Αγωγό νερού και λατομείο αποκάλυψε η ανασκαφή που διενεργήθηκε στον λόφο Φάμπρικα της Κάτω Πάφου, στη βορειοανατολική ακρόπολη της αρχαίας Νέας Πάφου, καθώς και στην περίμετρο των τειχών της αρχαίας πόλης, βάσει του ερευνητικού προγράμματος που δημιουργήθηκε από τη Γαλλική Αρχαιολογική Αποστολή στην Πάφο και το Τμήμα Αρχαιοτήτων Κύπρου, με την υποστήριξη της Γαλλικής Σχολής Αθηνών.
Σύμφωνα με ανακοίνωση του Τμήματος Αρχαιοτήτων, η ανασκαφή διεξήχθη από τη Γαλλική Αρχαιολογική Αποστολή του Πανεπιστημίου της Avignon σε συνεργασία με τη Γαλλική Αρχαιολογική Σχολή Αθηνών, υπό τη διεύθυνση της καθηγήτριας Claire Balandier. Οι εργασίες χρηματοδοτούνται από το Υπουργείο Ευρώπης και Εξωτερικών Υποθέσεων της Γαλλίας, τη Γαλλική Αρχαιολογική Σχολή Αθηνών, το Εθνικό Κέντρο Ερευνών της Γαλλίας (CNRS - Research Unit 5189 HiSOMA), το Πανεπιστήμιο της Avignon και τον Δήμο Πάφου.
«Στόχος των ανασκαφών», σημειώνεται, «είναι η διεξαγωγή μιας ολοκληρωμένης μελέτης των ελληνιστικών τειχών της Νέας Πάφου αφενός μέσω νέων ανασκαφών αλλά και της δημοσίευσης παλαιότερων ανασκαφών που διενεργήθηκαν από το Τμήμα Αρχαιοτήτων τη δεκαετία του 1980 σε διάφορα σημεία της διαδρομής των τειχών της πόλης».
Η ελληνιστική και ρωμαϊκή κεραμική που ανακαλύφθηκε από τον Καθηγητή Δημήτριο Μιχαηλίδη στο λιμάνι της Πάφου κατά τη δεκαετία του 1980 μελετήθηκε από την Καθηγήτρια Jolanta Młynarczyk (Πανεπιστήμιο της Βαρσοβίας). Στην περιοχή της βορειοδυτικής πύλης, καθαρίστηκε η βάση των πύργων που πλαισιώνουν την πύλη. Ο Lionel Fadin (Γαλλική Σχολή Αθηνών) ολοκλήρωσε τον τοπογραφικό σχεδιασμό του τείχους της πόλης που ανακαλύφθηκε στα βόρεια της εκκλησίας της Παναγίας Θεοσκέπαστης σε ανασκαφή του Τμήματος Αρχαιοτήτων (Δρ Ευστάθιος Ράπτου).
Σε συνεργασία με τον Δρα Σοφοκλή Χατζησάββα ανοίχθηκαν δύο τομές στο τείχος της πόλης, η πρώτη στην επίχωση του νότιου πύργου της βορειοδυτικής (ΒΔ) πύλης, και η δεύτερη στη βορειοδυτική γωνία του. Οι όψεις του πύργου αυτού καθαρίστηκαν για πρώτη φορά από τον ίδιο το 1982 και στη συνέχεια από τον Δ. Μιχαηλίδη το 1989: εντοπίστηκε το τελευταίο δάπεδο του πύργου, μερικώς διατηρημένο, με μεγάλους λαξευτούς γωνιόλιθους να εφάπτονται στον βόρειο τοίχο.
«Στον Λόφο της Φάμπρικας, στη βάση του λαξευτού ναού του Αγίου Αγαπητικού, το τεράστιο τετράγωνο λάξευμα στον φυσικό βράχο, το οποίο συνδέεται με το ανώτερο άνδηρο, ταυτίστηκε με τον Βορειοανατολικό πύργο του ελληνιστικού αμυντικού τείχους: οι λίθοι των όψεων αποσπάστηκαν εν μέρει από τους Ρωμαίους ή επαναχρησιμοποιήθηκαν στη βάση της εκκλησίας, η οποία δημιουργήθηκε μέσα στα κατάλοιπα του πύργου», προστίθεται.
Λίγα μέτρα δυτικά της εκκλησίας, στα βόρεια του Λόφου της Φάμπρικας, συνεχίστηκε η ανασκαφή της μεγάλης ρωμαϊκής οικίας. Ερευνήθηκε το δωμάτιο 9, που βρίσκεται στη νοτιοανατολική γωνία του κτηρίου, στη συμβολή της νότιας και της ανατολικής πτέρυγας: ανασκάφηκε το τελευταίο δάπεδο του δωματίου που είχε αποκαλυφθεί το 2025, καθώς και το ανώτερο τμήμα της επίχωσης του δωματίου μετά την εγκατάλειψη της οικίας, αποκαλύπτοντας τον νότιο τοίχο, ο οποίος διατηρείται σε καλή κατάσταση. Είναι κτισμένος με λαξευτούς γωνιόλιθους σε δεύτερη χρήση καθώς και από αργούς λίθους. Συνεχίστηκε επίσης η ανασκαφή του πηγαδιού και της υπόγειας στοάς στην κορυφή του λόφου, στα βόρεια του θεάτρου.
Η έρευνα έδειξε ότι το λαξευτό αυλάκι που εντοπίστηκε αρχικά το 2025, συνεχίζει προς τα νοτιοανατολικά: σε πρώτη φάση έρρεε προς τα βόρεια, πάνω από την υπόγεια στοά, όπου αποθηκευόταν το νερό κατά τους ελληνιστικούς χρόνους.
«Το αυλάκι αυτό αποκόπηκε από τη διάνοιξη του πηγαδιού, το οποίο αποσκοπούσε στη συγκέντρωση των υδάτων στην υπόγεια στοά και στη διοχέτευσή τους προς τη ρωμαϊκή δεξαμενή στα νότια. Στον πυθμένα της στοάς βρέθηκαν θραύσματα ενός μεγάλου πήλινου αγωγού», επισημαίνεται.
Μια τομή ανοίχθηκε σε επαφή με τον εξωτερικό δυτικό τοίχο της στοάς που είναι λαξευμένη στον φυσικό βράχο, σε μια προσπάθεια να εντοπιστεί το αρχαίο δάπεδο έξω από τη σήραγγα. Δεν έχει ακόμη εντοπιστεί το δάπεδο, αλλά ο τοίχος παρουσιάζει μια ρωγμή, η οποία πιθανότατα προκλήθηκε από σεισμό. Αυτό εξηγεί τους λόγους εγκατάλειψης της στοάς, η οποία θα είχε απώλεια νερού λόγω της ρωγμής.
Κάθετα σε αυτόν τον τοίχο βρέθηκε δεύτερος τοίχος, ύψους περίπου 3 μέτρων, του οποίου τα θεμέλια και το δάπεδο δεν έχουν ακόμη εντοπιστεί: ενδέχεται να χρονολογείται στη Ρωμαϊκή περίοδο αλλά και στην Ελληνιστική. «Πρόκειται για σημαντικό εύρημα, εφόσον επιβεβαιώνει ότι το επίπεδο κυκλοφορίας κατά την αρχαιότητα ήταν σε πολύ χαμηλότερο επίπεδο από το σημερινό», τονίζεται.
Η ανασκαφή θα συνεχίσει στο σημείο αυτό και τον επόμενο χρόνο.
Τέλος, στον Λόφο της Φάμπρικας, ολοκληρώθηκε η ανασκαφή του θαλάμου 5 (ενός εκ των 15 υπόγειων θαλάμων που έχουν καταγραφεί από τη Γαλλική Αποστολή).
Η ανασκαφή έδειξε ότι αρχικά, κατά τους πρώιμους ελληνιστικούς χρόνους, επρόκειτο για λατομείο. Αυτός ο υπόγειος λαξευτός θάλαμος, με τις λαξευτές κόγχες, πρέπει να προοριζόταν για τάφος, αλλά εγκαταλείφθηκε πριν προλάβει να χρησιμοποιηθεί, πιθανότατα όταν ο λόφος, μετά την ανέγερση του τείχους κατά το δεύτερο μισό του 2ου αιώνα π.Χ., εντάχθηκε στην οικιστική περιοχή της πόλης. Κατά τους ρωμαϊκούς χρόνους επιχώθηκε εν μέρει, ενώ κατά την πρώιμη βυζαντινή περίοδο χρησιμοποιήθηκε ως εκκλησία.
(ΚΥΠΕ/ΠΧ/ΑΓΚ)