Ο Ηλίας Κλαρκ [Η.Κ] και ο Γιώργος Μπίζιος [Γ.Μ] συναντήθηκαν στο πρόγραμμα φιλοξενίας καλλιτεχνών Moving the New, αναπτύσσοντας δύο διαφορετικές δημιουργικές διαδρομές, που θα παρουσιαστούν στο Open House Festival, μέσα από τα έργα Mesaoria και Heartward. Οι  δύο δημιουργοί μιλούν στον «Π» για την έρευνα και τον πειραματισμό που προηγήθηκαν, τη μεταξύ τους ανταλλαγή κατά τη διάρκεια της φιλοξενίας και τον τρόπο με τον οποίο ένα έργο μεταμορφώνεται όταν του δίνεται ο χρόνος και ο χώρος να εξελιχθεί.

Ποια ήταν η αρχική ερώτηση ή ανάγκη που σας οδήγησε στη δημιουργία του έργου Mesaoria και Heartward και πόσο κοντά βρίσκεται αυτό που παρουσιάζετε σήμερα σε εκείνη την πρώτη σύλληψη;

Η.Κ:Το Mesaoria ήταν το τελευταίο έργο που δημιούργησα στο πλαίσιο των σπουδών μου. Η αρχική ιδέα ήταν να μελετήσω γεωγραφικά τη Μεσαορία, χαράσσοντας νοητά μια γραμμή από ένα χωράφι που ανήκει σε έναν φίλο μου και βρίσκεται στη Νεκρή Ζώνη, μέχρι τα στενά της Λήδρας. Άρχισα να συλλέγω ήχους και βίντεο, κυρίως από το συγκεκριμένο χωράφι, που ήταν και το πιο άγνωστο κομμάτι για μένα. Στην πορεία, όμως, κατάλαβα ότι ήθελα να επικεντρωθώ περισσότερο σε αυτό. Εκεί η γη καλλιεργείται χωρίς ηλεκτρισμό και χωρίς εύκολη πρόσβαση σε νερό. Χρειάζεται να μεταφέρουν γεννήτρια, να αντλούν νερό και στη συνέχεια να το κουβαλούν με κουβάδες για το πότισμα ή τα ζώα. Μου έκανε μεγάλη εντύπωση ότι, σε μια σύγχρονη εποχή και τόσο κοντά μου, η γη εξακολουθεί να καλλιεργείται με τέτοιες μεθόδους. Αυτό που εξετάζω τώρα είναι ακριβώς αυτή η αντίφαση: πώς μπορούσα να βρίσκομαι τόσο μακριά από έναν τόπο που γεωγραφικά ήταν τόσο κοντά μου; Βλέποντας αυτά τα χωράφια, άρχισα επίσης να αντιλαμβάνομαι ότι αυτή η ζώνη δεν είναι τόσο «νεκρή» όσο περίμενα. Κάπως έτσι άρχισα να αναρωτιέμαι και πώς είχε διαμορφωθεί η δική μου αντίληψη για αυτόν τον τόπο. Μεγαλώνοντας στο Καϊμακλί, είχα την αίσθηση ότι πέρα από αυτό που έβλεπα δεν υπήρχε κάτι. Το φυλάκιο που έβλεπα τότε ως παιδί και φοβόμουν, χρόνια αργότερα βρέθηκα να το επανδρώνω ο ίδιος ως στρατιώτης. Λόγω της στρατιωτικής μου θητείας, πέρασα ώρες κοιτάζοντας τον ορίζοντα της Μεσαορίας. Τότε δεν το αντιμετώπιζα με κριτική σκέψη. Τώρα επιστρέφω σε εκείνη την εμπειρία με διαφορετικά ερωτήματα: τι ήταν αυτό που δεν με άφηναν να δω;

Γ.Μ:Το έργο που σήμερα ονομάζεται HEARTWARD παρουσιάστηκε στην αρχική του μορφή στο περσινό φεστιβάλ On Bodies, της Στέγης Χορού Λευκωσίας, κάτω από την επιμελητική θεματική της ανθεκτικότητας. Η διαδικασία ανάπτυξης της πρότασής μου για το φεστιβάλ είχε ξεκινήσει τον Οκτώβρη του 2024, μετά από έναν χρόνο καθημερινής προβολής της γενοκτονίας της Γάζας και όλων των άλλων γεγονότων γύρω από το θέμα της Παλαιστίνης στις οθόνες των κινητών μας. Αυτή ήταν μια περίοδος που με ώθησε να επαναξιολογήσω την προνομιούχα μου θέση ως άτομο, και κατ’ επέκταση την ευθύνη μου ως δημιουργός απέναντι στο κοινωνικοπολιτικό κλίμα της εποχής, καταλήγοντας στην ερώτηση τού γιατί η δημιουργία ενός ακόμα παραστατικού έργου να είναι απαραίτητη. Όλο αυτό με οδήγησε στην καρδιά – αν υπάρχει κάτι για το οποίο αξίζει να μιλήσω, σκέφτηκα πως μάλλον θα είναι αυτό. Έτσι άρχισα την έρευνά μου σαν ένα ταξίδι επιστροφής, σαν μια διαδικασία απογύμνωσης ώσπου να βρω το κέντρο που οριοθετεί τη ζωή σε σχέση με τον θάνατο και λειτουργεί σαν πηγή ανεξάντλητης ανθεκτικότητας. Η διαδικασία εξέλιξης του έργου - ως μέρος του προγράμματος φιλοξενίας αλλά και ως αποτέλεσμα ενός ολόκληρου χρόνου από την παρουσίαση της πρώτης εκδοχής του – θεωρώ πως δεν μετατόπισε το έργο σε σχέση με το σημείο αφετηρίας του, αλλά έφερε εμένα πιο κοντά του, καθώς μου δόθηκε ο χρόνος και το πλαίσιο να καταλάβω τις ανάγκες του παραπάνω εις βάθος και να δουλέψω με κάποιες από τις πτυχές του διαφορετικά.

Μπήκατε στο Moving The New με ένα έργο υπό ανάπτυξη. Τι σημαίνει για έναν καλλιτέχνη να εκθέτει μια δημιουργία ενώ ακόμη βρίσκεται σε μια ευάλωτη, ρευστή κατάσταση; Υπήρξε κάποια στιγμή κατά τη διάρκεια της φιλοξενίας που σας έκανε να αλλάξετε ουσιαστικά κατεύθυνση;

Η.Κ: Η προσέγγισή μου στην παρουσίαση ενός πρότζεκτ είναι αρκετά ανοιχτή. Μου αρέσει να βλέπω τη δουλειά πιο σφαιρικά και προσπαθώ να μην την κατηγοριοποιώ πριν αποφασίσω τι πραγματικά θέλω να κάνω με αυτήν. Με το Mesaoria ήξερα από την αρχή ότι ήθελα να δουλέψω με διαφορετικά μέσα και ότι δεν θα ήταν αποκλειστικά μια performance. Θα βρίσκεται πιο κοντά σε μια μορφή εγκατάστασης, χωρίς όμως να πρόκειται για μια αμιγώς εικαστική εγκατάσταση, καθώς ο χορός εξακολουθεί να με ενδιαφέρει πολύ. Αυτό που εξετάζω είναι πού ακριβώς βρίσκεται ο χορός. Βρίσκεται απαραίτητα στο σώμα ενός performer ή μπορεί να βρίσκεται και στο κοινό, στον τρόπο με τον οποίο οι θεατές κινούνται και χρησιμοποιούν τον χώρο; Αυτή η ιδέα με ενδιαφέρει ιδιαίτερα. Γι’ αυτό και για το Mesaoria αναζητούσα έναν χώρο με δύο επίπεδα. Η παρουσίαση θα γίνει τελικά σε γκαλερί και δουλεύω με τον ήχο, το βίντεο και το σώμα χωρίς να θέλω κάποιο από αυτά τα στοιχεία να βρίσκεται ψηλότερα στην ιεραρχία. Προσπαθώ να δημιουργήσω μια ισορροπία μεταξύ τους.

Γ.Μ: Ερχόμενος από τον χώρο της μουσικής, η πρακτική μου σε εκείνο το πεδίο βασίζεται κυρίως πάνω στον αυτοσχεδιασμό - όχι μόνο ως μεθοδολογία ή ερευνητικό μέσο, αλλά ως είδος τέχνης. Παρόλο που στα σωματικά μου έργα δεν χρησιμοποιώ τον αυτοσχεδιασμό με τον ίδιο τρόπο, νιώθω πως πάντα κουβαλάνε τις ποιότητες της ευαλωτότητας ή της ρευστότητας, σχεδόν σαν αύρα με κάποιο τρόπο, και αυτό είναι και κάτι που αναζητώ σε έργα που παρακολουθώ γενικότερα – όσο τελειοποιημένα ή αυστηρά σε φόρμα και να είναι, γυρεύω να νιώσω πως ανά πάσα στιγμή τα πάντα μπορούν να συμβούν. Σαφώς και υπήρξε ένα στάδιο επανεξέτασης του πρωταρχικού υλικού, αλλά αρκετά νωρίς φάνηκε πως όλα έδειχναν σε εκείνη την πρώτη κατεύθυνση, εκείνη που καθορίζει και τον χαρακτήρα του έργου και έχει ως επίκεντρο το τελετουργικό σώμα.

Τι σας πρόσφερε το πλαίσιο της καλλιτεχνικής φιλοξενίας που δύσκολα θα μπορούσατε να βρείτε δουλεύοντας μόνοι σας στο στούντιο;

Η.Κ: Η κατεύθυνση του έργου προέκυψε και από την ανάγκη να δοθούν κάποιες απαντήσεις. Το Moving The New δεν είναι ένα πρόγραμμα φιλοξενίας που απλώς σου δίνει χρόνο για να δουλέψεις και δεν καταλήγει κάπου. Φέτος το χρονικό περιθώριο ήταν μικρότερο, οπότε υπήρχε μια πίεση να πάρουμε αποφάσεις. Αυτό όμως είναι και μέρος του σκοπού του προγράμματος: να σε βοηθήσει να απαντήσεις σε ερωτήματα γύρω από το πρότζεκτ σου, ώστε να μπορέσεις να το προχωρήσεις. Αυτό που με εντυπωσίασε ήταν ότι, υπήρχε πάντα η αίσθηση ότι μπορούσα να δοκιμάσω αυτό που φανταζόμουν. Δεν ένιωσα κάποιον καλλιτεχνικό περιορισμό ως προς την κατεύθυνση που μπορούσα να ακολουθήσω. Παράλληλα, μέσα από τα εργαστήρια μπορούσα να επεξεργαστώ ερωτήματα του έργου, ακόμη κι αν ο δικός μου τρόπος δουλειάς δεν είναι τόσο συγκεκριμένος ή γραμμικός. Ήταν πολύ σημαντικό να μπορώ να μιλώ για τη δουλειά μου ενώ ακόμη εξελισσόταν, είτε με έναν δραματουργό είτε με άλλους καλλιτέχνες. Αυτή η συνεχής ανταλλαγή και το feedback είναι κάτι που δύσκολα βρίσκεις όταν δουλεύεις μόνος σου.

Γ.Μ: Υποστήριξη, σε όλους τους τομείς, και τις υπερευχαριστώ γι’ αυτό – η πρόσκληση για τη συμμετοχή μου στο πρόγραμμα ήρθε σε μια στιγμή που το είχα πραγματικά ανάγκη.  Αυτή η υποστήριξη δεν θα μπορούσε να υπάρξει χωρίς τη συμβολή του Pedro, της Ροδιάς και του Βασίλη - ένας φανταστικός συνδυασμός ατόμων, με τα οποία είχαμε την πολυτέλεια να μοιραστούμε τους κόσμους μας και πολύ γενναιόδωρα να μας καθοδηγήσουν με κάθε δυνατό τρόπο. Καθώς για ακόμα μια φορά – αυτή τη φορά πολύ παραπάνω από άλλες - παρακολουθούμε ένα Υφυπουργείο Πολιτισμού στα όρια της διάλυσης, και ενώ παράλληλα εμείς ακόμα περιμένουμε καθεστώς του καλλιτέχνη, δεν μπορώ παρά να τονίσω την σημαντικότητα της προσφοράς οργανισμών σαν και αυτόν της Στέγης Χορού Λεμεσού, που παλεύουν για τη συντήρηση και ανάπτυξη της καλλιτεχνικής κοινότητας.

Παρότι πρόκειται για δύο αυτόνομα έργα, περάσατε από μια κοινή διαδικασία ανάπτυξης στο Moving The New. Παρακολουθήσατε ο ένας την εξέλιξη της δουλειάς του άλλου; Υπήρξαν ιδέες, παρατηρήσεις ή τρόποι δουλειάς που πέρασαν, έστω ανεπαίσθητα, από το ένα έργο στο άλλο;

H.K: Υπήρχε συνεχής διάδραση με τον Γιώργο, ιδιαίτερα τον Ιούλιο και τον Σεπτέμβριο. Εκείνος ήρθε πολύ πιο έτοιμος, γνωρίζοντας σε μεγαλύτερο βαθμό τι ήθελε να κάνει, ενώ εγώ είχα την τάση να ανοίγω συνεχώς το έργο και να προσθέτω ενδεχόμενα. Οι τρόποι δουλειάς μας ήταν αρκετά διαφορετικοί, αλλά αυτό λειτούργησε θετικά. Πολλές φορές θεωρείς ότι θα σε βοηθήσει περισσότερο κάποιος που σκέφτεται με παρόμοιο τρόπο. Στην πράξη, όμως, ένας άνθρωπος που ξεκινά από διαφορετική αφετηρία μπορεί να σου προσφέρει μια άλλη οπτική. Ο Γιώργος ήταν πιο δομημένος και μεθοδικός, ενώ εγώ λειτουργούσα πιο ανοιχτά. Αυτή η διαφορά έκανε τελικά την ανταλλαγή μεταξύ μας πολύ ενδιαφέρουσα.

Γ.Μ: Ναι, μπορώ να πω πως παρακολούθησα στάδια εξέλιξης του έργου του Ηλία και βρήκα ενδιαφέρον τη συνάντηση δύο ξεχωριστών δημιουργικών διαδικασιών - με διαφορετικές επιθυμίες, ανάγκες και προβληματισμούς - να προσφέρεται ως έδαφος για ανταλλαγή και αλληλεπίδραση. Για μένα, ήταν πιο πολύ παρατηρήσεις ή ερμηνείες του Ηλία πάνω στο δικό μου έργο, που με έκαναν να δω κάποια στοιχεία της δουλειάς μου με μια φρέσκια ματιά. (Επίσης, το απόλαυσα ιδιαίτερα όταν με έβαλε να κάνω δράση από το έργο μου πάνω από το slowed down version του «What is Love?».)

Η παρουσίαση στο Open House Festival σηματοδοτεί ένα τέλος ή περισσότερο έναν σταθμό στη ζωή του έργου; Μετά την εμπειρία του Moving The New, τι αισθάνεστε ότι παραμένει ακόμη ανοιχτό στο Mesaoria και προς τα πού θα θέλατε να το οδηγήσετε στη συνέχεια;

Η.Κ: Θα ήθελα να συνεχίσω να ασχολούμαι με το Mesaoria και στο μέλλον, αλλά να το μεταφέρω σε μια παραγωγή μεγαλύτερης κλίμακας. Θα ήθελα να μπορώ να δημιουργήσω μια ομάδα και να συνεργαστώ με επαγγελματίες για καθένα από τα διαφορετικά μέσα που εντάσσω στο έργο, ώστε να πάψει να λειτουργεί τόσο πολύ με μια DIY λογική. Με ενδιαφέρει να δω τι θα μπορούσε να γίνει το έργο αν δεν χρειαζόταν κάθε φορά να ξεκινώ από τους διαθέσιμους πόρους και τους πρακτικούς περιορισμούς: πώς θα λειτουργούσε, για παράδειγμα, σε έναν μεγαλύτερο χώρο, με μεγαλύτερες οθόνες και διαφορετικές τεχνικές δυνατότητες. Αυτό που θέλω να διατηρήσω είναι η εμπειρία του ίδιου του τόπου. Θέλω, λοιπόν, να δημιουργήσω τις συνθήκες ώστε ο επισκέπτης να μπορεί να βιώσει κάτι από αυτό που βιώνω εγώ εκεί, ακόμη κι αν δεν βρίσκεται πραγματικά σε αυτόν τον τόπο.

Γ.Μ: Σίγουρα σταθμός παρά τέλος, και είμαι ιδιαίτερα χαρούμενος που ο σταθμός αυτός δεν είναι άλλος παρά το Open House Festival. Εκείνο που θα έλεγα ότι παραμένει ανοιχτό είναι η περιέργειά μου να εμβαθύνω περαιτέρω στην έρευνα πίσω από το πρότζεκτ (η οποία μπορώ να σας πω ότι αρχίζει από την καρδιά ως ζωτικό όργανο και φτάνει στον χριστιανικό μυστικισμό). Είναι νωρίς να ξέρω τα επόμενα βήματα όσον αφορά το συγκεκριμένο έργο - εκείνο που εύχομαι για αρχή είναι να του δοθεί η ευκαιρία να ταξιδέψει.

Τι θα λέγατε ότι σας άφησε το Moving The New ως καλλιτέχνη;

Η.Κ: Μου έδωσε μια καλύτερη αντίληψη των βημάτων που χρειάζονται για να μετατρέψεις μια ιδέα σε έργο. Η δημιουργική διαδικασία δεν είναι μόνο η δουλειά που κάνεις μέσα στο στούντιο. Χρειάζεται να οργανώσεις και τα πρακτικά ζητήματα, να επικοινωνήσεις προς τα έξω αυτό που χρειάζεσαι και, τελικά, να βρεις τον τρόπο να πραγματοποιήσεις αυτό που έχεις στο μυαλό σου. Θεωρώ ότι αυτό είναι πολύ σημαντικό σε ένα residency που απευθύνεται σε νέους καλλιτέχνες. Γνωρίζοντας τα κυπριακά δεδομένα, περίμενα ίσως ότι οι συνθήκες θα ήταν πιο συντηρητικές, αλλά δεν το βίωσα καθόλου έτσι. Υπήρχε μεγάλη ελευθερία και στήριξη στις ιδέες που θέλαμε να αναπτύξουμε. Για μένα, για παράδειγμα, ο χώρος της παρουσίασης ήταν από την αρχή πολύ σημαντικό κομμάτι του Mesaoria. Το είχα ξεκαθαρίσει εξαρχής και αρχίσαμε αμέσως να αναζητούμε τον κατάλληλο χώρο, ώστε να τον βρούμε αρκετά νωρίς και να έχω τη δυνατότητα να δουλέψω πάνω στη διαμόρφωσή του. Αυτή η υποστήριξη στο πώς μια ιδέα μπορεί τελικά να πραγματοποιηθεί είναι ίσως από τα σημαντικότερα πράγματα που κρατώ από το πρόγραμμα.

Γ.Μ: Δύσκολο να πω ακόμα. Είχα την τύχη να ξανά ήμουν μέρος του προγράμματος το 2022 και εκείνο που μου είχε αφήσει τότε, συνέχισε να μου «αφήνει» για αρκετό καιρό ακόμα μετά τη λήξη του – ήταν turning point για εμένα. Αυτή τη στιγμή το μόνο που μπορώ να πω με σιγουριά είναι ότι νιώθω έντονα την αγάπη μου για αυτό που κάνω.

[INFO: Το έργο Heartward του Γιώργου Μπίζιου παρουσιάζεται το Σάββατο, 3 Οκτωβρίου 2026, στις 19:30  στο Παλιό Ξυδάδικο, στη Λεμεσό και το έργο Mesaoria του Ηλία Κλαρκ παρουσιάζεται την Κυριακή, 4 Οκτωβρίου 2026, στις 19:00, στο NeMe Arts Centre, στη Λεμεσό. Για περισσότερες πληροφορίες, επισκεφθείτε την ιστοσελίδα: dancehouse.com.cy]