![Παράθυρο logo](images/logo/parathiro-aspro-logo.png)
Κάποιες νύχτες, όταν ο κοιτώνας της εδώ σκοτεινιάζει και οι καμπάνες της εκκλησίας σταματούν να χτυπούν, η νεαρή τρομπετίστα σκέφτεται το μακρινό απόγευμα που ο θείος της την πήγε στο νεκροταφείο για να μαζέψει πέτρες.
Αυτό συνέβη στο Αφγανιστάν, τις χαοτικές μέρες μετά την αποχώρηση των Ηνωμένων Πολιτειών πέρυσι και οι Ταλιμπάν επανέκτησαν τον έλεγχο. Ο θείος της είχε επιμείνει να αποτίσουν φόρο τιμής στο οικογενειακό νεκροταφείο προτού ετοιμάσουν τις βαλίτσες τους με καρύδια και μπαχαρικά και βιβλία με ποιήματα του Ρούμι, πριν ξεκινήσουν τη ζωή τους ως πρόσφυγες.
Στεκόμενη δίπλα στους τάφους, έβλεπε τον θείο της να κλείνει τα μάτια και να ακούει τον άνεμο. Οι πρόγονοι, είπε, ήταν δυσαρεστημένοι με την απόφασή τους να εγκαταλείψουν το Αφγανιστάν. Ακόμα και οι πέτρες, είπε, έμοιαζαν να μιλούν, προτρέποντάς τους να μείνουν.
Η Ζόρα Αμαντί, 13 ετών, δεν μπορούσε να ακούσει τις φωνές που περιέγραψε ο θείος της. Αλλά καθώς μάζευε πέτρες και χώμα από το νεκροταφείο σε ένα πλαστικό δοχείο, ακολουθώντας τις οδηγίες του θείου της, είπε ότι άκουσε τα λόγια του και ορκίστηκε μια μέρα να επιστρέψει.
Ένα μαγευτικό πρωινό του Μάη, όταν ο ήλιος είχε ήδη λιώσει κουβάδες πάγου στην αγορά θαλασσινών και οι ιερείς στην εκκλησία Nossa Senhora da Ajuda μόλις ξεκινούσαν τους πρωινούς ψαλμούς τους, μια σειρά από άγνωστους ήχους προερχόταν από την κορυφή ενός πρώην στρατιωτικού νοσοκομείου στο δυτική Λισαβόνα.
Ο ήχος ενός σιτάρ, το χτύπημα των τάμπλα, οι χορδές ενός βιολιού — αυτά προέρχονταν από το νοσοκομείο, τώρα το αυτοσχέδιο σπίτι του Εθνικού Ινστιτούτου Μουσικής του Αφγανιστάν. Πάνω από δύο δωδεκάδες νέοι μουσικοί είχαν συγκεντρωθεί για μια από τις πρώτες τους πρόβες από τότε που έφτασαν ως πρόσφυγες τον Δεκέμβριο.
Υπό την υποστηριζόμενη από τις ΗΠΑ κυβέρνηση στην Καμπούλ, το ινστιτούτο, το οποίο άνοιξε το 2010, είχε ανθίσει και έγινε σύμβολο της μεταβαλλόμενης ταυτότητας του Αφγανιστάν. Ήταν ένα σπάνιο ίδρυμα συνεκπαίδευσης σε μια χώρα όπου τα αγόρια και τα κορίτσια συχνά κρατούνταν χωριστά. Ενώ πολλά προγράμματα επικεντρώθηκαν αποκλειστικά στην αφγανική κουλτούρα ή τη δυτική μουσική, αγκάλιασε και τα δύο, προετοιμάζοντας εκατοντάδες νέους καλλιτέχνες, πολλοί από αυτούς ορφανοί και μικροπωλητές του δρόμου, για καριέρα στις παραστατικές τέχνες.
Οι Ταλιμπάν το αντιμετώπιζαν εδώ και καιρό ως απειλή. Φοβούμενοι για την ασφάλειά τους, περισσότεροι από 250 μαθητές και δάσκαλοι καθώς και οι συγγενείς τους, διέφυγαν από το Αφγανιστάν και αναζήτησαν καταφύγιο στο εξωτερικό τους μήνες μετά την αποχώρηση των Αμερικανών, φτάνοντας τελικά στην Πορτογαλία, όπου τους χορηγήθηκε άσυλο. Εν απουσία τους, οι Ταλιμπάν διοικούσαν το ινστιτούτο, καταστρέφοντας όργανα και μετατρέποντας τις τάξεις σε γραφεία και κοιτώνες.
Καθώς οι μαθητές ετοιμάζονταν να παίξουν μουσική εκείνο το πρωί, ο Αμάντ Νασέρ Σαρμάστ, ο διευθυντής του σχολείου, μίλησε για το ρόλο που θα μπορούσαν να παίξουν στην αντιμετώπιση των Ταλιμπάν, παρόντες ακόμη και στην αίθουσα των προβών, με ειδήσεις για πείνα, βία και διώξεις από την πατρίδα τους να φωτίζουν τα κινητά τηλέφωνα των μαθητών.
«Μπορούμε να δείξουμε στον κόσμο ένα διαφορετικό Αφγανιστάν», είπε ο Σαρμάστ, ο οποίος τραυματίστηκε από βομβιστή αυτοκτονίας των Ταλιμπάν σε σχολική παράσταση το 2014. «Θα δείξουμε πώς μπορούμε να υψώσουμε τη φωνή του λαού μας. Θα δείξουμε πού βρισκόμαστε».
Οι μαθητές ετοίμασαν τα όργανά τους. Πρώτα, έπαιξαν ένα δημοφιλές αφγανικό τραγούδι, "Sarzamin-e Man" ή "My Homeland". Στη συνέχεια στράφηκαν σε ένα νέο έργο, "A Land Out of Earth?" γραμμένο από έναν μαέστρο της ορχήστρας, τον Mohammad Qambar Nawshad. Εξήγησε την έμπνευση για το κομμάτι του: 15 Αυγούστου 2021, την ημέρα που οι Ταλιμπάν κατέλαβαν την Καμπούλ. Είχε μείνει σπίτι, φοβισμένος και έτρεμε.
«Αυτή ήταν η μέρα που όλοι μας άφησαν μόνους και ήμασταν στα χέρια του κακού», είπε. «Δεν υπήρχε πλέον καμία εγγύηση ότι μια ομάδα Ταλιμπάν δεν θα ερχόταν να αναζητήσει τον καθένα μας και να μας σκοτώσει».
Σήκωσε τα χέρια του, κλείδωσε το βλέμμα του στους μαθητές και η αίθουσα γέμισε με ήχους βιολιού και σιτάρ.
Πρώτον, ήταν η μουσική του Τσαϊκόφσκι που αιχμαλώτισε τη φαντασία της Ζόρα: ο Ναπολιτάνικος Χορός από τη «Λίμνη των Κύκνων», που της άρεσε να παίζει σε επανάληψη καθώς χόρευε στο δωμάτιό της. Στη συνέχεια, έπεσε σε πιο δημοφιλές ναύλο: επιτυχίες μεγάλων συγκροτημάτων και πρότυπα από τον τραγουδιστή Ahmad Zahir, τον «Αφγανό Έλβις».
Στα 9, η Ζόρα ήταν πεπεισμένη: Ήθελε να γίνει επαγγελματίας μουσικός — και μπαλαρίνα, μαθηματικός και φυσικός. Αποφάσισε να ξεκινήσει με την τρομπέτα. Οι γονείς της την έγραψαν στο Εθνικό Ινστιτούτο Μουσικής του Αφγανιστάν, στέλνοντάς την από την πατρίδα της επαρχία Γκάζνι, στο νοτιοανατολικό Αφγανιστάν, στην Καμπούλ για να ζήσει με τον θείο της.
Διακρίθηκε στις μουσικές της σπουδές, κατέχοντας αφγανικά λαϊκά τραγούδια καθώς και κλασικά έργα. Αλλά όταν οι Ταλιμπάν ανέλαβαν την εξουσία πέρυσι, η τρομπέτα της έγινε λόγος να την βάλει σε κίνδυνο δίωξης.
Οι Ταλιμπάν είχαν απαγορεύσει τη μη θρησκευτική μουσική όταν είχαν την τελευταία φορά στην εξουσία, από το 1996 έως το 2001. Τις εβδομάδες μετά την αποχώρηση των ΗΠΑ, μαχητές των Ταλιμπάν παρενόχλησαν και εκφόβισαν μουσικούς και πίεσαν ραδιοφωνικούς σταθμούς, αίθουσες γάμου και αίθουσες καραόκε να σταματήσουν να παίζουν μη θρησκευτικά τραγούδια.
Οι συγγενείς της Ζόρα ανησυχούσαν ότι θα τιμωρούνταν αν την έπιαναν να παίζει την τρομπέτα της. Τον Αύγουστο, ο θείος της έστειλε το όργανο πίσω στη μητέρα της Zohra στο Γκάζνι, μαζί με ένα βιολί, ένα φλάουτο και ένα αρμόνιο.
«Δεν θέλαμε να κρατήσουμε τίποτα στην Καμπούλ που να δείχνει ότι παίζουμε μουσική», είπε η Ζόρα. «Δεν ήξερα τι θα μπορούσε να μου συμβεί αν με έπιαναν».
Τα βιβλία και οι πίνακες μέσα στο σπίτι τους ήταν επίσης ρίσκο, είχε αποφασίσει ο θείος της. Ένα βράδυ, στην ξυλόσομπα που συνήθιζαν να ζεσταίνονται τον χειμώνα, έκαψε τα πιο πολύτιμα υπάρχοντα της οικογένειας: έργα του Φρόυντ, μυθιστορήματα του Σαλμάν Ρούσντι και πορτρέτα που είχε ζωγραφίσει ο αδελφός του.
Η Ζόρα προσπάθησε να μην βλέπει και απομακρύνθηκε από τη φωτιά. Αλλά από μακριά, έβλεπε τα αγαπημένα της βιβλία να καταστρέφονται. «Η καρδιά μου», είπε, «καιγόταν».
Στην Πορτογαλία, οι Αφγανοί απολαμβάνουν νέες ελευθερίες. Τα αγόρια και τα κορίτσια μπορούν να κολυμπήσουν μαζί. Μπορούν να βγουν ραντεβού. Τα κορίτσια μπορούν να φορούν σορτς και φούστες χωρίς να φοβούνται την κρίση. Οι μεγαλύτεροι μαθητές μπορούν να πίνουν αλκοόλ.
Αλλά η ζωή στη Λισαβόνα ήταν επίσης μια πρόκληση. Οι μαθητές περνούν τις μέρες τους σε μεγάλο βαθμό μέσα στο στρατιωτικό νοσοκομείο, όπου τρώνε, κοιμούνται, κάνουν πρόβες, πλένουν ρούχα και παίζουν πινγκ πονγκ, διστακτικοί στο να απομακρυνθούν πολύ ή να κάνουν νέους φίλους. Μη συνηθισμένοι στο πορτογαλικό φαγητό, κρατούν μπουκάλια με κάρυ, κάρδαμο και πιπέρι στα δωμάτιά τους για να προσθέσουν γνώριμες γεύσεις σε παραδοσιακά πιάτα, όπως ψητές σαρδέλες και ομελέτα με καπνιστό λουκάνικο.
Τις καθημερινές, πηγαίνουν σε ένα τοπικό σχολείο για ειδικά μαθήματα πορτογαλικών και ιστορίας, εξασκώντας φράσεις όπως «Bom dia» και «Obrigado» και μαθαίνοντας για τη ρωμαιοκαθολική κληρονομιά της χώρας.
Μερικοί μαθητές, συμπεριλαμβανομένου του Μοχάμεντ Σόρος Ρέκα, 16 ετών, παίκτης του σιτάρ, έκαναν το ταξίδι των 5.000 μιλίων στην Πορτογαλία μόνοι. Έχει παρακολουθήσει από απόσταση τους φίλους και την οικογένειά του να μοιράζονται ειδήσεις για βομβιστικές επιθέσεις, μαζική ανεργία και σκάνδαλα διαφθοράς.
Σε τηλεφωνικές κλήσεις και μηνύματα WhatsApp, ο Σόρος λέει στην οικογένειά του να παραμείνει δυνατή και να φανταστεί μια μέρα που οι Ταλιμπάν θα χάσουν την εξουσία. Μη θέλοντας να προσθέσει στα προβλήματα των οικογενειών του, αποφεύγει να μιλήσει για τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει κατά την προσαρμογή στη ζωή στην Πορτογαλία. Φοράει ένα χρυσό δαχτυλίδι που του χάρισε η μητέρα του δύο μέρες πριν φύγει από το Αφγανιστάν, για να θυμάται την οικογένειά του.
«Μερικές φορές μου δίνουν ελπίδα», είπε, «και μερικές φορές τους δίνω ελπίδα».
Κατηγορεί τις Ηνωμένες Πολιτείες και τους συμμάχους τους, τουλάχιστον εν μέρει, για την αναταραχή στην πατρίδα του.
«Ήταν φίλοι μας και μας βοηθούσαν, λέγοντάς μας ότι ήταν εδώ για να μας βοηθήσουν ανά πάσα στιγμή», είπε ο Σόρος. «Όταν οι Ταλιμπάν κατέλαβαν το Αφγανιστάν, απλώς έφυγαν και εξαφανίστηκαν. Γι' αυτό είμαστε πολύ απελπισμένοι και λυπημένοι».
Τη νύχτα, οι μαθητές συχνά ονειρεύονται το Αφγανιστάν. Ο Αμανουλάχ Νουρί, 17 ετών, διευθυντής της ορχήστρας του σχολείου, έχει επαναλαμβανόμενους εφιάλτες για τους Ταλιμπάν, οπλισμένους με όπλα, που κατεβαίνουν στο σπίτι των γονιών του στην Καμπούλ. Μερικές φορές ονειρεύεται ότι προσπαθεί να επιστρέψει στο Αφγανιστάν, αλλά τον μπλοκάρουν οι Ταλιμπάν.
Λαμβάνει μηνύματα από φίλους πίσω στο Αφγανιστάν, συναδέλφους μουσικούς που έχουν εγκαταλείψει την καριέρα τους λόγω των περιορισμών των Ταλιμπάν. Του λένε ότι έχουν κρύψει τα όργανά τους μέσα σε ντουλάπες και κελάρια, φοβούμενοι ότι μπορεί να τους επιτεθούν επειδή είναι καλλιτέχνες.
«Οι Ταλιμπάν δεν θέλουν πια να ακούν μουσική», είπε ο Αμανουλάχ. «Θέλουν έναν κόσμο που να είναι σιωπηλός».
Για μήνες το περασμένο φθινόπωρο, η Ζόρα ήταν παγιδευμένη στην Καμπούλ, μην μπορώντας να πάρει διαβατήριο για να φύγει από το Αφγανιστάν.
Παρακολουθούσε με φθόνο καθώς οι συμμαθητές της έφευγαν για τη Ντόχα με ειδικές πτήσεις που είχε κανονίσει η κυβέρνηση του Κατάρ. (Ένα παγκόσμιο δίκτυο φιλάνθρωπων, καλλιτεχνών, εκπαιδευτικών και αξιωματούχων βοήθησε το σχολείο να μεταφέρει σε ασφάλεια τους μαθητές και το προσωπικό του και τους συγγενείς τους.)
Καθώς περνούσαν οι εβδομάδες, η Ζόρα άρχισε να αμφιβάλλει για το αν θα μπορούσε ποτέ να ενωθεί με τους φίλους και τους δασκάλους της. Θυμήθηκε τις μέρες στην Καμπούλ όταν εκείνη και οι συμμαθητές της έπαιζαν μουσική μέχρι αργά το βράδυ και τραγουδούσαν μαζί στη χορωδία του σχολείου.
Στο σπίτι του θείου της, η Ζόρα περνούσε την ώρα μαθαίνοντας να πλέκει μαντήλια, τσάντες και κασκόλ. Είχαν μείνει μόνο λίγα βιβλία στο σπίτι, τα οποία διάβασε τόσες φορές, είπε, που μπορούσε να απαγγείλει μερικά αποσπάσματα από μνήμης.
Μερικές φορές, όταν κανείς δεν την έβλεπε, έλεγε ότι έβαζε τα χέρια της στον αέρα και φανταζόταν ότι έπαιζε τρομπέτα.
«Την άκουγα στο κεφάλι μου», είπε, «όπως όταν ήμουν στην αίθουσα εξάσκησης».
Η Φαριντά Αμαντί, αριστερά, και η ξαδέρφη της Ζόρα, στο δωμάτιό τους
Στη συνέχεια, στα μέσα Νοεμβρίου, σχεδόν τρεις μήνες μετά την κατάληψη της εξουσίας από τους Ταλιμπάν, η Ζόρα, ο θείος της, Τζουμά Αμαντί, και η ξαδέρφη της, Φαριντά, 13, που επίσης σπούδασαν στο ινστιτούτο, πήραν τα διαβατήριά τους. Επιβιβάστηκαν σε μια πτήση για τη Ντόχα, όπου μπήκαν σε καραντίνα και περίμεναν βίζα για να εισέλθουν στην Πορτογαλία.
Όταν προσγειώθηκαν, ο Σαρμάστ, ο αρχηγός του σχολείου, τους αγκάλιασε και έκλαψε καθώς έβγαιναν από το αεροπλάνο. Ήταν οι τρεις τελευταίοι στην ομάδα που κατάφεραν να βγουν από το Αφγανιστάν.
«Δεν υπήρξε στιγμή», τους είπε, «που αμφέβαλα ότι θα σας έβγαζα έξω».
Την πρώτη της μέρα στη Ντόχα, η Ζόρα ξεκίνησε ένα ημερολόγιο. Έγραψε ότι κατευθυνόταν στην Ευρώπη για να ξεκινήσει τη ζωή της ως πρόσφυγας.
«Είμαι αισιόδοξη», έγραψε, «ότι το μέλλον στην Πορτογαλία είναι λαμπρό για όλους μας».
Με τον καιρό, τα κορίτσια - που αποτελούν περίπου το ένα τέταρτο των 100 μαθητών του σχολείου - έχουν αρχίσει να αισθάνονται πιο άνετα. Έχουν μάθει να κάνουν ποδήλατο στην αυλή του σχολείου. Περιστασιακά συναντούν τα αγόρια για μεσημεριανό γεύμα στα McDonald's, πειράζοντας τα για τα περίεργα γυαλιά ηλίου τους. Βγαίνουν τα Σαββατοκύριακα, στην παραλία ή για ψώνια για ρούχα ή μπισκότα σοκολάτας.
Η Σεβίντς Μαζιντί, 18, βιολονίστρια, είπε ότι ένιωθε ότι είχε την ελευθερία να ακολουθήσει τη δική της εκπαίδευση και τα ενδιαφέροντά της στην Πορτογαλία, απαλλαγμένη από τις προσδοκίες γύρω από το γάμο και την ανατροφή των παιδιών και τους περιορισμούς της πατριαρχικής κοινωνίας του Αφγανιστάν.
«Όταν περπατούσα στους δρόμους της Καμπούλ, φοβόμουν», είπε η Sevinch, η οποία παίζει σε ένα αποκλειστικά γυναικείο σύνολο στο σχολείο. «Είναι η πρώτη φορά που μπορώ να περπατήσω χωρίς φόβο, χωρίς να φοβάμαι».
Αλλάζουν και τα αγόρια. Ενώ πολλοί από αυτούς ένιωσαν πίεση στην Καμπούλ να πηγαίνουν τακτικά στα τζαμιά, ορισμένοι έχουν υιοθετήσει μια πιο χαλαρή προσέγγιση για την πίστη τους στην Πορτογαλία, επιλέγοντας να παραμείνουν για ύπνο στο κρεβάτι κατα τη διάρκεια της λειτουργίας του Eid.
Μετά από πρόβα μια μέρα για επερχόμενες συναυλίες στην Πορτογαλία και στο εξωτερικό, μια ομάδα αγοριών πήγε να κολυμπήσει στον ποταμό Τάγο, στην άκρη του Ατλαντικού.
Ο Σάμι Χαϊδάρι, ένας 15χρονος τσελίστας, σταμάτησε πριν μπει στο νερό. Απορρόφησε την εικόνα του ωκεανού - άντρες με φωσφοριζέ σορτς απλωμένοι στην άμμο δίπλα σε γυναίκες με μπικίνι - και κούνησε τα δάχτυλα των ποδιών του στην άμμο. Ένωσε τα χέρια με τους φίλους του, έτρεξε προς το νερό.
"Νίωθω ελεύθερος; ο ωκεανός μας φέρνει ελευθερία», είπε αφού επέστρεψε στην ακτή, με τα δόντια του να τρίζουν. «Έχουμε νερό στο Αφγανιστάν, αλλά όχι έτσι».
*
Η ζωή στη Λισαβόνα ήταν κατά καιρούς μια πρόκληση, αλλά οι μαθητές στρέφονται στη μουσική για να θυμηθούν το Αφγανιστάν και τις οικογένειές τους.
Στη Λισαβόνα, η Ζόρα έχει αγκαλιάσει την παραξενιά του νέου της περιβάλλοντος. Είναι άριστη. στα πορτογαλικά, παίζει τζαζ στο σύνολο πνευστών και έχει μάθει να μαγειρεύει μόνη της αυγά και πατάτες.
Στο ημερολόγιό της, σημειώνει τα σχέδιά της να ηγηθεί μιας δικής της μουσικής σχολής μια μέρα, μαζί με προβληματισμούς για τη μουσική και μερικές μικρές ιστορίες, συμπεριλαμβανομένης μιας για τους τζογαδόρους στη Νέα Υόρκη.
«Δεν υπάρχουν άνθρωποι χωρίς ευχές και όνειρα», έγραψε στο ημερολόγιό της. «Είμαι κι εγώ ένας από αυτούς τους ανθρώπους. Δεν μπορεί κανείς να είναι χωρίς όνειρα γιατί τα όνειρα μας δίνουν ελπίδα».
«Αν έχεις ένα όνειρο, ακολούθησε το, ακόμα κι αν είναι το χειρότερο όνειρο», πρόσθεσε. «Κάποιος πρέπει να αγωνιστεί για τα καλύτερα όνειρα και για τα χειρότερα όνειρα».
Μέσα στο δωμάτιο 509 του πρώην στρατιωτικού νοσοκομείου, όπου μένει με τον θείο της και τον ξάδερφό της, έχει κρεμάσει σχέδια με μπαλαρίνες και άλογα. Μια αφίσα αναφέρει τις πορτογαλικές λέξεις για τα μέλη της οικογένειας: mãe, pai, irmão, irmã.
Υπάρχουν αναμνήσεις του Αφγανιστάν: φωτογραφίες του παππού της, διακοσμημένες με καρδιές και πεταλούδες. ένα βιβλίο με ποιήματα και μια ζωγραφιά της γιαγιάς της.
Κάτω από ένα χρυσό βάζο στο περβάζι βρίσκεται το δοχείο με βράχους και χώμα από τον προγονικό τάφο. Δίπλα, ένα άλλο δοχείο γεμάτο με το χώμα που συνέλεξε από την πανεπιστημιούπολη του Εθνικού Ινστιτούτου Μουσικής του Αφγανιστάν στην Καμπούλ.
Η Ζόρα είπε ότι θυμόταν ακόμα ειρηνικές μέρες στην επαρχία Γκάζνι, όταν η οικογένειά της συγκεντρωνόταν κοντά στα βουνά και έφτιαχνε κοτόσουπα και κεμπάπ. Είπε ότι ελπίζει ότι οι γονείς της μπορούν να την ακολουθήσουν κάποια μέρα στη Λισαβόνα.
Κοιτάζοντας τον ποταμό Τάγο από το δωμάτιό της, είπε ότι ο λαός του Αφγανιστάν χρειάζεται μουσική, όπως και οι κάτοικοι άλλων χωρών.
«Θέλω πραγματικά να επιστρέψω στο Αφγανιστάν κάποια μέρα», είπε. «Όταν οι Ταλιμπάν δεν είναι εκεί».
ΠΗΓΗ: The New York Times |κείμενο Javier C. Hernández, φωτογραφίες Isavella Lavane
Πολιτική Δημοσίευσης Σχολίων
Οι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας parathyro.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευση τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν. Προτρέπουμε τους αναγνώστες μας να κάνουν report / flag σχόλια που πιστεύουν ότι παραβιάζουν τους πιο πάνω κανόνες. Σχόλια που περιέχουν URL / links σε οποιαδήποτε σελίδα, δεν δημοσιεύονται αυτόματα.