Η πιο καθαρή απόδειξη ότι ο Ματίς είναι ξανά παντού αυτή την άνοιξη έρχεται από τη Νέα Υόρκη. Η Acquavella Galleries ανοίγει στις 9 Απριλίου την έκθεση «Matisse: The Pursuit of Harmony», με περίπου 50 έργα από μουσεία, ιδρύματα και ιδιωτικές συλλογές, δίνοντας το πιο ηχηρό σήμα ενός διεθνούς κύματος επιστροφής στον μεγάλο ζωγράφο.
Αυτό, όμως, δεν είναι μια μεμονωμένη μουσειακή στιγμή. Στο Σικάγο, το Art Institute παρουσιάζει από τις 7 Μαρτίου το «Matisse’s Jazz: Rhythms in Color», επαναφέροντας ολόκληρο το περίφημο Jazz μπροστά στο κοινό. Στο Παρίσι, το Grand Palais φιλοξενεί το «Matisse, 1941–1954», αφιερωμένο στα τελευταία, ριζοσπαστικά χρόνια του καλλιτέχνη.
Και από τις 16 Μαΐου το SFMOMA ανοίγει το «Matisse’s Femme au chapeau: A Modern Scandal», γύρω από έναν από τους πιο διάσημους πίνακές του. Όλα μαζί δεν δείχνουν απλώς μια ακόμη σειρά μεγάλων αφιερωμάτων. Δείχνουν μια διεθνή επιστροφή του Ματίς.
Το ενδιαφέρον είναι ότι καθεμία από αυτές τις εκθέσεις τον κοιτά από διαφορετική γωνία. Η Acquavella υπόσχεται έναν Ματίς που το κοινό δεν συναντά συχνά, λιγότερο «εύκολο» και περισσότερο δεμένο με τη μορφή και τη γλυπτική. Το Σικάγο ξανασυστήνει το Jazz σαν ολόκληρο σύμπαν ρυθμού και χρώματος. Το Παρίσι επιστρέφει στην ύστερη περίοδό του, εκεί όπου ο Ματίς μοιάζει να λυγίζει και ταυτόχρονα να ξαναγεννιέται.
Και το Σαν Φρανσίσκο ξαναπιάνει έναν πίνακα που κάποτε σόκαρε και αργότερα έγινε έμβλημα της μοντέρνας τέχνης. Με άλλα λόγια, ο φετινός Ματίς δεν εμφανίζεται ως στατικό ιερό τέρας, αλλά σαν καλλιτέχνης που εξακολουθεί να αντέχει πολλαπλές αναγνώσεις.
Η έκθεση της Acquavella έχει και κάτι ακόμη που της δίνει ειδικό βάρος. Πολλά από τα έργα προέρχονται από ιδιωτικές συλλογές και δεν εμφανίζονται συχνά δημόσια, κάτι που δίνει στην παρουσίαση όχι μόνο την αίσθηση ενός μεγάλου θεσμικού γεγονότος αλλά και εκείνη μιας σπάνιας συνάντησης. Το βλέπεις και στη λογική του στησίματος: η γκαλερί δεν προσπαθεί απλώς να ξαναπεί την ιστορία του «ζωγράφου της χαράς», αλλά να δείξει πώς η ανθρώπινη φιγούρα, η στάση ενός σώματος ή η ένταση ενός γλυπτού συνεχίζουν να συνομιλούν με τη ζωγραφική του. Έτσι ο Ματίς ξαναβγαίνει μπροστά όχι μόνο ως χρωματικό θαύμα αλλά και ως επίμονος ερευνητής της μορφής.
Ίσως γι’ αυτό το φετινό «Matisse moment» να λέει κάτι και για το παρόν. Οι New York Times σημειώνουν ότι στο Σικάγο οι επισκέπτες περίμεναν έως και 90 λεπτά για να δουν το Jazz, ενώ ο διευθυντής του μουσείου θύμισε τη διάσημη ιδέα του Ματίς ότι η ζωγραφική πρέπει να είναι σαν μια «καλή πολυθρόνα».
Μπορεί να μοιάζει ήσσονος σημασίας, αλλά σήμερα δεν είναι καθόλου έτσι. Σε μια εποχή υπερδιέγερσης, ταραχής και ασταμάτητης εικόνας, η επιστροφή σε έναν ζωγράφο της χρωματικής χαράς, της δομής και της αίσθησης ισορροπίας μοιάζει λιγότερο με ασφαλή επιλογή και περισσότερο με ανάγκη.
Υπάρχει βέβαια και μια δεύτερη όψη. Ο Ματίς επιστρέφει τώρα όχι μόνο ως αγαπημένος του κοινού αλλά και ως σταθερή αξία για θεσμούς και αγορά. Σημαντικά έργα του βγαίνουν ξανά σε δημοπρασίες, ενώ το ενδιαφέρον γύρω από το όνομά του δείχνει να ζεσταίνεται πάλι.
Όμως το πιο ζωντανό στοιχείο αυτής της επιστροφής δεν είναι το εμπορικό. Είναι ότι, από τη Νέα Υόρκη μέχρι το Παρίσι, ο Ματίς ξαναβγαίνει μπροστά όχι σαν εύκολος ζωγράφος της ομορφιάς, αλλά σαν μια δύσκολη υπόσχεση αρμονίας και ίσως γι’ αυτό να μοιάζει αυτή την άνοιξη τόσο επίκαιρος.
Με στοιχεία από τους NYT