Την ολοκλήρωση της ανασκαφικής περιόδου Αυγούστου-Σεπτεμβρίου 2026 ανακοίνωσε το Τμήμα Αρχαιοτήτων του Υφυπουργείου Πολιτισμού, παρουσιάζοντας τα αποτελέσματα της έρευνας που πραγματοποιήθηκε από το Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του ΕΚΠΑ, υπό τη διεύθυνση του καθηγητή Κωνσταντίνου Κοπανιά.
Η φετινή ανασκαφή αποκάλυψε τον τρόπο με τον οποίο ένας αρχικός προμαχώνας του τείχους διευρύνθηκε σταδιακά και μετατράπηκε σε μεγάλο οχυρωματικό πύργο, ο οποίος ενισχύθηκε σε διαφορετικές ιστορικές περιόδους.
Ένας οχυρωματικός πύργος με διαδοχικές κατασκευαστικές φάσεις
Το σημαντικότερο αρχιτεκτονικό εύρημα της ανασκαφής είναι ένας ορθογώνιος προμαχώνας που προεξείχε από το αρχικό τείχος και χρονολογείται στην Υστεροκυπριακή ΙΙΙΑ περίοδο, προς το τέλος της Ύστερης Εποχής του Χαλκού.
Σε μεταγενέστερη κατασκευαστική φάση προστέθηκε στον προμαχώνα μια κατασκευή σχήματος Π, με αποτέλεσμα να δημιουργηθεί ένα σχεδόν τετράγωνο οικοδόμημα διαστάσεων περίπου 7,4 επί 7,3 μέτρων. Στο εσωτερικό του διαμορφώθηκε θάλαμος επιφάνειας περίπου εννέα τετραγωνικών μέτρων. Η κάτοψη του οικοδομήματος, το μεγάλο πάχος των τοίχων και η παρουσία του εσωτερικού θαλάμου οδηγούν τους αρχαιολόγους στην εκτίμηση ότι πρόκειται για οχυρωματικό πύργο. Από την κατασκευή σώζονται σήμερα μόνο τα θεμέλια, γεγονός που δεν επιτρέπει ακόμη τον προσδιορισμό του αρχικού ύψους της.
Η έρευνα έδειξε επίσης ότι ο πύργος ενισχύθηκε εκ νέου κατά την Υστεροκυπριακή ΙΙΙΑ περίοδο, με την προσθήκη τοίχου πάχους περίπου 2,7 μέτρων στη βορειοδυτική πλευρά του. Οι διαδοχικές αυτές παρεμβάσεις υποδεικνύουν ότι το οχυρωματικό σύστημα ενισχυόταν επανειλημμένα ήδη από την Ύστερη Εποχή του Χαλκού.
Νέες ενισχύσεις τον 4ο αιώνα π.Χ.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και οι μεταγενέστερες επεμβάσεις στο μνημείο. Κατά τον 4ο αιώνα π.Χ., στην ύστερη Κυπροκλασική περίοδο, προστέθηκε ακόμη ένας τοίχος για την ενίσχυση της βορειοανατολικής και της νοτιοανατολικής πλευράς του πύργου. Η χρονολόγηση της συγκεκριμένης παρέμβασης βασίζεται στην κεραμική που εντοπίστηκε στην τάφρο θεμελίωσης του τοίχου. Σύμφωνα με τους αρχαιολόγους, πιθανότατα την ίδια περίοδο πραγματοποιήθηκε και σημαντική διαπλάτυνση του τείχους. Ωστόσο, ένα από τα ερωτήματα που παραμένουν ανοιχτά αφορά τη συνέχεια της χρήσης της οχύρωσης.
Στο τμήμα που έχει ερευνήσει μέχρι σήμερα το Πανεπιστήμιο Αθηνών δεν έχουν εντοπιστεί οικοδομικές φάσεις της Κυπρογεωμετρικής ή της Κυπροαρχαϊκής περιόδου. Κατά συνέπεια, δεν έχει ακόμη διευκρινιστεί εάν το οχυρωματικό σύστημα παρέμεινε σε συνεχή χρήση από την Ύστερη Εποχή του Χαλκού μέχρι την Κυπροκλασική περίοδο.
Τα ευρήματα που επιβεβαιώνουν τη χρονολόγηση
Η φετινή ανασκαφική περίοδος πρόσφερε επίσης νέα στοιχεία για τη χρονολόγηση της αρχικής κατασκευής του τείχους. Εντοπίστηκε αδιατάρακτο αρχαιολογικό στρώμα με κεραμική της Υστεροκυπριακής ΙΙΓ-ΙΙΙΑ περιόδου, το οποίο συνδέεται άμεσα με την οχύρωση. Στην επιφάνειά του αποκαλύφθηκε συγκέντρωση μάργας, ενός υλικού που πιθανότατα χρησιμοποιήθηκε κατά την κατασκευή του τείχους. Όπως εκτιμούν οι ερευνητές, η μάργα είχε απλωθεί πάνω από τα λίθινα θεμέλια, δημιουργώντας μια επίπεδη βάση για την κατασκευή της ανωδομής από ωμές πλίνθους. Το εύρημα προσφέρει πρόσθετες πληροφορίες τόσο για τη χρονολόγηση όσο και για τις κατασκευαστικές τεχνικές που εφαρμόζονταν στην περιοχή.
Μια σημαντική αρχαιολογική θέση κοντά στο Ιερό της Αφροδίτης
Η θέση Μάρτσελλο βρίσκεται σε απόσταση μικρότερη του ενός χιλιομέτρου βορειοανατολικά του Ιερού της Αφροδίτης στην Παλαίπαφο. Παλαιότερες ανασκαφές από βρετανική και γερμανοελβετική αρχαιολογική αποστολή, καθώς και από το Πανεπιστήμιο Κύπρου, είχαν αποκαλύψει ένα επίμηκες τείχος, μια μνημειακή πύλη και άλλα σημαντικά αρχιτεκτονικά κατάλοιπα. Παρά τις προηγούμενες έρευνες, εξακολουθούσαν να υπάρχουν ερωτήματα σχετικά με τη χρονολόγηση και τη λειτουργία των κατασκευών.
Από το 2021, το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών πραγματοποιεί συστηματικές ανασκαφές στη θέση, επιχειρώντας να αποσαφηνίσει την ιστορική εξέλιξη του οχυρωματικού συγκροτήματος. Τα αποτελέσματα της ανασκαφικής περιόδου του 2026 αποτελούν σημαντικό βήμα προς αυτή την κατεύθυνση, καθώς προσφέρουν νέα τεκμήρια για την ύπαρξη και τη διαδοχική ενίσχυση μιας μνημειώδους οχύρωσης στην Παλαίπαφο.
Η συνέχιση της έρευνας αναμένεται να συμβάλει στην πληρέστερη κατανόηση της κατασκευαστικής εξέλιξης του συγκροτήματος και του ρόλου του στην ιστορία της αρχαίας πόλης. Μετά την ολοκλήρωση των εργασιών, τα αρχιτεκτονικά κατάλοιπα καλύφθηκαν με ειδικό ύφασμα εδαφοκάλυψης, ώστε να προστατευθούν μέχρι την επόμενη ανασκαφική περίοδο.