«Έλα, Αλίκη! Θα σου δείξω μια άλλη Χώρα των Θαυμάτων, τη Νέα Υόρκη», αναφέρει μια φράση γραμμένη σε ύφος παραμυθιού στο πρώτο πάνελ μιας τοιχογραφίας του 1938, έργο του Άμπραμ Σαμπανιέ. «Τι υπέροχα! Θα θέλαμε πολύ να τη δούμε!», απαντά εκείνη, βγαίνοντας από τις σελίδες του βιβλίου Alice's Adventures in Wonderland («Οι Περιπέτειες της Αλίκης στη Χώρα των Θαυμάτων»), του αγαπημένου παιδικού έργου του Λιούις Κάρολ. Συνοδευόμενη από τον Mad Hatter, τη Cheshire Cat και άλλους παράξενους χαρακτήρες, η Αλίκη ξεκινά ένα ταξίδι σε έναν κόσμο ίσως ακόμη πιο παράδοξο από τη Χώρα των Θαυμάτων.
Στα 16 πάνελ που αποτελούν τη σύνθεση με τίτλο «Η Αλίκη από τη Χώρα των Θαυμάτων επισκέπτεται τη Νέα Υόρκη» (Alice of Wonderland Visiting New York), οι αγαπημένοι αυτοί ήρωες μεταφέρονται στον παιδιατρικό θάλαμο του Gouverneur Hospital, στη συνοικία του Lower East Side της New York City.
Η Αλίκη και η παρέα της πετούν πάνω από το Statue of Liberty και το νεόδμητο τότε Empire State Building, στριμώχνονται σε ένα κατάμεστο βαγόνι του μετρό μαζί με μια καμηλοπάρδαλη, κάθονται πάνω στα μαρμάρινα λιοντάρια μπροστά από το κεντρικό κτήριο της New York Public Library, παρακολουθούν μια ορχήστρα ζώων στον Central Park Zoo, ψαρεύουν στο λιμάνι της Νέας Υόρκης, κατεβαίνουν με αλεξίπτωτο στο Steeplechase Park του Coney Island και συμμετέχουν σε πολλές ακόμη περιπέτειες.
«Ύστερα από μια μέρα γεμάτη συναρπαστικά γεγονότα, όλη αυτή η χαρούμενη συντροφιά επέστρεψε στα βιβλία της», αναφέρει το τελευταίο πάνελ.
«Ο Σαμπανιέ αναγνώρισε τη Νέα Υόρκη ως ένα σκηνικό γεμάτο θαύματα και μαγεία, και την Αλίκη ως την ιδανική μούσα για να εξυμνήσει αυτό το πνεύμα», γράφει η Στέφανι Χιλ Γουίλτσφορτ, διευθύντρια του Museum of the City of New York, στον κατάλογο της πρόσφατα εγκαινιασμένης έκθεσης του μουσείου με τίτλο Another Wonderland: Abram Champanier's Alice Mural. Η έκθεση επανενώνει και παρουσιάζει στο κοινό ολόκληρο τον κύκλο των τοιχογραφιών για πρώτη φορά μετά το 1981 και θα διαρκέσει έως τις 27 Σεπτεμβρίου.
Στην αρχική της θέση, η ευφάνταστη αυτή τοιχογραφία προσέφερε μια αίσθηση φυγής από την πραγματικότητα και ένα θεραπευτικό περιβάλλον για τα παιδιά της κυρίως μεταναστευτικής κοινότητας του Lower East Side. Μια αρχειακή φωτογραφία που παρουσιάζεται στην έκθεση αποτυπώνει τον τρόπο με τον οποίο τα πάνελ του Σαμπανιέ δημιουργούσαν έναν καθηλωτικό χώρο, μεταφέροντας τους νεαρούς ασθενείς, που γέμιζαν τις ατέλειωτες σειρές κρεβατιών του θαλάμου, σε έναν πιο χαρούμενο και ονειρικό κόσμο.
Η τοιχογραφία ανατέθηκε στο πλαίσιο του Federal Art Project, ενός προγράμματος της Works Progress Administration (WPA). Ήταν μία από τις δεκαοκτώ τοιχογραφίες της WPA που δημιουργήθηκαν για δημόσια νοσοκομεία της Νέας Υόρκης και αποτελεί το μοναδικό σωζόμενο παράδειγμα τοιχογραφίας της WPA που φιλοτεχνήθηκε ειδικά για παιδιατρικό νοσοκομειακό θάλαμο.
Για τον Σαμπανιέ, ο οποίος δημιούργησε αρκετές τοιχογραφίες στη Νέα Υόρκη, μεταξύ άλλων για το Roxy Theatre, το New York Athletic Club και την 1939 New York World's Fair, αυτό το έργο ήταν ίσως το πιο προσωπικό του. Ο λόγος είναι ότι επέλεξε να ενσαρκώσει τον ρόλο του ξεναγού της Αλίκης με έναν δικό του χαρακτήρα, τον γελωτοποιό Fabzio the Toymaker (Φάμπζιο ο Παιχνιδοποιός).
«Είχε απλώς μια έμφυτη αίσθηση του θαυμαστού», δήλωσε ο γιος του καλλιτέχνη, Πολ Σαμπανιέ, στον κατάλογο της έκθεσης.
Ο Σαμπανιέ, Εβραίος μετανάστης από τη ρωσική Πολωνία, έφτασε στο Ellis Island το 1905. Σπούδασε στην Art Students League of New York με δάσκαλο τον Kenneth Hayes Miller και υπήρξε μέλος του Whitney Studio Club. Αργότερα εγκαταστάθηκε στο Woodstock, όπου δίδαξε τέχνη.
Η Αλίκη του Σαμπανιέ συνέχισε τις περιπέτειές της στους τοίχους του Gouverneur Hospital επί δεκαετίες. Ωστόσο, η τύχη της τέθηκε υπό αμφισβήτηση το 1978, όταν κατασκευάστηκε μια νέα πτέρυγα του νοσοκομείου σε κοντινή απόσταση και το αρχικό κτήριο εγκαταλείφθηκε.
Το 1981, όταν αποφασίστηκε η πλήρης ανακαίνιση του παιδιατρικού θαλάμου, μια διαδικασία που θα κατέστρεφε αναπόφευκτα τις τοιχογραφίες, μια ομάδα εθελοντών υποστηρικτών κινητοποιήθηκε κυριολεκτικά την τελευταία στιγμή. Μέσα σε τέσσερις αποπνικτικά ζεστές ημέρες του Αυγούστου κατάφεραν να διασώσουν 15 από τα 16 πάνελ. Το ένα πάνελ είχε μυστηριωδώς εξαφανιστεί, αν και η ύπαρξή του τεκμηριώνεται σε φωτογραφίες της εποχής.
Νοσοκομείο Gouverneur, 1947.Ευγενική παραχώρηση των Δημοτικών Αρχείων της Πόλης της Νέας Υόρκης
«Η Πόλη της Νέας Υόρκης στην πραγματικότητα δεν διέθετε ούτε τη δυνατότητα ούτε τους πόρους για να ασχοληθεί με αυτή την τοιχογραφία ή να τη φροντίσει. Η [συντηρήτρια] Ντενίζ Γουίτμπεκ Φάραντς την έχει περιγράψει ως μια κάπως ασαφή περίπτωση, μια "γκρίζα ζώνη". Απλώς μπήκαν μέσα και το έκαναν», λέει η Λίλι Τάτλ, επιμελήτρια του Museum of the City of New York και διοργανώτρια της έκθεσης Another Wonderland: Abram Champanier's Alice Mural. «Κυριολεκτικά έφτασαν εκεί με ένα βαν Volkswagen.»
Η Ντενίζ Γουίτμπεκ Φάραντς και ο σύζυγός της, ο συντηρητής Άλαν Φάραντς, ηγήθηκαν της προσπάθειας διάσωσης των τοιχογραφιών της Αλίκης, με την ενθάρρυνση του Άντριου Ντόλκαρτ από την New York City Landmarks Preservation Commission.
Στη συνέχεια φύλαξαν τα πάνελ στο εργαστήριο συντήρησής τους, όπου κατάφεραν τελικά να αποκαταστήσουν πέντε από αυτά. Τα συγκεκριμένα έργα διανεμήθηκαν σε νοσοκομεία της πόλης μέσω του NYC Health + Hospitals.
Τα υπόλοιπα πάνελ παρέμειναν για χρόνια σε ένα είδος «συντηρητικού limbo», χωρίς οριστική λύση για το μέλλον τους, μέχρι το 2021, όταν εξασφαλίστηκε χρηματοδότηση ώστε ο Τζον Λίπερτ, πρώην μαθητευόμενος των Φάραντς, να μπορέσει να ολοκληρώσει την αποκατάσταση του υπόλοιπου κύκλου των τοιχογραφιών.
«Η ολοκλήρωση αυτού του κύκλου έργων έγινε προτεραιότητα, τόσο λόγω της σημασίας του για την ιστορία της τέχνης όσο και επειδή ανήκει στους ασθενείς και στις κοινότητες του δημόσιου συστήματος για το οποίο δημιουργήθηκε», δηλώνει η Λαρίσα Τρίντερ, αναπληρώτρια αντιπρόεδρος του προγράμματος NYC Health + Hospitals Arts in Medicine, το οποίο ιδρύθηκε το 2018 και σήμερα διαχειρίζεται μια συλλογή περίπου 8.000 έργων τέχνης.
Μετά την παρουσίασή τους στο Museum of the City of New York, τα πάνελ της τοιχογραφίας θα εγκατασταθούν μόνιμα στη σημερινή έδρα του Gouverneur Hospital, στην οδό Madison 227. Θα αναπτυχθούν σε τρεις ορόφους του κτηρίου, ενώ αρκετά από αυτά θα τοποθετηθούν έτσι ώστε να είναι ορατά και από τον δρόμο.
«Πιστεύω ότι οι άνθρωποι θα ανταποκριθούν στην τοιχογραφία βλέποντας τη Νέα Υόρκη ως έναν θαυμαστό χώρο φαντασίας, σχεδόν σαν τη Χώρα του Οζ», λέει η Τάτλ. «Νομίζω ότι οι Νεοϋορκέζοι θα το νιώσουν αυτό και ως πηγή υπερηφάνειας. Παράλληλα, όμως, η τοιχογραφία λειτουργεί και ως υπενθύμιση της αξίας της δημόσιας τέχνης, του ρόλου που μπορεί να διαδραματίσει η τέχνη στον εμπλουτισμό της ανθρώπινης εμπειρίας και της σημασίας της μέσα στους χώρους υγειονομικής περίθαλψης.»
Η ιστορία της τοιχογραφίας της Αλίκης δεν είναι μόνο μια ιστορία διάσωσης ενός έργου τέχνης. Είναι επίσης μια ιστορία για τη δύναμη της τέχνης να προσφέρει παρηγοριά, φαντασία και ελπίδα, ιδιαίτερα σε χώρους όπου οι άνθρωποι έχουν μεγαλύτερη ανάγκη από αυτές.
- Η έκθεση Another Wonderland: Abram Champanier’s Alice Mural παρουσιάζεται έως τις 27 Σεπτεμβρίου στο Museum of the City of New York.
ΠΗΓΗ:The Art Newspaper