Πέντε γλυπτά (μέχρι τη στιγμή που γράφτηκε αυτό το κείμενο) τέθηκαν τον Ιούνιο στο στόχαστρο επιτηδείων. Πριν δύο εβδομάδες, άγνωστοι έκλεψαν δύο γλυπτά της Αντρούλας Αντωνιάδου από δημόσιο πάρκο στη Λάρνακα, εγκαταλείποντάς τα λίγο πιο κάτω. Την περασμένη εβδομάδα, σειρά είχε το Μουσείο και Πάρκο Γλυπτικής του Φίλιππου Γιαπάνη «Μικρή Σαλαμίνα», στη Φασούλα, όπου διατηρεί και το εργαστήρι του.
Το «Π» επισκέφθηκε τον γλύπτη στη «Μικρή Σαλαμίνα», την ημέρα που πληροφορήθηκε ότι, γύρω στις 4 τα ξημερώματα, οι επιτήδειοι είχαν επιστρέψει. Αυτή τη φορά αποπειράθηκαν να κλέψουν ακόμη ένα γλυπτό το οποίο έριξαν από το ύψωμα, ενώ βανδάλισαν και έργο του που δεσπόζει στην πλατεία της κοινότητας Φασούλας.
Έχει γίνει δύο φορές στόχος το εργαστήρι σας, ενώ βανδάλισαν ακόμη ένα στην κοινότητα της Φασούλας. Πώς εξελίχθηκαν τα γεγονότα;
Να πω πρώτα ότι αυτό που συνέβη είναι ασέβεια απέναντι στον πολιτισμό. Είναι το κατάντημα του κυπριακού λαού. Όταν φτάνουμε στο σημείο να καταστρέφουμε έργα τέχνης, καταστρέφουμε τον ίδιο τον πολιτισμό μας. Το μεγαλύτερο πρόβλημα της κυπριακής κοινωνίας είναι η ατιμωρησία. Αν όσοι παραβιάζουν τους νόμους τιμωρούνταν πραγματικά, δεν θα συνέχιζαν να το κάνουν. Η ατμωρησία είναι η βάση αυτού του φαινομένου.
Το πρώτο περιστατικό έγινε το βράδυ της Παρασκευής (19 Ιουνίου 2026). Εκείνη τη μέρα δούλευα μέχρι αργά στο εργαστήρι, στο πίσω μέρος του χώρου, όπου γίνονται όλες οι εργασίες, τα τριψίματα και οι τελευταίες επεξεργασίες των γλυπτών. Γύρω στις εννιά παρά τελείωσα. Το Σάββατο έπρεπε να λείψω, είχα μια υποχρέωση, και την Κυριακή το πρωί κατέβηκα για να μεταφέρω τα γλυπτά μπροστά. Αυτά που είναι ελαφριά είναι εύκολο να τα μετακινήσω μόνος μου. Από το Σάββατο, όμως, κάτι δεν μου καθόταν καλά. Είχα μια αίσθηση ότι κάτι είχε αλλάξει. Δεν μπορούσα να το εξηγήσω αλλά ένιωθα πως κάτι δεν πήγαινε σωστά. Τη Δευτέρα το διαπίστωσα. Έλειπε ένα γλυπτό. Τότε επικοινώνησα με τους ανθρώπους που έχω τις κάμερες μπροστά, τους ζήτησα να ελέγξουν το υλικό και μου έδωσαν ένα USB. Την Τετάρτη πήγα στην Αστυνομία για να κάνω καταγγελία.Τη Δευτέρα, όμως, έκανα και μια δημόσια ανάρτηση, προσφέροντας αμοιβή πέντε χιλιάδων ευρώ σε όποιον βοηθήσει να βρεθεί το έργο. Έτσι, πήρε δημοσιότητα το θέμα.
Δυστυχώς, την Πέμπτη το πρωί, δέχθηκα και ένα τηλεφώνημα από την κοινότητα. Μου είπαν ότι ένα μεγάλο γλυπτό, ύψους 2.20, το οποίο δώρισαν στην κοινότητα, πριν 20 χρόνια, έχει δεχθεί επίσης επίθεση.
Σύμφωνα με όσα τους ανέφεραν, γύρω στις 4.30 τα ξημερώματα βρίσκονταν εκεί τρία άτομα. Φώναζαν, τσακώνονταν μεταξύ τους και έσπρωχναν το γλυπτό. Κατάφεραν να σπάσει το γλυπτό, έπεσε η κεφαλή του και την πήραν και έφυγαν.
Όταν επέστρεψα στο εργαστήρι και στάθηκα στο σημείο όπου βρισκόταν το άλλο μεγάλο γλυπτό, διαπίστωσα ότι έλειπε κι αυτό. Είναι πολύ βαρύ έργο. Δεν μεταφέρεται εύκολα. Η πρώτη μου σκέψη ήταν ότι το είχαν σπρώξει προς τα κάτω για να μπορέσουν να το παραλάβουν αργότερα. Πήγαμε να ψάξουμε και, πράγματι, το βρήκαμε κάτω από το ύψωμα, σπασμένο. Μετά, πήρα την Αστυνομία και ήρθε αστυνομικός και μου πήρε κατάθεση. Για το γλυπτό της κοινότητας, την καταγγελία έκανε η κοινότητα.
Τα έργα, επίσης, δεν είναι ασφαλισμένα επειδή κάποιοι καλοθελητές θα πουν ότι θα τα πάρω από την ασφάλεια.
Πείτε μας περισσότερα για τα ίδια τα γλυπτά...
Το πρώτο έργο που μου έκλεψαν ήταν μία μάνα, μια γυναικεία μορφή που κρατούσε μια άλλη. Ήθελα να δείξω ότι η μητέρα είναι εκείνη που κρατά τις ισορροπίες μέσα σε μια οικογένεια. Το έργο που βανδάλισαν τώρα ήταν διαφορετικό. Ήταν μια σφαίρα από την οποία φύτρωνε ένα φύλλο. Η φιλοσοφία του ήταν πολύ απλή. Ακόμη και τα φύλλα που πέφτουν από τα δέντρα στη γη σαπίζουν, γίνονται μούχλα -η οποία είναι μια άλλη ζωή. Το ίδιο ισχύει και για εμάς τους ανθρώπους. Ερχόμαστε σε αυτόν τον κόσμο και κάποια στιγμή φεύγουμε. Όμως έχουμε υποχρέωση να αφήσουμε κάτι πίσω μας. Αυτό προσπαθώ να κάνω κι εγώ μέσα από τα έργα μου.
Εσείς πού αποδίδετε τα περιστατικά; Θεωρείτε ότι υπάρχει, πλέον, μια τάση να κλέβουν γλυπτά και να τα πουλούν ή να λιώνουν το μέταλλο για να πάρουν λεφτά;
Ναι. Το γεγονός ότι κάποιος μπαίνει επανειλημμένα σε έναν ιδιωτικό χώρο δείχνει θράσος. Δείχνει ότι αισθάνεται πως δεν θα έχει συνέπειες. Δεν μπορώ να πιστέψω ότι η Αστυνομία είναι τυφλή ή κουφή. Δεν είναι εκεί το πρόβλημα. Το πρόβλημα είναι ότι ακόμη κι αν συλληφθούν, η υπόθεση μπορεί να πάει στο δικαστήριο, να αφεθούν με εγγύηση και ύστερα από χρόνια να εκδικαστεί. Στο μεταξύ μπορούν να το ξανακάνουν. Για μένα, το σύστημα της δικαιοσύνης δεν λειτουργεί. Δεν καταλαβαίνει τον κόσμο που αγωνίζεται καθημερινά να επιβιώσει. Αν αυτοί οι άνθρωποι είναι άρρωστοι, ας βρουν ένα φάρμακο. Το δικό μου φάρμακο είναι η δημιουργία, τα γλυπτά. Δεν μπορεί, όμως, να αφήνονται ελεύθεροι να δηλητηριάζουν ζωές και ψυχές.
«Η δημιουργία είναι το φάρμακό σας». Εδώ που βρισκόμαστε είναι ένας χώρος γεμάτος γλυπτά, μέσα στους δύο χώρους του μουσείου αλλά και κατά μήκος του πάρκου...
Ναι, η δημιουργία είναι το φάρμακό μου. Αν δεν ήταν τα γλυπτά, μπορεί να ήμουν στην Αθαλάσσα. Για μένα αυτά τα έργα είναι η ψυχή μου. Τα τελευταία τριάντα πέντε χρόνια η τέχνη είναι εκείνη που με κρατά ζωντανό. Δεν θα επιτρέψω σε κανένα να καταστρέψει τα όνειρα που έφτιαξα με τα χέρια και το μυαλό μου.
Και ο λόγος που έκανα αυτόν τον χώρο είναι για να θυμίζει τα κατεχόμενα. Σπάνια βγαίνω από αυτό τον παράδεισο και τη φύλακή μου. Μετά το 1974 ένιωσα ότι πήρα μια παράταση ζωής. Και είπα πως αυτήν την παράταση έπρεπε να τη χρησιμοποιήσω σωστά. Για αυτό ασχολήθηκα με την τέχνη. Ήθελα η ψυχή μου να αφήσει κάτι πίσω της και ο λόγος που κάνω μπρούντζινα γλυπτά είναι επειδή θέλω η ψυχή μου να μείνει στην αιωνιότητα. Το πιο σημαντικό αγαθό είναι η ελευθερία. Χάθηκε ένα γλυπτό 7.000 χιλιάδων ευρώ, θα μπορούσα να πω «δεν πειράζει» αλλά είναι η ασέβεια προς τον κόπο και τη δουλειά ενός άλλου ανθρώπου. Δεν είναι το οικονομικό κόστος που με πονά. Όλοι σιωπούν. Αν δεν αντιδράσουμε σήμερα, αύριο κάποιοι άλλοι θα πουν, στην προκειμένη: «Πάμε να κλέψουμε κι άλλο έργο, αφού δεν συμβαίνει τίποτα».
Για μένα, αυτά τα έργα είναι η ψυχή μου. Τα τελευταία τριάντα πέντε χρόνια η τέχνη είναι εκείνη που με κρατά ζωντανό. Δεν θα επιτρέψω σε κανέναν να καταστρέψει τα όνειρα που έφτιαξα με τα χέρια και το μυαλό μου.
Υπήρξε ποτέ ουσιαστική στήριξη από το κράτος για τη δημιουργία αυτού του χώρου;
Όχι. Εμείς δημιουργήσαμε τα πάντα μόνοι μας. Χρειάστηκαν χρόνια για να ξεκαθαρίσουμε ακόμη και τα όρια του χωραφιού μας, για να μπορέσουμε να κάνουμε την περίφραξη. Έπειτα χρειάστηκαν άλλα επτά χρόνια μέχρι να εξασφαλίσουμε μια ευρωπαϊκή χορηγία. Θυμάμαι χαρακτηριστικά ότι κάποιος αρμόδιος μάς είπε πως «πρέπει να πιούμε έναν καφέ». Του απάντησα ότι καφέ πίνω μόνο με τους φίλους μου. Εγώ δεν λάδωσα ποτέ κανέναν. Και είμαι περήφανος για αυτό. Δεν έδωσα φακελάκι σε κανέναν και ούτε πρόκειται να δώσω. Ευελπιστώ ότι το κράτος αυτήν τη φορά θα επέμβει, και όχι μόνο για εμένα. Σε κάθε περίπτωση, όμως, δεν υπάρχει περίπτωση να σταματήσω να δημιουργώ αλλά ούτε θα βάλω κομματικές ομπρέλες πάνω από το κεφάλι μου για να έχω προστασία. Δεν θέλω τέτοιες προστασίες. Προτιμώ να ανοίγω μόνος μου τα μονοπάτια μου. Και να ζω όπως πιστεύω.
Ο χώρος αυτός δεν δημιουργήθηκε για μένα. Δημιουργήθηκε για όλους. Αυτό που με πονά περισσότερο είναι ότι, εδώ και τριάντα πέντε χρόνια, δεν έγινε ποτέ η προβολή που του άξιζε.
Σε άλλες χώρες, όταν υπάρχει ένας τέτοιος χώρος, οι υπουργοί τον δείχνουν στους ξένους επισκέπτες, στις αποστολές, στους ανθρώπους που έρχονται από το εξωτερικό. Εδώ δεν έγινε ποτέ κάτι τέτοιο. Υπουργός Παιδείας και Πολιτισμού δεν πάτησε ποτέ εδώ. Η υφυπουργός Πολιτισμού ήρθε επειδή έγινε μία εκδήλωση εδώ για την εισβολή. Μου έστειλε μήνυμα ότι θα έρθει, το μήνυμα αυτό ήταν πριν περίπου 6 μήνες. Δεν θυμάμαι να ήρθε κάποιος μόνο και μόνο επειδή πίστεψε στην αξία αυτού του χώρου. Πλέον δεν με ενδιαφέρει. Αν κάποιος δεν ένιωσε την ανάγκη να έρθει όλα αυτά τα χρόνια, δεν έχει λόγο να έρθει τώρα μόνο για να βγάλει μια φωτογραφία. Εγώ δεν χρειάζομαι φωτογραφίες. Θέλω ανθρώπους που να καταλαβαίνουν γιατί υπάρχει αυτός ο τόπος.
Σε περίπτωση που το κράτος σάς ζητήσει να αποκαταστήσετε ή να δημιουργήσετε εκ νέου το έργο της κοινότητας, είστε πρόθυμος να το κάνετε;
Όνειρο θερινής νυκτός. Ζούμε πολλές φορές με ψευδαισθήσεις αλλά, αν μου το ζητήσουν, θα το κάνω.
Εγώ σήμερα είμαι εβδομήντα χρονών. Αύριο μπορεί να μην υπάρχω. Το πρόβλημα δεν είμαι εγώ. Το πρόβλημα είναι οι νέοι άνθρωποι. Αυτοί πρέπει να έχουν όνειρα, στόχους και υπομονή.
Μετά από όλα όσα συνέβησαν, σκεφτήκατε ποτέ να βάλετε περισσότερα μέτρα ασφαλείας; Φύλακες, ψηλότερη περίφραξη, κάμερες;
Την Παρασκευή, θα έρθουν να μου βάλουν περισσότερες κάμερες. Ξέρεις, στην Αίγυπτο, όταν επισκέφθηκα ένα εργαστήρι, φίλου μου γλύπτη, μου ανέφερε ότι το κράτος τού παρέχει δωρεάν ρεύμα και νερό και του έχει φύλακες για να προστατεύουν το πάρκο του.
Εδώ τι κάνουμε; Βάζουμε κάγκελα. Πάμε στα σχολεία και τα μετατρέπουμε σε φυλακές. Βάζουμε σίδερα τριών μέτρων. Τι μήνυμα δίνουμε στα παιδιά μας; Ότι για να νιώσουν ασφαλή πρέπει να μεγαλώνουν πίσω από κάγκελα. Εγώ δεν το δέχομαι αυτό. Αν θέλει το κράτος να προστατεύσει έναν χώρο, ας μην επιλέγει την εύκολη λύση, και να βάλει ανθρώπους να τον φυλάνε. Όχι να μας λέει να υψώσουμε κι άλλα τείχη.