Ένας παθιασμένος ακτιβιστής-οραματιστής, της ειρήνης, της δημοκρατίας και της επανένωσης, ήταν και παραμένει ο Τάκης Χατζηδημητρίου. Το πολιτικό του στίγμα σταθερότατο, σαφέστατο και ευκρινέστατο διατρέχει όλο του τον βίο και όλο του το έργο. Πολιτική φυσιογνωμία ολκής ο Τ.Χ. ως εν ενέργεια πολιτικός αλλά και πολιτική φυσιογνωμία ολκής ως συγγραφέας πολύ σημαντικών βιβλίων την τελευταία δεκαπενταετία. Όλα τα βιβλία του πραγματεύονται τη σύγχρονη πολιτική ιστορία της Κύπρου. Και την πραγματεύονται με νηφαλιότητα, με βαθύ προβληματισμό, εξαντλητική έρευνα, χωρίς εμμονές, χωρίς υπερβολές ή σύνδρομα αυτοδικαίωσης.
Ο Τ.Χ. έχει το χάρισμα να παραθέτει τα γεγονότα και τις απόψεις του με τόση καθαρότητα, ευκρίνεια και γλαφυρότητα που ο τελικός αποδέκτης, όσο αμαθής, ημιμαθής ή και αδαής αν είναι, να μπορεί να φτάνει στην ουσία και να καταλήγει σε ωφέλιμα, πλην όμως αλίμονο, συνήθως πικρά συμπεράσματα και διδάγματα. Οι νεότερες και οι επόμενες γενιές του τόπου μας έχουν να μάθουν πολλά από τον Τ.Χ. και τα βιβλία του. Νομίζω πως την ώρα που γράφει αυτές ακριβώς τις γενιές σκέφτεται. Γι' αυτό και τα κείμενά του έχουν την υφή που έχουν, τον χαρακτήρα, τη σοφία κι αυτό το απαράμιλλο πατρικό-στοργικό χάδι προς τους αναγνώστες-αποδέκτες. Αυτό ισχύει για όλα τα βιβλία του Τ.Χ. αλλά το βίωσα περισσότερο με το τελευταίο δίτομο έργο του που πραγματεύεται τη σχέση της χούντας των συνταγματαρχών με την Κύπρο υπό τον τίτλο «Κυπριακή Δημοκρατία 1967-1974», (24 γράμματα, 2026).
Πιστεύω πως το κεντρικό δίδαγμα του όλου έργου είναι ότι η Κυπριακή Δημοκρατία θα μπορούσε να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά τη χούντα μόνο προλαβαίνοντας τα άνομα σχέδιά της με την επίλυση του Κυπριακού μέσω των διακοινοτικών συνομιλιών. Και συγκριτικά με σήμερα, τότε ήταν κάτι εύκολο, ρεαλιστικό και βιώσιμο. Αν στο Κραν Μοντανά μας έμεινε να διανύσουμε το τελευταίο μίλι, στις διακοινοτικές συνομιλίες λίγο πριν το 1974 μας απέμεναν μόλις μερικές δεκάδες μέτρα. Είναι για να κλαις διαβάζοντάς τα όλα αυτά στο νέο δίτομο έργο του Τ.Χ.
Ανήκω σε μια γενιά που έζησε τα γεγονότα στην παιδική της ηλικία και έχει έστω κάποιες αμυδρές μνήμες από αυτά. Όταν έγινε το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου 1967 ήμουν δεν ήμουν πέντε χρόνων και όταν ακολούθησε το πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου 1974 ήμουν μόλις δώδεκα χρόνων. Θα μιλήσω στη συνέχεια για τα δικά μου προσωπικά συμπεράσματα-ευρήματα και εκπλήξεις. Πιστεύω ότι τα ίδια ισχύουν και για τους πλείστους της γενιάς μου, πόσω δε μάλλον για τις επόμενες γενιές που ακολούθησαν και θα ακολουθήσουν στο μέλλον.
Τα συμπεράσματά μου λοιπόν:
α) Οι Έλληνες δικτάτορες ήταν μέρος της τότε υφιστάμενης καθεστηκυίας τάξης στην Ελλάδα. Δεν ήταν ξένοι προς αυτήν ούτε και αντίθετοι μαζί της.
β) Μακάριος και Γρίβας θα μπορούσαν να αντιδράσουν στο πραξικόπημα της χούντας και να το οδηγήσουν μέχρι και σε κατάρρευση. Όμως δεν το έπραξαν, ο καθένας για τους δικούς του ξεχωριστούς λόγους.
γ) Ο Μακάριος, εσφαλμένα, ταύτιζε τις εκάστοτε ελληνικές κυβερνήσεις, δημοκρατικές ή μη, με το ελληνικό έθνος.
δ) Αγγίζει τα όρια της φαιδρότητας το γεγονός ότι κάποιοι στην Κύπρο επέλεξαν να «απαντήσουν» στη χούντα με εθνικιστική πλειοδοσία.
ε) Αν είναι ποτέ δυνατόν. Η χούντα παρέσερνε τον Μακάριο στην ενωσιολογία!
στ) Ο Μακάριος επ' ουδενί λόγω δεν ήθελε Τουρκοκύπριο αντιπρόεδρο της κυβέρνησης μέσα στα πόδια του.
ζ) Οι Τουρκοκύπριοι ήθελαν να επιστρέψουν στα χωριά τους αλλά εμείς δεν τους αφήναμε!
η) Το Ενιαίο ιδρύθηκε ως συμπολιτευόμενο στις διακηρύξεις κόμμα, αλλά στην ουσία συστάθηκε για να αντιπολιτευτεί τον Μακάριο, έστω και υπογείως.
θ) Τέσσερα κόμματα ιδρύθηκαν το 1969, τρία από τα οποία διατηρούσαν και ένοπλες παρακρατικές ομάδες.
ι) Οι Γριβικοί προσχώρησαν στο Εθνικό Μέτωπο σταδιακά και όχι από την αρχή της ίδρυσής του.
κ) Ο προαγωγός κάθε ανωμαλίας στην Κύπρο από πλευράς χούντας ήταν ο Δημήτριος Ιωαννίδης προσωπικά.
λ) Κανένας δεν είχε το πολιτικό θάρρος να συγκρουστεί ανοικτά με τον Μακάριο και να τον αμφισβητήσει. Ούτε ο Γιωρκάτζιης που φιλοδοξούσε να τον διαδεχθεί, ούτε ο Κληρίδης που διαφωνούσε μαζί του στη διαχείριση του Κυπριακού, ούτε καν η πανίσχυρη τότε χούντα των Αθηνών. Με πολιτικούς όρους δεν μπορούσε κανείς να τον αντιμετωπίσει.
μ) Οι Αγγλοαμερικανοί προέκριναν τον Κληρίδη ως συνομιλητή τους παρά τον Μακάριο, κρίνοντας τον πρώτο ως διαλλακτικότερο και συνετότερο.
Καταλήγω με το χιλιοειπωμένο, λαός που δεν γνωρίζει την ιστορία του είναι καταδικασμένος να την ξαναζήσει. Ο Τ.Χ με τα βιβλία του προσφέρει στις νεότερες και τις επόμενες γενιές τη γνώση και την κρίση ούτως ώστε να μην επαναληφθούν τα τραγικά λάθη του παρελθόντος. Πολιτική παρακαταθήκη για το μέλλον και αυτό το έργο του Τ.Χ., παρακαταθήκη που αξίζει και που πρέπει να διαβαστεί από όλους τους νέους ανθρώπους του τόπου μας.