπουργείου Πολιτισμού. Ο θυμός, βέβαια φαίνεται πως κράτησε μόλις μία εβδομάδα, μέχρι τις 29 Ιανουαρίου 2026. Η ημερομηνία που παραθέτουμε καθόλου τυχαία και την αιτιολόγηση της χρήσης της θα τη βρείτε σε μία άλλη μάσκα που φοράνε πρόσωπα του πολιτισμού. Ωσότου να 'ρθει, όμως, η συγκεκριμένη ημερομηνία διαβάσαμε πολλές αναρτήσεις και σχόλια ακόμη και κάτω από κείμενα του Παραθύρου που αφορούσαν το δελτίο Τύπου της έκθεσης Αγροποιητική: Χώματα/σώματα. Την έκθεση, δηλαδή, που φιλοξενείται στην ΣΠΕΛ αυτό το διάστημα και θα διαρκέσει έως τον Ιούνιο του τρέχοντος έτους, στο πλαίσιο της κυπριακής προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ. Εκεί παρουσιάζονται έργα 51 καλλιτεχνών, ενώ πληροφορίες μας τονίζουν ότι τα εμπλεκόμενα άτομα δεν γνώριζαν για τη μετονομασία. Επιπλέον, σχετικά με την έκθεση, το ανοιχτό κάλεσμα για παροχή υπηρεσιών επιτήρησης εκδόθηκε στις 27 Ιανουαρίου 2026, δύο μέρες πριν τα εγκαίνια. Για τη μετονομασία είναι σημαντικό να υπογραμμιστεί ότι το μόνο σωματείο και φορέας καλλιτεχνών που εξέφρασε την εναντίωση του ήταν το «φυτώριο».
9 Φεβρουαρίου 2026. Η πρώτη -δημόσια- αντίδραση, που εντοπίσαμε, για τις καθυστερήσεις σχετικά με το «ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΙΙΙ». Οι αντιδράσεις θα λέγαμε πως είναι εν μέρει δικαιολογημένες, εφόσον είναι δεκάδες οι καλλιτέχνες και εργαζόμενοι του πολιτισμού που «αναμένουν» στο ακουστικό για να γνωρίζουν πως θα κυλήσει ο προγραμματισμός της χρονιάς. Πιο σωστά, κατά την άποψη της γράφουσας, πρόκειται για εξάρτηση την οποία δυστυχώς οι καλλιτέχνες που ζουν και εργάζονται στο νησί είναι πολύ δύσκολο να διαφύγουν από αυτή - με βάση, φυσικά, το τρόπο που είναι στημένο το οικοσύστημα. Σε κάθε περίπτωση, οι προβληματισμοί και αναρτήσεις έκαναν ξανά την εμφάνισή τους. Πληροφορίες του «Π» σημειώνουν ότι περιμένουμε τις εγκρίσεις για την επιτροπή που θα εξετάσει τις αιτήσεις. Πράγμα που θέτει την ανακοίνωση των αποτελεσμάτων γύρω στα τέλη Μαρτίου-αρχές Απρίλη, αν όλα -φυσικά- κυλήσουν ομαλά. Για λόγους καταγραφής, πάντως, πέρυσι, χρονιά η οποία προμήνυε μία αλλαγή, το υφυπουργείο ανακοίνωσε τα αποτελέσματα στις 20 Φεβρουαρίου 2025. Τα προηγούμενα χρόνια υπήρξαν ανάλογες καθυστερήσεις, ωστόσο από πέρσι -υποτίθεται- ότι η νέα πλατφόρμα θα άλλαζε οριστικά τη διαδικασία ως μία «καινοτόμος πρακτική υποβολής των αιτήσεων ηλεκτρονικά, αλλά και διαχείρισής τους», όπως χαρακτηριστικά την παρουσίαζε το Υφυπουργείο Πολιτισμού.
10 Φεβρουαρίου.Εργαζόμενοι, αλλά και σε ένα ευρύτερο πλαίσιο πρόσωπα του πολιτισμού υπογράφουν και κοινοποιούν επιστολή προς το διοικητικό συμβούλιο του ΡΙΚ. Εξέφραζαν, σύμφωνα με το περιεχόμενο της επιστολής, την αντίθεσή τους τόσο για το τραγούδι όσο και για το συνοδευτικό βιντεοκλίπ της φετινής εκπροσώπησης της χώρας μας για τον διαγωνισμό της Eurovision. Χαρακτήρισαν, μάλιστα, τη συμμετοχή ως «απαράδεκτη παρουσίαση της Κύπρου», που «προσβάλλει τη χώρα, τις παραδόσεις και την αισθητική της». Οι υπογράφοντες καλούσαν το ΡΙΚ «να αποσύρει το προσβλητικό βιντεοκλίπ και να ενημερώσει τους Κύπριους φορολογούμενους τι κόστος έχει τόσο η συγκεκριμένη παραγωγή (το video clip) όσο και η συμμετοχή μας στον διαγωνισμό καθώς και ποια ήταν τα μέλη της κριτικής επιτροπής που αποφάσισαν γι' αυτό το τραγούδι και ποιοι εισηγήθηκαν και ποιοι ενέκριναν το σενάριο και την παραγωγή του βιντεοκλίπ». Ανάμεσα στους υπογράφοντες, πρόσωπα που υπερασπίστηκαν τη συμμετοχή μας στη Μπιενάλε Αρχιτεκτονικής, αντέδρασαν για τη μετονομασία της ΣΠΕΛ και υποστήριξαν την ελευθερία έκφρασης των καλλιτεχνών ουκ ολίγες φορές, με πιο πρόσφατο παράδειγμα το έργο του Γιώργου Γαβριήλ. Την ίδια μέρα, το ΕΛΑΜ, πρέπει να πούμε, είχε εκδώσει ανάλογη ανακοίνωση κατά της παραγωγής «Δωδέκατη Νύχτα» του ΘΟΚ. Η χρονική σύμπτωση των δύο ανακοινώσεων πάντως κρύβει μία ειρωνεία.
17 Φεβρουαρίου 2026.Το Ε.ΚΑ.ΤΕ καταγγέλλει, με ανοικτή επιστολή προς τον Πρόεδρο, τη Βουλή και το Υφυπουργείο Πολιτισμού, ότι βρίσκεται σε κατάσταση «λειτουργικής ασφυξίας» λόγω συστηματικής θεσμικής και οικονομικής αποδυνάμωσης. Στην επιστολή του υπογραμμίζονται οι αντιθέσεις στις εξαγγελίες για αυξημένα κονδύλια πολιτισμού το 2026. Καλεί, ακόμη, το Υφυπουργείο Πολιτισμού να παρουσιάσει σαφές πλάνο πολιτιστικής πολιτικής και να λάβει άμεσα συγκεκριμένα μέτρα θεσμικής και οικονομικής στήριξης.
Μάσκα εγκαινίων
Σε αυτό το μασκάρεμα των εγκαινίων δεν θα δώσουμε έκταση, θα αναφερθούμε σε μία και μόνη περίπτωση η οποία συνδέει τις τρεις μάσκες που εντοπίσαμε στην παρωδία, την οποία θα λέγαμε ότι μοιάζει το πολιτιστικό σκηνικό του νησιού.
29 Ιανουαρίου 2026.Η μέρα εγκαινίων της έκθεσης Αγροποιητική: Χώματα/σώματα στην ΣΠΕΛ. Πρόσωπα που αντέδρασαν και έθεταν ερωτήματα σχετικά με το γιατί ο Τύπος έκανε χρήση της νέας ονομασίας του χώρου, ως «Μουσείο Μοντέρνας και Σύγχρονης Τέχνης» έδωσαν το παρών τους, φωτογραφήθηκαν με τα έργα τους και φυσικά ανάρτησαν και αναδημοσίευσαν φωτογραφίες με ταγκ την ονομασία που προαναφέραμε. Εκεί εύλογα λοιπόν προκύπτουν τα ερωτήματα εάν όντως η διαμαρτυρία τους αλλάζει προσωπείο και μάσκα αναλόγως του τι θα στρέψει τα «φώτα της προσοχής» σε αυτούς. Εάν όντως η διαμαρτυρία έχει υπόσταση ή είναι ένα πυροτέχνημα της στιγμής. Μάλιστα, απογοητευτική ήταν η παρουσία τους και στη λίστα των υπογραφόντων που ζητούσαν απόσυρση της συμμετοχής - πράξη που στέκεται στο ίδιο βάθρο με αυτές του ΕΛΑΜ, ενάντια στην ελευθερία έκφρασης όπως κι αν αυτή παίρνει μορφή.
Μάσκα συμβιβασμού
Αυτή η μάσκα φοριέται μάλλον πιο πολύ από όλες στο πεδίο του πολιτισμού. Μπορούμε να απαριθμήσουμε μάλιστα αμέτρητα ζητήματα που ανακύπτουν κατά καιρούς. Ανάμεσα σε αυτά και το καθεστώς του καλλιτέχνη, οι στέγες φορέων καλλιτεχνών [π.χ. φυτώριο, χαράκτες]. Το 0,6 του προϋπολογισμού, που κανείς δεν είδαμε να τοποθετείται για το γεγονός ότι παρουσιάζεται ως «αύξηση» ενώ σε αυτό υπολογίζονται και οι δαπάνες για τις πολιτιστικές εκδηλώσεις της κυπριακής προεδρίας. Επιπλέον, για τις δύο φράσεις που κατάφερε ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης να ψελλίσει για τον πολιτισμό στο State of the Union. Για τις παρασκηνιακές συζητήσεις σχετικά με την διοίκηση της Ιφιγενείας αλλά και το πιο πρόσφατο δείγμα για το Πολιτιστικό Χωριό Λέμπας. Το μάθατε; Ο γενικός διευθυντής του Υφυπουργείου Πολιτισμού, μέσω του προσωπικού του λογαριασμού, ανακοίνωσε ότι έρχονται προγράμματα φιλοξενίας για τη Λέμπα. Στο θεατρικό σκηνικό, επίσης, συμβαίνουν ανάλογες συζητήσεις για το πού οδηγείται ο ΘΟΚ αλλά και γενικότερα το πεδίο. Διατηρείται, ωστόσο, η σιωπή στον δημόσιο χώρο, αντιδράσεις εμφανίζονται κατά καιρούς αλλά δεν εντοπίζουμε συνέπεια και επιμονή.
Ας πέσουν οι μάσκες
Σε αυτό το σημείο, ξεκαθαρίζεται ότι στόχος της πιο πάνω εικόνας είναι να δημιουργήσει κινητικότητα και να αναδειχθούν οι προβληματισμοί γιατί πιστεύουμε ότι δεν θα βελτιωθούν τα πράγματα και δεν θα εξελιχθεί εύκολα το πολυπόθητο βιώσιμο οικοσύστημα. Είναι, ωστόσο, και παρατήρηση της γράφουσας ότι σε περιπτώσεις όπου καλλιτέχνες είχαν κάθε λόγο να μιλήσουν για διαδικασίες και άλλα συμβάντα, όσο κι αν τους δίναμε χώρο να εκφραστούν, μοιράζονταν μαζί μας μόνο στοιχεία τα οποία τελικά δεν ήθελαν να δημοσιοποιήσουμε. Καταληκτικά, αυτό που παραμένει σε κάθε κείμενο αυτής της στήλης είναι η ελπίδα ότι κάποια στιγμή θα γεμίσουμε με καλλιτέχνες που θέλουν να μοιραστούν τις απόψεις και τις θέσεις τους στο «Ανοιχτό Παράθυρο», μία στήλη που φιλοξενεί απόψεις της κοινότητας. Ελπίδα είναι, ακόμη, η κοινότητα να καταφέρει να είναι τόσο δυνατή, ώστε συλλογικά να μην δέχεται μύγα στο σπαθί της - να μην σταματά να απαιτεί, να αντιδρά και να υποστηρίζει το δικαίωμα της ελευθερίας έκφρασης, αλλά και της παρουσίας ενός υγιούς και βιώσιμου οικοσυστήματος. Ας πέσουν, λοιπόν, οι μάσκες και ας ξημερώσει μία Καθαρά Δευτέρα, από αυτές που οι πολίτες ζητούν διαφάνεια, τήρηση των διαδικασιών και κατοχύρωση.