Στο Λαζανιὰ, ένα χωριό του Τροόδους, ένα σύγχρονο έργο τέχνης και οικολογίας προσκαλεί κατοίκους και επισκέπτες να εξερευνήσουν τη σχέση μεταξύ της παραδοσιακής μελισσοκομίας, των τοπικών υλικών και του φυσικού περιβάλλοντος. Το έργο «Τζιβερτιά: Ζωντανές Κατασκευές» (Tzibertia: Living Structures) φτάνει στο χωριό από τις 17 έως τις 25 Οκτωβρίου, σηματοδοτώντας τον τελευταίο σταθμό ενός ταξιδιού που πραγματοποιήθηκε επίσης στον Aσκά και στο Φτερικούδι.
Οργανωμένο από το Threading Stories, ένα στούντιο με έδρα τη Λευκωσία που ιδρύθηκε από τον Αλεχάνδρο Βιλλάσης και τη Τερέζα Γιωργαλλή, και χρηματοδοτούμενο από το Υπουργείο Πολιτισμού, το έργο συνδυάζει περιπάτους, συλλογή υλικών και συνεργατική κατασκευή, προσκαλώντας τους συμμετέχοντες να δημιουργήσουν γλυπτικά καταφύγια χρησιμοποιώντας τοπικά συλλεγμένο πηλό, πέτρα, καλάμι και άχυρο.
Οι κατασκευές είναι ταυτόχρονα σύγχρονα έργα τέχνης και λειτουργικά καταφύγια για τα τοπικά έντομα, τις μοναχικές μέλισσες και τις κοινές μέλισσες μελιού. Το έργο διερευνά πώς η παραδοσιακή γνώση των υλικών και του τόπου μπορεί να τροφοδοτήσει σύγχρονους τρόπους ζωής δίπλα σε άλλα είδη.
Οι Πήλινες Κυψέλες της Κύπρου
Το έργο δανείζεται το όνομά του από τα τζιβέρτια, κυλινδρικές πήλινες κυψέλες που ενσωματώνονταν παραδοσιακά στους εξωτερικούς τοίχους των κυπριακών σπιτιών. Αυτές οι κυψέλες επέτρεπαν στις μέλισσες να πετούν ελεύθερα στην ύπαιθρο, ενώ παράλληλα έδιναν τη δυνατότητα στους μελισσοκόμους να τις φροντίζουν και να τρυγούν το μέλι με ασφάλεια από το εσωτερικό του σπιτιού.
Αυτή η πρακτική αποτελούσε μέρος μιας ευρύτερης οικοδομικής παράδοσης ριζωμένης στη χρήση τοπικών πόρων. Η πέτρα συλλεγόταν για θεμέλια και τοίχους, η γη χρησιμοποιούνταν για πλιθάρι και κονίαμα, ο πηλός ψηνόταν σε κεραμίδια, αποθηκευτικά αγγεία και κυψέλες, ενώ η ξυλεία, το καλάμι και το άχυρο εξυπηρετούσαν δομικούς και μονωτικούς σκοπούς.
Τέτοιες πρακτικές βασίζονταν σε λεπτομερή γνώση των τοπικών υλικών και των ιδιοτήτων τους, καθώς και στην κατανόηση του πώς τα κτίρια ανταποκρίνονταν στον καιρό, στις εποχιακές αλλαγές και στη μακροχρόνια χρήση.
Με τη διάδοση της κατασκευής των σύγχρονων κυψελών, αυτές οι σχέσεις μεταξύ αρχιτεκτονικής, κεραμικής και μελισσοκομίας έχουν αλλάξει. Το «Τζιβέρτια: Ζωντανές Κατασκευές» επανεξετάζει αυτή τη υλική γνώση όχι ως μοντέλο προς ανακατασκευή, αλλά ως αφετηρία για να αναρωτηθούμε πώς η σύγχρονη δημιουργία μπορεί να ανταποκριθεί στα τοπικά τοπία και στις ανάγκες άλλων ειδών.
Μέσα από περιπάτους και εργαστήρια, οι συμμετέχοντες εξετάζουν τη γεωλογία, τη βλάστηση και την αρχιτεκτονική κληρονομιά κάθε χωριού, διερευνώντας πώς το περιβάλλον διαμόρφωσε τις τοπικές κατασκευαστικές πρακτικές.
Τρία Χωριά, Τρείς Κατασκευές
Κάθε χωριό φιλοξενεί μια ξεχωριστή κατασκευή χτισμένη γύρω από έναν αρθρωτό ξύλινο σκελετό και ενσωματώνει πηλό, πέτρα, καλάμι και άχυρο που συλλέχθηκαν τοπικά. Κάθε κατασκευή στεγάζεται από καμβά βαμμένο με τοπικό πηλό και επεξεργασμένο με φυσικό κερί. Αν και οι κατασκευές μοιράζονται μια κοινή προσέγγιση, τα υλικά και οι διαμορφώσεις τους ανταποκρίνονται στις ειδικές συνθήκες κάθε τοποθεσίας.
Η Κύπρος φιλοξενεί την Apis mellifera cypria, το ενδημικό υποείδος μέλισσας μελιού του νησιού, καθώς και μια ποικιλία άγριων ειδών μελισσών, πολλές από τις οποίες είναι μοναχικές. Οι κατασκευές ενσωματώνουν κοιλότητες διαφορετικών μεγεθών σχεδιασμένες να παρέχουν πιθανούς χώρους φωλεοποίησης για μοναχικές μέλισσες και, όπου οι συνθήκες το επιτρέπουν, για αποικίες μελισσών μελιού.
Το έργο βασίζεται εν μέρει στο έργο του βιολόγου Thomas Seeley, του οποίου οι μελέτες σε άγριες αποικίες δείχνουν ότι οι μέλισσες ευημερούν σε μικρότερες κοιλότητες, διασκορπισμένες στο τοπίο και ελεύθερες να σμηνουργήσουν.
Τα οικολογικά αποτελέσματα των κατασκευών παραμένουν αβεβαία. Μόλις εγκατασταθούν, θα εκτεθούν στον καιρό, τη βλάστηση και τη δράση των εντόμων. Το αν θα εγκατασταθούν μέλισσες ή άλλοι οργανισμοί σε αυτές θα εξαρτηθεί από συνθήκες πέρα από τον έλεγχο των δημιουργών. Ως εκ τούτου, το έργο αντιμετωπίζει την κατασκευή όχι ως την παραγωγή ενός προκαθορισμένου αποτελέσματος, αλλά ως μια προσπάθεια δημιουργίας συνθηκών στις οποίες μπορούν να εγκατασταθούν άλλες μορφές ζωής.
Ο Τελευταίος Σταθμός: Λαζανιά
Το πρόγραμμα στο Λαζανιὰ ολοκληρώνει μια σειρά δραστηριοτήτων που συνδυάζουν πεδίο, συλλογική κατασκευή και έκθεση. Οι επισκέπτες μπορούν να συναντήσουν την ολοκληρωμένη κατασκευή μαζί με τα ακατέργαστα υλικά που συλλέχθηκαν από το περιβάλλον και κείμενα που εξετάζουν τα κεντρικά θέματα του έργου.
Το πρόγραμμα προσφέρει την ευκαιρία να ασχοληθούμε άμεσα με το τοπικό περιβάλλον και να σκεφτούμε πώς η γεωλογία, η παραδοσιακή κατασκευαστική γνώση και οι σύγχρονες οικολογικές ανησυχίες μπορούν να αλληλοσυμπληρωθούν.
Πρόγραμμα στο Λαζανιὰ
Σάββατο, 17 Οκτωβρίου: Ξεναγήσεις σε μονοπάτια του χωριού, εξερευνώντας το τοπίο και την τοπική γεωλογία.
Κυριακή, 18 Οκτωβρίου: Εργαστήριο πρακτικής κατασκευής με τοπικά συλλεγμένα υλικά.
Κυριακή, 25 Οκτωβρίου: Παρουσίαση έκθεσης.
Ώρες: 10:00–13:00 και 15:00–17:00.
Σημείο συνάντησης: Κοινοτικό Συμβούλιο Λαζαμιὰ.
Γλώσσες: Ελληνικά και Αγγλικά.
Είσοδος: Δωρεάν και ανοιχτή για όλες τις ηλικίες. Δεν απαιτείται προηγούμενη εμπειρία· τα παιδιά πρέπει να συνοδεύονται από ενήλικα. Συνιστώνται άνετα ρούχα και παπούτσια πεζοπορίας.
Πληροφορίες
infothreadingstories@gmail.com
Alejandro +357 99825194 · Τερέζα, +357 99874235
Φωτογραφίες: Κλαύδια Μπαλαμπανίδου