Μια πρόταση που προσεγγίζει το Κέντρο Ημερήσιας Φροντίδας για άτομα στο σοβαρότερο άκρο του φάσματος του αυτισμού περισσότερο ως έναν οικείο χώρο καθημερινής ζωής παρά ως ένα συμβατικό ίδρυμα απέσπασε το Α' Βραβείο στον αρχιτεκτονικό διαγωνισμό για το έργο. Το Κέντρο, προϋπολογισμού περίπου €2 εκατ., θα ανεγερθεί στον Στρόβολο και θα λειτουργεί ως δομή ημερήσιας υποστήριξης για άτομα άνω των 21 ετών, με τη λειτουργία του να αναλαμβάνει το Υφυπουργείο Κοινωνικής Πρόνοιας.

Με τη συμμετοχή 37 αρχιτεκτονικών προτάσεων ολοκληρώθηκε ο αρχιτεκτονικός διαγωνισμός ενός σταδίου (ΚΔΑΦ11/2025), που προκήρυξε η Eurobank Ltd. Η Κριτική Επιτροπή απένειμε τρία βραβεία, τρεις επαίνους και δύο εύφημες μνείες, επιλέγοντας τη βέλτιστη πρόταση μέσα από μια διαδικασία που αξιολόγησε χωροταξικά, πολεοδομικά, αρχιτεκτονικά, λειτουργικά, περιβαλλοντικά, ενεργειακά και κατασκευαστικά κριτήρια.

Το νέο Κέντρο θα ανεγερθεί στην ενορία Αγίου Δημητρίου, στον Στρόβολο, με συνολικό μεικτό εμβαδόν περίπου 740 τ.μ. και θα προσφέρει ένα ασφαλές και υποστηρικτικό περιβάλλον, με στόχο την ανάπτυξη δεξιοτήτων, την ενδυνάμωση και την κοινωνική ένταξη των χρηστών.

Ένα κέντρο σχεδιασμένο σαν κατοικία

Το Α' Βραβείο απονεμήθηκε στην πρόταση του αρχιτεκτονικού γραφείου South Architecture, με μελετητές τον Χρυσόστομο Θεοδωρόπουλο, αρχιτέκτονα του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου (ΕΜΠ) και επίκουρο καθηγητή του ιδρύματος, και την Ελένη Λιβάνη, διδάκτορα αρχιτέκτονα του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου. Σύμβουλος τοπίου της ομάδας ήταν η Παναγιώτα Καραμανέα, διδάκτορας αρχιτέκτονας του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου και επίκουρη καθηγήτρια του ιδρύματος.

Η αρχιτεκτονική πρόταση βασίζεται στην έννοια της «σαφήνειας και της οικειότητας», επιδιώκοντας να δημιουργήσει ένα περιβάλλον που θυμίζει περισσότερο κατοικία παρά ίδρυμα και ανταποκρίνεται στις ιδιαίτερες ανάγκες των ατόμων με αυτισμό.

Η πρόταση οργανώνεται γύρω από έναν κεντρικό άξονα κίνησης που λειτουργεί ως δημόσιο πέρασμα και συνδέει τις δύο μεγάλες πλευρές του οικοπέδου, οδηγώντας στην είσοδο του κτιρίου. Παράλληλα με τη Λεωφόρο 28ης Οκτωβρίου αναπτύσσονται οι τρεις βασικές ζώνες του έργου, η στάθμευση, το κτήριο και ο κήπος, ενώ οι αίθουσες θεραπείας οργανώνονται κατά μήκος μιας γραμμικής αυλής που καταλήγει σε αισθητηριακό κήπο.

Η σύνθεση ακολουθεί τη λογική μιας κατοικίας και όχι ενός ιδρύματος, επιδιώκοντας να δημιουργήσει ένα περιβάλλον που ενισχύει την αίσθηση της σαφήνειας, της ασφάλειας και της οικειότητας. Οι χώροι εκπαίδευσης, θεραπείας, κοινωνικής αλληλεπίδρασης και αποφόρτισης συνδέονται σε μια ενιαία ακολουθία, ώστε κάθε λειτουργία να αποτελεί φυσική συνέχεια της προηγούμενης.

Από την αυλή στον αισθητηριακό κήπο

Οι ενδιάμεσοι χώροι λειτουργούν ως ζώνες ομαλής μετάβασης, εξομαλύνοντας την εμπειρία των χρηστών. Οι διάδρομοι σχεδιάζονται ως ενεργοί χώροι κίνησης και αποφόρτισης, με συνεχή οπτική επαφή προς την αυλή και τον κήπο, ενισχύοντας τον προσανατολισμό και την αίσθηση ηρεμίας.

Παράλληλα, μικρές εσοχές κατά μήκος των διαδρομών δημιουργούν σημεία παύσης, επιτρέποντας στον χρήστη να ρυθμίζει τον ρυθμό της κίνησής του, ενώ η κατάληξη της σύνθεσης στον αισθητηριακό κήπο ενισχύει τη σύνδεση του κτιρίου με το φυσικό περιβάλλον.

Χώροι που ενισχύουν την ασφάλεια και την αυτονομία

Οι αίθουσες φροντίδας σχεδιάζονται ως καθαροί και ευέλικτοι χώροι, όπου η αρχιτεκτονική υποχωρεί προς όφελος της δραστηριότητας. Η γεωμετρική σαφήνεια, η απουσία περιττών στοιχείων, ο ελεγχόμενος φυσικός φωτισμός και η ακουστική επεξεργασία συνθέτουν ένα ήπιο περιβάλλον που ενισχύει την αυτονομία και την ψυχική ισορροπία των ατόμων που θα χρησιμοποιούν το κέντρο.

Οι προτάσεις που διακρίθηκαν

Πέρα από το Α' Βραβείο, που συνοδευόταν από χρηματικό έπαθλο €20.000, η Κριτική Επιτροπή απένειμε το Β' Βραβείο (€15.000) στο ABAVE Spatial Practice (Άντρεα Βέρνη και André Backlund) και το Γ' Βραβείο (€10.000) στον Ιωάννη Οικονόμου (oiio studio).

Τρεις ακόμη προτάσεις απέσπασαν επαίνους, συνοδευόμενους από χρηματικό έπαθλο €3.000 η καθεμία. Πρόκειται για τις ομάδες των Νεκτάριου Αυξεντίου, Ανάργυρου Μουγιάκου, Ζωής Στασινοπούλου, Χριστίνας Χάρπα και Aaron Gatt, των Κλέλιας Σίσκα και Αρσένιου Ζαχαριάδη, καθώς και των Taulant Tozaj και Ελένης Παττίχη.

Εύφημες μνείες, χωρίς χρηματικό έπαθλο, απονεμήθηκαν στην AREA Architecture Research Athens (Γεώργιος Μητρούλιας, Στυλιανή Δαούτη, Μιχαήλ Ιωάννης Ραπτόπουλος, Ιάσων Αναστασίου και Στάθης Ζιμπουνούμης) και στην THK Architects Engineers (Νικόλας Κυριακίδης).

Η Κριτική Επιτροπή έκανε λόγο για υψηλό επίπεδο συμμετοχών και για την ποικιλία των αρχιτεκτονικών προσεγγίσεων που παρουσιάστηκαν, ανακοινώνοντας ότι σε επόμενο στάδιο θα δημοσιοποιήσει το σκεπτικό της αξιολόγησης, καθώς και συνολική έκθεση με όλες τις προτάσεις του διαγωνισμού.

Σε ειδική εκδήλωση που θα πραγματοποιηθεί σε μεταγενέστερο στάδιο θα απονεμηθούν τα βραβεία και θα παρουσιαστούν όλες οι μελέτες, ενώ οι βραβευμένες προτάσεις θα αναρτηθούν στην ιστοσελίδα του Συλλόγου Αρχιτεκτόνων Κύπρου.