Με καταπράσινες αυλές, διαδρόμους πλαισιωμένους από λίμνες και μια πρόσοψη καλυμμένη με τροπικά φυτά, ένα εργοστάσιο παραγωγής χαλιών στο Μπαγκλαντές επαναπροσδιορίζει την έννοια του βιομηχανικού χώρου. Το Green Field Factory απέσπασε το διεθνές βραβείο αρχιτεκτονικής RIBA International Prize 2026, αποδεικνύοντας ότι ακόμη και ένα μεγάλο εργοστάσιο μπορεί να σχεδιαστεί με επίκεντρο τον άνθρωπο και τη φύση.

Το επταώροφο συγκρότημα βρίσκεται στην πόλη Ρανγκπούρ, στο βόρειο Μπαγκλαντές, και εκτείνεται σε περισσότερα από 13.300 τετραγωνικά μέτρα. Σχεδιάστηκε από το αρχιτεκτονικό γραφείο Nakshabid Architects και λειτουργεί από το 2017, φιλοξενώντας περίπου 5.000 εργαζομένους, στην πλειονότητά τους γυναίκες.

Η κριτική επιτροπή του Βασιλικού Ινστιτούτου Βρετανών Αρχιτεκτόνων (RIBA) χαρακτήρισε το κτίριο έργο «διακριτικής ταπεινότητας», αναγνωρίζοντας μια αρχιτεκτονική προσέγγιση που απομακρύνεται από τη συνηθισμένη εικόνα των μεγάλων βιομηχανικών εγκαταστάσεων.

Ένα εργοστάσιο που φέρνει τη φύση στην καθημερινότητα

Η αρχιτεκτονική του Green Field Factory αντλεί έμπνευση από τις παραδοσιακές κατοικίες της Βεγγάλης, στις οποίες οι εσωτερικές αυλές, οι υδάτινες επιφάνειες και οι υπαίθριοι χώροι αποτελούν αναπόσπαστα στοιχεία της καθημερινής ζωής.

Οι αρχιτέκτονες μετέφεραν αυτή τη φιλοσοφία σε μια σύγχρονη βιομηχανική μονάδα, δημιουργώντας έναν χώρο όπου η παραγωγική δραστηριότητα συνυπάρχει με τη βλάστηση, το νερό και τους χώρους ανάπαυσης.

Καταπράσινες βεράντες, διαμορφωμένοι κήποι, σκιεροί διάδρομοι και μια κεντρική πρόσοψη που καλύπτεται από φυτά δημιουργούν ένα περιβάλλον ασυνήθιστο για εργοστάσιο τέτοιου μεγέθους.

Σύμφωνα με το RIBA, η ενσωμάτωση της φύσης στον σχεδιασμό δεν εξυπηρετεί μόνο αισθητικούς σκοπούς, αλλά αποτελεί βασικό στοιχείο της καθημερινής εμπειρίας των εργαζομένων.

Στο επίκεντρο οι 5.000 εργαζόμενοι

Αυτό που ξεχώρισε ιδιαίτερα η κριτική επιτροπή ήταν η έμφαση στην ευημερία των ανθρώπων που εργάζονται στο συγκρότημα.

Το εργοστάσιο διαθέτει παιδικό σταθμό στην οροφή, ιατρικές υπηρεσίες εντός των εγκαταστάσεων και σκιερούς χώρους συνάντησης και κοινωνικοποίησης. Μάλιστα, σύμφωνα με το RIBA, οι εργαζόμενοι χρησιμοποιούν συχνά ορισμένες από αυτές τις υποδομές μαζί με τις οικογένειές τους και εκτός ωραρίου εργασίας.

Στην είσοδο του κτιρίου δεσπόζει ένα μεγάλο γλυπτό γυναικείας μορφής, το οποίο, σύμφωνα με τους δημιουργούς του έργου, συμβολίζει τη δύναμη της γυναικείας ενδυνάμωσης. Μια ακόμη σημαντική σχεδιαστική επιλογή είναι η κοινή κεντρική είσοδος, την οποία χρησιμοποιούν όλοι, ανεξαρτήτως θέσης ή ιεραρχίας.

Σε μια χώρα όπου σε πολλές μεγάλες βιομηχανικές εγκαταστάσεις οι εργαζόμενοι και τα διευθυντικά στελέχη εισέρχονται από διαφορετικά σημεία, η συγκεκριμένη επιλογή αποκτά ιδιαίτερο κοινωνικό συμβολισμό.

Ο πρόεδρος της κριτικής επιτροπής, αρχιτέκτονας Bijoy Jain, ανέδειξε τη σημασία αυτής της κοινής εισόδου ως στοιχείου ισότητας και συλλογικότητας.

Μια διαφορετική εικόνα της βιομηχανίας στο Μπαγκλαντές

Η διάκριση αποκτά ιδιαίτερη σημασία αν ληφθεί υπόψη η ιστορία της κλωστοϋφαντουργίας στο Μπαγκλαντές, μιας από τις σημαντικότερες χώρες παραγωγής υφασμάτων και ενδυμάτων παγκοσμίως.

Οι συνθήκες εργασίας στον κλάδο έχουν επανειλημμένα προκαλέσει ανησυχία σε οργανώσεις υπεράσπισης των εργασιακών δικαιωμάτων.

Το 2013, η κατάρρευση του κτιριακού συγκροτήματος Rana Plaza, κοντά στην πρωτεύουσα Ντάκα, στοίχισε τη ζωή σε περίπου 1.100 ανθρώπους, αναδεικνύοντας με τραγικό τρόπο τα σοβαρά προβλήματα ασφάλειας στον τομέα της παραγωγής ενδυμάτων.

Σε αυτό το περιβάλλον, το Green Field Factory προβάλλεται από το RIBA ως ένα εναλλακτικό μοντέλο σχεδιασμού και λειτουργίας βιομηχανικών εγκαταστάσεων, με μεγαλύτερη έμφαση στις ανάγκες και την αξιοπρέπεια των εργαζομένων.

«Τι θα συνέβαινε αν σχεδιάζαμε ένα εργοστάσιο πρώτα ως σπίτι για τους ανθρώπους του;»

Ο ιδρυτής και επικεφαλής του Nakshabid Architects, Bayejid M. Khondoker, εξήγησε ότι η φιλοσοφία του έργου γεννήθηκε από ένα απλό ερώτημα: πώς θα μπορούσε να σχεδιαστεί ένα εργοστάσιο με πρώτη προτεραιότητα τους ανθρώπους που εργάζονται σε αυτό;

Από αυτή τη σκέψη προέκυψαν οι αυλές, οι κήποι, οι υδάτινες επιφάνειες και οι σκιερές βεράντες που χαρακτηρίζουν το συγκρότημα.

Όπως ανέφερε ο αρχιτέκτονας, στόχος του ήταν να αποδείξει ότι η βιομηχανία μπορεί να προσφέρει ένα περιβάλλον που φροντίζει και εμπνέει τους ανθρώπους, αντί να αντιμετωπίζει την ανθρώπινη εργασία αποκλειστικά ως παραγωγικό πόρο.

Το εργοστάσιο λειτουργεί από την εταιρεία Karupannya Rangpur Limited και παράγει χειροποίητα χαλιά, πατάκια εισόδου και μπάνιου, καθώς και άλλα προϊόντα κλωστοϋφαντουργίας. Τέσσερις από τους επτά ορόφους χρησιμοποιούνται για την παραγωγή υφασμάτων, ενώ οι υπόλοιποι στεγάζουν λειτουργίες συσκευασίας και αποθήκευσης.

Μια διεθνής διάκριση με κοινωνικό αποτύπωμα

Το Green Field Factory επικράτησε ανάμεσα σε τέσσερα έργα που είχαν φτάσει στην τελική φάση του RIBA International Prize 2026. Στη βραχεία λίστα περιλαμβανόταν ακόμη ένα έργο από το Μπαγκλαντές, το κτίριο του BRAC University στην Ντάκα, καθώς και δύο αρχιτεκτονικά έργα στο Βέλγιο.

Το βραβείο RIBA International Prize θεσπίστηκε το 2016 και απονέμεται συνήθως ανά διετία, αναγνωρίζοντας κτίρια που ξεχωρίζουν για την αρχιτεκτονική τους ποιότητα, την καινοτομία και τη συνολική τους προσέγγιση στον σχεδιασμό.

Το 2024 είχε απονεμηθεί σε ένα εξαώροφο συγκρότημα κοινωνικής κατοικίας από ξύλο στη Βαρκελώνη.

Η φετινή διάκριση στρέφει την προσοχή σε μια λιγότερο προβεβλημένη πλευρά της αρχιτεκτονικής: τη δυνατότητα του σχεδιασμού να βελτιώνει την καθημερινή ζωή των ανθρώπων ακόμη και σε χώρους που παραδοσιακά συνδέονται αποκλειστικά με την παραγωγή και την εργασία.

Το Green Field Factory επιχειρεί να αποδείξει ότι η βιομηχανική αρχιτεκτονική μπορεί να αποκτήσει έναν διαφορετικό χαρακτήρα, όπου η λειτουργικότητα, η φύση και η ανθρώπινη αξιοπρέπεια συνυπάρχουν.

Φωτογραφίες: Mud Canvas, Prantography

Πηγή : CNN Style και Royal Institute of British Architects (RIBA).