Τη δημιουργία ενός οικιστικού συγκροτήματος που συνδυάζει την υψηλή πυκνότητα κατοίκησης με τον μεταβαλλόμενο χαρακτήρα του τοπίου προτείνει η μελέτη που απέσπασε το Α' Βραβείο στον αρχιτεκτονικό διαγωνισμό για τις Οικιστικές Μονάδες Ποιοτικής Προσιτής Στέγης προς Ενοικίαση στη Λευκωσία. Η πρόταση των Θίασος αρχιτεκτονική, Ειρήνης Ευγενίου και Παϊσίου Σκιτίνη, επιχειρεί να συνδέσει το υφιστάμενο αγροτικό τοπίο με τη μελλοντική αστική ανάπτυξη, προτείνοντας ένα μοντέλο συλλογικής κατοίκησης που οργανώνεται γύρω από τον τόπο, το κλίμα και την καθημερινή ζωή των κατοίκων.

Η έκθεση περιγραφής της πρότασης τοποθετεί ως αφετηρία του σχεδιασμού τον μετασχηματισμό μιας περιοχής όπου ο αγροτικός χαρακτήρας υποχωρεί σταδιακά μπροστά στην επέκταση της πόλης. Μέσα σε αυτή τη νέα αστική πραγματικότητα, η συνύπαρξη της υπαίθρου με ένα πρόγραμμα κατοίκησης υψηλής πυκνότητας αποτελεί τη βασική σχεδιαστική πρόκληση. Η πρόταση επιχειρεί να λειτουργήσει ως σύνδεση ανάμεσα στο υφιστάμενο τοπίο και στη μελλοντική ανάπτυξη της περιοχής, προτείνοντας σύγχρονες χωρικές λύσεις για τη συλλογική κατοίκηση και τον αστικό χαρακτήρα του προγράμματος, ενώ αντλεί αναφορές, υφές και αρχές οργάνωσης από την ίδια την περιοχή.

Ο σχεδιασμός ακολουθεί το τοπίο

Η αρχιτεκτονική σύνθεση διαμορφώνεται από την ιδιαίτερη γεωμετρία του τεμαχίου, τις περιμετρικές χαράξεις και τη φυσική υψομετρική του διαφορά. Τα χαρακτηριστικά αυτά αξιοποιούνται ως βασικοί μηχανισμοί οργάνωσης, με τις κύριες διευθύνσεις του τεμαχίου να καθορίζουν τη θέση και τον προσανατολισμό των γραμμικών μονάδων κατοίκησης.

Η δόμηση αναπτύσσεται σε διακριτές κτιριακές ενότητες, οι οποίες απλώνονται κλιμακωτά στο τεμάχιο και οργανώνονται σε τρία τυποποιημένα επίπεδα, ακολουθώντας έναν σαφή κατασκευαστικό και λειτουργικό κάνναβο.

Κεντρικό στοιχείο της πρότασης αποτελεί η τυποποιημένη δομή από οπλισμένο σκυρόδεμα, η οποία λειτουργεί ως ανθεκτικό και ορθολογικό κατασκευαστικό υπόβαθρο, υποστηρίζοντας την επανάληψη των μονάδων, τον έλεγχο του κόστους και τη μακροχρόνια συντήρηση του συγκροτήματος. Παράλληλα, λειτουργεί ως ένα διακριτικό πλαίσιο πάνω στο οποίο αναπτύσσονται οι χωρικές, περιβαλλοντικές και υλικές ποιότητες της πρότασης.

Σε κάθε επίπεδο προβλέπονται διαμερίσματα ενός, δύο και τριών υπνοδωματίων, ώστε διαφορετικοί τύποι νοικοκυριών να κατανέμονται σε ολόκληρο το συγκρότημα. Η τυποποίηση λειτουργεί ως σταθερό υπόβαθρο που επιτρέπει την ανάπτυξη ποικιλίας τόσο στον τρόπο κατοίκησης όσο και στη σύνθεση των νοικοκυριών.

Βιοκλιματικός σχεδιασμός και φυσικός αερισμός

Η διάσπαση των κτιριακών ενοτήτων αποτελεί τον βασικό βιοκλιματικό και συνθετικό μηχανισμό της πρότασης. Με τον τρόπο αυτό δημιουργείται ένα σύστημα από αυλές, αίθρια και καλυμμένους ενδιάμεσους χώρους, ενώ η απομάκρυνση των όγκων αυξάνει την επαφή των κατοικιών με τον εξωτερικό χώρο και δημιουργεί ένα δεύτερο μέτωπο ηλιασμού και αερισμού προς το εσωτερικό του συγκροτήματος.

Οι κατοικίες αποκτούν σχέση τόσο με την εξωτερική περίμετρο όσο και με έναν προστατευμένο ενδιάμεσο χώρο. Η οργάνωση των κατόψεων αξιοποιεί τη διπλή όψη των διαμερισμάτων, εξασφαλίζοντας άμεση σύνδεση με τον εξωτερικό χώρο, φυσικό ηλιασμό και διαμπερή αερισμό σε όλο το βάθος των κατοικιών.

Σύμφωνα με την πρόταση, η περιβαλλοντική λειτουργία του συγκροτήματος δεν βασίζεται αποκλειστικά σε τεχνολογικές εφαρμογές. Αντίθετα, προκύπτει κυρίως από τη σχέση πλήρους και κενού, τον προσανατολισμό, τη σκίαση και την πορώδη οργάνωση της κτιριακής μάζας, ενώ η κίνηση του αέρα, η φύτευση και η σκίαση συμβάλλουν στη δημιουργία ηπιότερου μικροκλίματος.

Οι κοινόχρηστοι χώροι ως πεδίο κοινωνικής ζωής

Πάνω στη δομή των αιθρίων αναπτύσσεται ένα συνεχές σύστημα υπαίθριας και ημιυπαίθριας διακίνησης, με στοές, κλίμακες, γέφυρες, πλατύσκαλα και ημιόροφους να συνδέουν τις επιμέρους μονάδες. Η αυλή μετατρέπεται σε προστατευμένο χώρο καθημερινής αναφοράς, κατάλληλο για στάσεις, συναντήσεις και ανεπίσημες δραστηριότητες, με σταθερή σχέση με το φυσικό φως, τον αέρα και τη φύτευση.

Αντί για κλειστούς διαδρόμους, η πρόσβαση στις κατοικίες πραγματοποιείται μέσα από μια διαμπερή πορεία που προσφέρει σαφή προσανατολισμό και οπτική επαφή με διαφορετικά επίπεδα του συγκροτήματος. Οι ημιόροφοι περιορίζουν την κλίμακα των κατακόρυφων διαδρομών, δημιουργώντας μικρότερες ομάδες εισόδων, ενώ οι γέφυρες και οι διαπλατύνσεις των στοών λειτουργούν ως χώροι σύντομης παραμονής, συνάντησης και συνάθροισης.

Η διακίνηση αντιμετωπίζεται όχι μόνο ως υποδομή πρόσβασης αλλά και ως πεδίο κοινωνικής επαφής, με μια διαδοχή μεταβάσεων από τον δημόσιο χώρο έως τον ιδιωτικό εξώστη.

Εξώστες, φύτευση και ιδιωτικότητα

Οι βαθιοί εξώστες επεκτείνουν τον εσωτερικό χώρο προς τα έξω, προσφέροντας σκίαση, προστασία και δυνατότητα υπαίθριας παραμονής, ενώ λειτουργούν ως φίλτρο ανάμεσα στην κατοικία και τον δημόσιο χώρο. Τμήμα των βεραντών μπορεί να φιλοξενήσει βοηθητικές χρήσεις, ανθώνες και αποθηκευτικούς χώρους, ενισχύοντας την εξατομίκευση των κατοικιών.

Οι κινητές τέντες επιτρέπουν στους κατοίκους να προσαρμόζουν τον βαθμό σκίασης, ηλιασμού και ιδιωτικότητας, προσδίδοντας παράλληλα στην όψη του συγκροτήματος έναν δυναμικό χαρακτήρα. Το μεταλλικό πλέγμα των κιγκλιδωμάτων λειτουργεί ως διαπερατό φίλτρο που περιορίζει την άμεση οπτική έκθεση χωρίς να εμποδίζει τον αερισμό, το φυσικό φως ή τη θέα.

Η δυνατότητα τοποθέτησης ανθώνων στους εξώστες επεκτείνει τη φύτευση κατακόρυφα και επιτρέπει στους κατοίκους να συμμετέχουν ενεργά στη διαμόρφωση του χώρου τους, μετατρέποντας το πράσινο σε στοιχείο τόσο περιβαλλοντικής άνεσης όσο και προσωπικής οικειοποίησης.

Η οροφή ως κοινόχρηστος χώρος

Η οροφή αντιμετωπίζεται ως ακόμη μία όψη της αρχιτεκτονικής σύνθεσης. Μέσω του υπαίθριου δικτύου διακίνησης οδηγεί σε κοινόχρηστους χώρους εκτόνωσης, άθλησης και ψυχαγωγίας, οι οποίοι αξιοποιούν τα διαφορετικά επίπεδα της σύνθεσης και ενθαρρύνουν την οικειοποίησή τους από τους χρήστες.

Οι χώροι αυτοί διαχωρίζονται από τις μηχανολογικές εγκαταστάσεις μέσω των αποθηκευτικών χώρων κάθε διαμερίσματος, οι οποίοι εντάσσονται στη συνολική αρχιτεκτονική γλώσσα της πρότασης και λειτουργούν παράλληλα ως υποδομή για την περαιτέρω ενίσχυση των συλλογικών χρήσεων της οροφής.

Η πρόταση ολοκληρώνεται με τη συγκρότηση μιας «μονάδας γειτονιάς» που προκύπτει από τον τόπο και ανταποκρίνεται στις ανάγκες μιας νέας αστικής πραγματικότητας. Από το έδαφος έως την οροφή, οι ιδιωτικοί, μεταβατικοί, κοινόχρηστοι και τεχνικοί χώροι οργανώνονται ως μέρη ενός συνεκτικού συνόλου. Στόχος είναι η προσιτή κατοικία να μην αντιμετωπίζεται ως μια ελάχιστη στεγαστική λύση, αλλά ως αρχιτεκτονική υποδομή που προσφέρει αξιοπρέπεια, περιβαλλοντική ποιότητα και δυνατότητα δημιουργίας κοινότητας, μεταφέροντας τις ποιότητες του μεταβαλλόμενου τοπίου των προαστίων της Λευκωσίας σε μια σύγχρονη μορφή συλλογικής κατοίκησης.