Την ολοκλήρωση της δεύτερης ανασκαφικής περιόδου στον Χαλκολιθικό οικισμό της Ερήμης Παμπούλας ανακοίνωσε το Τμήμα Αρχαιοτήτων του Υφυπουργείου Πολιτισμού. Οι εργασίες πραγματοποιήθηκαν από τις 25 Ιουνίου έως τις 24 Ιουλίου 2026 από το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών (ΕΚΠΑ), υπό τη διεύθυνση του καθηγητή Γιώργου Βαβουρανάκη.
Η φετινή έρευνα επικεντρώθηκε σε περιοχή κοντά στον χώρο όπου είχε πραγματοποιήσει ανασκαφές στο παρελθόν ο αρχαιολόγος Πορφύριος Δίκαιος, προσφέροντας νέα δεδομένα για την αρχιτεκτονική και τις δραστηριότητες των κατοίκων του προϊστορικού οικισμού.
Κυκλικά κτίρια και ίχνη καθημερινών δραστηριοτήτων
Κατά τη διάρκεια των ανασκαφών διερευνήθηκε εκτεταμένος υπαίθριος χώρος, στον οποίο εντοπίστηκαν ίχνη δαπέδου, λίθινο ιγδίο, εστία κατασκευασμένη από πηλοκονίαμα και απορριμματικός λάκκος.
Στην ίδια περιοχή αποκαλύφθηκαν συγκεντρώσεις κεραμικών οστράκων και οστών, καθώς και ίχνη κατεργασίας ώχρας, προσφέροντας ενδείξεις για δραστηριότητες που πραγματοποιούνταν στον χώρο. Ιδιαίτερο αρχαιολογικό ενδιαφέρον παρουσιάζει η σχεδόν πλήρης αποκάλυψη της κάτοψης ενός κυκλικού κτιρίου, τμήματα του οποίου είχαν ανασκαφεί παλαιότερα από το Τμήμα Αρχαιοτήτων Κύπρου.
Παράλληλα, η συνέχιση της έρευνας επέτρεψε την καλύτερη ερμηνεία μιας ορθογώνιας κατασκευής που είχε εντοπιστεί το 2025. Σύμφωνα με τα νέα δεδομένα, η κατασκευή αυτή ανήκει σε γειτονικό κυκλικό κτίριο.Τα αρχιτεκτονικά αυτά κατάλοιπα συμβάλλουν στη σταδιακή αποτύπωση της διάταξης του οικισμού και στην κατανόηση της χρήσης των επιμέρους χώρων του.
Κεραμική, εργαλεία και αντικείμενα από πικρόλιθο
Η ανασκαφή απέδωσε μεγάλο αριθμό κινητών ευρημάτων, μεταξύ των οποίων ξεχωρίζουν τα πολυάριθμα όστρακα κεραμικής, κυρίως του τύπου Ερυθρής επί Ανοικτού.
Εντοπίστηκαν επίσης εργαλεία από λειασμένο και λαξευμένο λίθο, καθώς και αντικείμενα από πικρόλιθο, όπως βότσαλα, ημιτελή αντικείμενα και χάντρες. Στα ευρήματα περιλαμβάνονται ακόμη πηλόμαζες, θαλάσσια όστρεα και ζωικά οστά, τα περισσότερα από τα οποία προέρχονται από ελάφια. Η παρουσία των διαφορετικών αυτών υλικών παρέχει στοιχεία για τις δραστηριότητες των κατοίκων, τη χρήση φυσικών πόρων και την κατασκευή αντικειμένων στον οικισμό.
Η μελέτη της κεραμικής επιβεβαιώνει, μέχρι στιγμής, ότι η Ερήμη Παμπούλα κατοικήθηκε από τη Μέση έως τις απαρχές της Ύστερης Χαλκολιθικής περιόδου, δηλαδή περίπου από το 3500 έως το 2900/2800 π.Χ.
Διεθνής συνεργασία για τη μελέτη των ευρημάτων
Στη δεύτερη ανασκαφική περίοδο συμμετείχε διεπιστημονική ομάδα ερευνητών και φοιτητών από πανεπιστημιακά και ερευνητικά ιδρύματα της Κύπρου και του εξωτερικού.
Εκτός από τον καθηγητή Γιώργο Βαβουρανάκη, στην ομάδα συμμετείχε ο διδάσκων στο ΕΚΠΑ Ιωάννης Βοσκός, καθώς και μεταδιδάκτορες, υποψήφιοι διδάκτορες, μεταπτυχιακοί και προπτυχιακοί φοιτητές από το Πανεπιστήμιο Αθηνών και τα Πανεπιστήμια Δυτικής Αττικής, Χαϊδελβέργης και Λυών, μαζί με αρχαιολόγους από την Κύπρο. Στο πλαίσιο της ανασκαφής πραγματοποιήθηκε επίσης εκπαιδευτικό πρόγραμμα Erasmus βραχείας κινητικότητας, σε συνεργασία του ΕΚΠΑ με το Ινστιτούτο Κύπρου. Σημαντικό μέρος της έρευνας αφορά την εξειδικευμένη μελέτη των ευρημάτων. Οι αναπληρώτριες καθηγήτριες Εύη Μαργαρίτη και Ευθυμία Νικήτα από το Ινστιτούτο Κύπρου ασχολήθηκαν με τα αρχαιοβοτανικά και τα ανθρώπινα κατάλοιπα αντίστοιχα, ενώ ο μεταδιδάκτορας Άγγελος Χατζηκουμής μελέτησε τα ζωικά κατάλοιπα.
Η μεταδιδάκτορας του Πανεπιστημίου της Σιένα Gaia Mustone εξέτασε τα λαξευμένα λίθινα εργαλεία, ενώ ο αρχαιολόγος του Υπουργείου Πολιτισμού της Ελλάδας, δρ Δημήτρης Κλουκίνας, μελέτησε τα αρχιτεκτονικά κατάλοιπα από πηλό.
Τα αποτελέσματα της ανασκαφικής περιόδου του 2026 προσθέτουν νέα δεδομένα στην έρευνα για την προϊστορική κατοίκηση της Ερήμης Παμπούλας, συμβάλλοντας στην καλύτερη κατανόηση της οργάνωσης του οικισμού και των δραστηριοτήτων των κατοίκων του κατά τη Χαλκολιθική περίοδο.