Πώς μπορεί το κρατικό θέατρο να σχεδιάζει το μέλλον του όταν εξακολουθεί να αντιμετωπίζει ελλείψεις στη στελέχωση και εκκρεμότητες στην εσωτερική του λειτουργία; Για τη Μαρίνα Μαλένη, η οποία εκτελεί χρέη αναπληρώτριας γενικής και καλλιτεχνικής διευθύντριας του ΘΟΚ εδώ και περίπου 4 μήνες, αναμένοντας ακόμη την επικύρωση του διορισμού της, η απάντηση ξεκινά από το εσωτερικό του οργανισμού. «Πριν να δω παραέξω, πρέπει να δω το σπίτι μου», αναφέρει χαρακτηριστικά, περιγράφοντας την ανάγκη να αντιμετωπιστούν πρώτα οι υφιστάμενες αδυναμίες, ώστε να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις για τα επόμενα βήματα.
Μετά την πρώτη μας συζήτηση για την Αλεξία Παπαλαζάρου, την περασμένη Κυριακή, σε αυτό το μέρος η Μαρίνα μάς μιλά για το όραμά της και τον ρόλο που οφείλει να διαδραματίζει ο ΘΟΚ στο ευρύτερο θεατρικό οικοσύστημα, καθώς αναφέρεται στη συνεργασία με το ελεύθερο θέατρο και στην πρόθεσή της να δημιουργήσει ομάδες διαβούλευσης που θα φέρουν διαφορετικές φωνές πιο κοντά στις αποφάσεις του οργανισμού. Παράλληλα, δεν παραλείπει να αναφερθεί στις προκλήσεις που συνεπάγεται η συγκέντρωση διοικητικών και καλλιτεχνικών αρμοδιοτήτων σε ένα πρόσωπο, αλλά και στη σημασία ενός ασφαλούς εργασιακού περιβάλλοντος.
Παρόλο που εδώ και περίπου τέσσερις μήνες εκκρεμεί η επικύρωση του διορισμού σου ως γενικής και καλλιτεχνικής διευθύντριας του ΘΟΚ από το Υπουργικό Συμβούλιο, εσύ έχεις ήδη αναλάβει καθήκοντα αναπληρώτριας. Με βάση την εμπειρία σου αυτούς τους μήνες, θεωρείς ότι η ενοποίηση των δύο θέσεων μπορεί να λειτουργήσει αποτελεσματικά;
Αντιλαμβάνομαι ότι η σκέψη πίσω από την επανενοποίηση της θέσης ήταν πως θα μπορούσε να υπάρχει μια πιο σφαιρική εικόνα και μια ενιαία κατεύθυνση που να ξεκινά από ένα πρόσωπο. Εξακολουθώ, όμως, να πιστεύω ότι είναι σχεδόν αδύνατο να το κάνει ένας άνθρωπος και θα εξηγήσω γιατί: Αν ήμασταν ένας οργανισμός σωστά στελεχωμένος, αν υπήρχε, για παράδειγμα, προϊστάμενος διοίκησης και προσωπικού που θα αναλάμβανε τα διοικητικά καθήκοντα, όπως συνέβαινε παλαιότερα, και αν υπήρχαν διοικητικοί λειτουργοί, τότε ίσως θα μπορούσε να λειτουργήσει. Γιατί εμείς δεν έχουμε διοικητικούς λειτουργούς, αλλά καλούμαστε να ανταποκριθούμε σε όλα όσα απαιτεί το κράτος από έναν ημικρατικό οργανισμό. Σε αυτή τη φάση, πραγματικά δεν είμαι σίγουρη πώς μπορεί ένα πρόσωπο, χωρίς τουλάχιστον ακόμη έναν άνθρωπο σε ανώτερη διευθυντική θέση, να επιληφθεί όλων των ζητημάτων. Σίγουρα κάποια πράγματα θα μένουν πίσω και κάποια θα καθυστερούν, γιατί είναι ανθρωπίνως αδύνατο να γίνουν όλα.
Βέβαια, από την άλλη, αντιλαμβάνομαι και τα προβλήματα που θα μπορούσαν να προκύψουν αν υπήρχαν δύο πρόσωπα σε διευθυντικές θέσεις, με το ένα ιεραρχικά πάνω από το άλλο. Ποιος θα αποφάσιζε για τα καλλιτεχνικά και ποιος για τα διοικητικά ζητήματα σε έναν κατ' εξοχήν καλλιτεχνικό οργανισμό; Είναι ζητήματα που βλέπουμε να προκύπτουν και σε άλλες υπηρεσίες. Νομίζω, πάντως, ότι το γεγονός πως προέρχομαι από τον ίδιο τον οργανισμό και γνωρίζω τη λειτουργία του με βοηθά, γιατί τουλάχιστον δεν χρειάστηκα ένα μεγάλο διάστημα προσαρμογής. Όμως, σίγουρα θα χρειαστούμε προσωπικό και το χρειαζόμαστε γιατί θέλουμε να κάνουμε τη δουλειά μας σωστά.
Με την ανάληψη των νέων σου καθηκόντων, τι γίνεται με τη θεατρική ανάπτυξη, τον τομέα στον οποίο εργαζόσουν προηγουμένως; Συνεχίζονται οι δράσεις και τα προγράμματα που είχατε ξεκινήσει;
Η θεατρική ανάπτυξη δεν έχει σταματήσει να λειτουργεί, υπηρετώ και τις δύο θέσεις - πράγμα, ωστόσο που το κάνει πολύ δύσκολο. Υπάρχουν δράσεις που έχουν ήδη προγραμματιστεί και πρέπει να προχωρήσουν, αλλά και πρωτοβουλίες που θέλουμε να αναπτύξουμε περαιτέρω. Έχουμε, για παράδειγμα, υποβάλει προτάσεις για ευρωπαϊκή χρηματοδότηση, για ορισμένες από τις οποίες έχουμε λάβει θετικές απαντήσεις. Σε ό,τι αφορά το ερασιτεχνικό και σχολικό θέατρο, δεν πρόκειται να σταματήσουν να μας απασχολούν και να εξακολουθεί να μας δίνει μεγάλη χαρά το γεγονός ότι αποτελούμε μέρος αυτής της προσπάθειας, ότι μπορούμε να στηρίζουμε τους ανθρώπους της και να προχωρούμε μαζί τους, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, παρόλο που υπάρχουν και εκεί κάποιες δυσκολίες. Συνεχίζεται, επίσης, η συμμετοχή και η επαφή που έχουμε με διεθνή δίκτυα, η οποία έχει, μάλιστα, ενταθεί. Τώρα, για παράδειγμα, συμμετέχουμε σε μια συνάντηση στη Σόφια όπου συζητούνται ζητήματα που αφορούν την Τεχνητή Νοημοσύνη και την καλλιτεχνική ελευθερία. Παράλληλα, συνεχίζουμε με τις συζητήσεις για την ελευθερία έκφρασης και του καλλιτέχνη μέσα σε ένα διαρκώς μεταβαλλόμενο πολιτικό-κοινωνικό περιβάλλον, αλλά και σε έναν χώρο τεχνών που επίσης αλλάζει. Επιπλέον, διαμορφώνεται μία σειρά από masterclasses, που ελπίζουμε να διοργανώσουμε στο πλαίσιο της αποκέντρωσης.
Ωστόσο, με εσένα να εκτελείς πλέον χρέη αναπληρώτριας γενικής και καλλιτεχνικής διευθύντριας, δεν δημιουργείται ένα κενό στη θεατρική ανάπτυξη; Πώς θα καλυφθεί και τι σημαίνει αυτό για τη συνέχεια του τομέα;
Αντιλαμβάνομαι ότι θα πρέπει κάποια στιγμή να πληρωθεί η θέση -όταν επικυρωθεί η θέση του διευθυντή και πάψω να είμαι λειτουργός ανάπτυξης- και να υπάρξει μια αλλαγή στο σχέδιο υπηρεσίας, αφού δεν έχουμε πια τις επιχορηγήσεις, και να μπορέσει το κρατικό θέατρο να έχει τα αναπτυξιακά προγράμματα που έχουν όλα τα θέατρα του κόσμου - ένα παράδειγμα είναι το πρόγραμμά μας, το «Δείτε μας Αλλιώς», για άτομα με μειωμένη όραση. Ο ΘΟΚ είναι ένας μικρός οργανισμός και η θεατρική ανάπτυξη είναι ο τομέας που καλείται να ανοίξει το δρόμο προς αυτή την κατεύθυνση, σε συνεργασία, βέβαια, με τα υπόλοιπα τμήματα. Ευελπιστώ ότι θα στηριχτεί ο ΘΟΚ σε αυτό το κομμάτι, διότι ως κρατικό θέατρο διαθέτει επαφές τόσο μέσω των διεθνών δικτύων, όσο και με άλλους τρόπους, που μπορούν να συμβάλουν στην ενίσχυση της παρουσίας της Κύπρου στον ευρωπαϊκό και τον παγκόσμιο χάρτη. Ακούγεται μεγαλεπήβολο, αλλά αυτή η προσπάθεια έχει ήδη ξεκινήσει και ελπίζω να υπάρξει η κατάλληλη στήριξη, ώστε να μπορέσουμε να τη συνεχίσουμε και να τη διευρύνουμε.
Πέρα από τη στελέχωση, τι πρέπει να αλλάξει και ποιες είναι οι δικές σου προτεραιότητες;
Ένας από τους κυριότερους στόχους που έχω θέσει, και μπορεί να ακουστεί ρομαντικός ή ακόμη και ανόητος, αλλά δεν είναι, είναι να μπορεί ο κόσμος να έρχεται στη δουλειά του με χαρά. Είτε είναι καλλιτέχνης, τεχνικός, είτε οποιοσδήποτε άλλος συνεργάτης, να μπορεί να έρχεται και να εργάζεται με χαρά. Για να συμβεί αυτό, όμως, πρέπει να υπάρχουν οι σωστές συνθήκες. Ένα ασφαλές εργασιακό περιβάλλον, όπου ο καθένας θα γνωρίζει πού αρχίζει και πού τελειώνει η δουλειά του, με ποιους συνεργάζεται, ποιες είναι οι αρμοδιότητές του και ποια διαδικασία πρέπει να ακολουθήσει για να λύσει οποιοδήποτε πρόβλημα προκύψει. Να μη χρειάζεται να τρέχει συνεχώς, με την αίσθηση ότι πέφτουν πράγματα από τον ουρανό και πρέπει να προλάβει να τα πιάσει πριν πέσουν και σπάσουν. Δυστυχώς, έπειτα από τόσα χρόνια χωρίς διεύθυνση, αυτή ήταν η εικόνα του οργανισμού και οι συνεργάτες μας το γνωρίζουν. Βέβαια, οι άνθρωποι του θεάτρου ξέρουν πολύ καλά να κάνουν τα αδύνατα δυνατά για να βγει μια παράσταση όπως πρέπει. Γι' αυτό είμαι ευγνώμων στους συναδέλφους μου, γιατί γνωρίζω τις θυσίες που έκαναν όλα αυτά τα χρόνια για να διατηρηθεί ο οργανισμός. Όμως, κάποια στιγμή, τα πράγματα πρέπει να διορθωθούν.
Πέρα από την εσωτερική λειτουργία του ΘΟΚ, ποιος θεωρείς ότι πρέπει να είναι ο ρόλος του κρατικού θεάτρου στο ευρύτερο θεατρικό οικοσύστημα της Κύπρου; Ήδη έγινε μία πρώτη συνεργασία με το θέατρο της πόλης, το Δημοτικό Θέατρο Λευκωσίας…
Θεωρώ ότι το κρατικό θέατρο, σε όποια χώρα κι αν βρισκόμαστε, οφείλει να μπαίνει μπροστά, να θέτει ερωτήματα, να δημιουργεί προκλήσεις, να ανοίγει δρόμους και να διαμορφώνει προϋποθέσεις. Γι' αυτό θεωρώ αυτονόητο ότι πρέπει να υπάρχει συνεργασία ανάμεσα στον ΘΟΚ και στο Δημοτικό Θέατρο Λευκωσίας, που βρίσκεται δίπλα μας, αλλά και με τα υπόλοιπα θέατρα της Κύπρου. Δεν σημαίνει ότι επειδή οι επιχορηγήσεις έφυγαν από τον ΘΟΚ, σταματά και η σχέση μας με τα άλλα θέατρα. Και κάτι που έχω επισημάνει αρκετές φορές: Δεν γίνεται να πραγματοποιούνται συζητήσεις για το θέατρο, με τη συμμετοχή των ιδιωτικών θεάτρων, χωρίς να καλείται το κρατικό θέατρο. Ο ΘΟΚ αποτελεί μέρος του θεατρικού οικοσυστήματος και μάλιστα σημαντικό μέρος του. Μπορεί να βοηθήσει με την ίδιά του την ύπαρξη, αλλά και να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις ώστε να βοηθήσουν κι άλλοι το οικοσύστημα. Η θεατρική οικογένεια δεν μπορεί να εξελίσσεται ερήμην του κρατικού θεάτρου, ακόμη κι αν κάποιος προσπαθήσει να το κάνει, κάτι θα λείπει, θα υπάρχει ένα κενό. Νομίζω ότι ο ΘΟΚ, χάρη στη σχέση που είχε αναπτύξει με τα ιδιωτικά θέατρα, εξακολουθεί να διατηρεί ένα πνεύμα συνεργασίας και αμοιβαίας κατανόησης. Γιατί είμαστε όλοι άνθρωποι του θεάτρου. Ακόμη και μετά τη μεταφορά των επιχορηγήσεων, αρκετά θέατρα που επιθυμούσαν αυτή την αλλαγή, συνειδητοποίησαν ότι ορισμένα πράγματα που θεωρούσαν δεδομένα δεν ήταν πλέον δεδομένα. Επομένως, θεωρώ σημαντική τη συνεργασία τόσο με το Δημοτικό Θέατρο όσο και με όλα τα υπόλοιπα θέατρα. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα ήταν η περίοδος της πανδημίας, τότε ο ΘΟΚ ανέλαβε πρωτοβουλίες αξιοποιώντας τη δυνατότητά του να συνεργάζεται με το Υπουργείο Υγείας -ώστε να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις για την επαναλειτουργία των θεάτρων. Νομίζω ότι ήμασταν η πρώτη χώρα που άνοιξε τα θέατρα μετά την πανδημία. Παράλληλα, καταφέραμε να στηρίξουμε τα θέατρα, να συνεχιστούν οι επιχορηγήσεις και να μην κλείσει κανένα θέατρο εξαιτίας της πανδημίας, κάτι που θεωρώ πολύ σημαντικό. Αυτό έγινε ακριβώς επειδή γνωρίζαμε όλοι τι σημαίνει θέατρο και ποιες ήταν οι ανάγκες του χώρου. Ο ΘΟΚ, ως μέρος και της κρατικής μηχανής, γνώριζε πώς να συνεργαστεί με τις αρμόδιες υπηρεσίες και να συμβάλει ουσιαστικά. Δεν σημαίνει ότι οι άνθρωποι δεν ταλαιπωρήθηκαν, αλλά τουλάχιστον υπήρχε στήριξη και συνεργασία.
Μίλησες για την ανάγκη ο ΘΟΚ να βρίσκεται σε διαρκή διάλογο με το θεατρικό οικοσύστημα…
Έχω την πρόθεση να δημιουργήσω κάποιες ομάδες διαβούλευσης, ώστε οι αποφάσεις μας να μην προκύπτουν μόνο μέσα από τον οργανισμό. Δεν αναφέρομαι στις αποφάσεις που αφορούν τη διοίκηση, αλλά σε όσα εισπράττει το κοινό μέσα από τις παραστάσεις, τις εκδηλώσεις και το ρεπερτόριο. Θα ήθελα μέσα από αυτές τις ομάδες να ακούμε απευθείας τις ανάγκες των ανθρώπων. Να έχουμε μια πιο ουσιαστική εικόνα για το τι χρειάζεται ο μέσος θεατής, ο μη μέσος θεατής, αλλά και ο πιο εξειδικευμένος θεατής. Αυτή η πληροφόρηση θα μπορούσε να συμβάλει στον τρόπο με τον οποίο λαμβάνουμε τις αποφάσεις μας. Ένας από τους λόγους είναι ότι θα ήθελα αυτές οι απόψεις να φωτίζουν τις αποφάσεις μας, γιατί σκοπός μας είναι το κοινό που βρίσκεται μέσα στη θεατρική αίθουσα να αντικατοπτρίζει την κοινωνία μας, με όλες τις διαφορετικές ομάδες που τη συνθέτουν. Να μην είναι το θέατρο μόνο για λίγους ή για ορισμένους. Θέλουμε να υπάρχει πολυφωνία και εκπροσώπηση. Όπως η κοινωνία μας αποτελείται από διαφορετικές ομάδες, έτσι και στη θεατρική αίθουσα κάθε ομάδα θα πρέπει να μπορεί να έχει τη θέση της σε αυτήν.
Σε αυτή τη συζήτηση με τον χώρο και την επικοινωνία με τον πολίτη, θα μπορούσε να έχει θέση και η σχετικά πρόσφατα αναδιαμορφωμένη πλατεία του παλαιού ΓΣΠ; Πώς φαντάζεσαι τη σχέση του θεάτρου με αυτόν τον δημόσιο χώρο;
Νομίζω ότι ο δήμος μάς έκανε ένα τεράστιο δώρο. Έχει δημιουργηθεί ένας υπέροχος χώρος, ένα θέατρο που βρίσκεται πλέον σε άμεσο διάλογο με την πόλη και, κατ' επέκταση, με την κοινωνία. Αυτό που απομένει είναι να βρούμε τους όρους της συνεργασίας μας, ώστε να μπορέσουμε και οι δύο πλευρές να αξιοποιήσουμε με τον καλύτερο τρόπο αυτή τη δυνατότητα. Βέβαια, όπως είπε και ο δήμαρχος Λευκωσίας, δεν ήρθαν τα άγρια να διώξουν τα ήμερα. Υπάρχει ήδη καλή συνεργασία και πιστεύω ότι μπορούμε να προχωρήσουμε, ώστε ο χώρος να λειτουργεί με τρόπο που να προσφέρει στον κόσμο διαφορετικές δυνατότητες να περνά τον χρόνο του και να συμμετέχει σε δραστηριότητες, πέρα από την παρακολούθηση μιας παράστασης.
Όταν επισκέπτομαι θέατρα μού αρέσει πολύ να παρατηρώ τους χώρους τους. Μερικά έχουν μπαρ στο φουαγιέ, καφέ ή ακόμη και ένα μικρό εστιατόριο. Με τον ΘΟΚ δεν το βλέπουμε αυτό, ωστόσο θα μπορούσε να υπάρξει ως ένας χώρος πριν ή μετά τις παραστάσεις…
Ένα όνειρο που έχω είναι να δημιουργηθεί κάτω ένα βιβλιοπωλείο, ένα αναγνωστήριο, ένα καφέ ή μπαρ που θα λειτουργεί όλη μέρα, όπου θα μπορεί ο κόσμος να έρχεται σε επαφή με το θέατρο, με τη λογοτεχνία και ειδικότερα τη θεατρική λογοτεχνία. Υπάρχουν πολλά πράγματα που θέλουμε να κάνουμε. Τώρα θα δούμε πώς θα μπορέσουμε να προχωρήσουμε. Θα μου άρεσε, για παράδειγμα, να υπάρχει ένα καφέ ανοιχτό όλη μέρα, όπου κάποιος θα μπορούσε να έρθει, να καθίσει, να διαβάσει, να δουλέψει ή να βρει κάποια θεατρικά βιβλία. Ακόμη και για τους εργαζομένους του ΘΟΚ, θα ήταν σημαντικό να έχουν έναν χώρο όπου θα μπορούν να κάνουν ένα διάλειμμα, να ξεφύγουν λίγο από τη δουλειά τους. Βέβαια, δεν έχει ληφθεί κάποια σχετική απόφαση και δεν μπορώ να προκαταλάβω την απόφαση του Διοικητικού Συμβουλίου. Μιλώ για κάτι που προσωπικά θα ήθελα να δω να συμβαίνει. Ευελπιστώ να γίνει πραγματικότητα και σε συνδυασμό με όσα γίνονται στην πλατεία, να καταφέρουμε να δημιουργήσουμε έναν ζωντανό πυρήνα της πόλης. Ξέρεις, είναι αρκετές οι πόλεις στο εξωτερικό που έχουν ένα θέατρο και δίπλα του μια πλατεία, αυτή η συνύπαρξη δείχνει και την πρόθεση του θεάτρου να ανοίγεται στην πόλη και στην κοινωνία.
Μιλώντας για βιβλία, ο ΘΟΚ διαθέτει ένα σημαντικό αρχείο θεατρικών κειμένων. Υπάρχει σήμερα η δυνατότητα να το αξιοποιήσει κάποιος που αναζητά ένα έργο; Θα μπορούσε μελλοντικά να λειτουργήσει και μια οργανωμένη δανειστική βιβλιοθήκη, ανοιχτή στο κοινό;
Η αλήθεια είναι ότι δεν έχουμε οργανωμένη δανειστική βιβλιοθήκη, ούτε κάποιον άνθρωπο που να ασχολείται αποκλειστικά με αυτό το κομμάτι. Ωστόσο, σε ό,τι αφορά τα θεατρικά κείμενα, προσπαθούμε να βοηθούμε όσους δυσκολεύονται να εντοπίσουν κάποιο έργο. Γνωρίζουν ότι μπορούν να επικοινωνήσουν με τον ΘΟΚ και εμείς θα προσπαθήσουμε να τους βοηθήσουμε να βρουν το κείμενο που αναζητούν, ώστε να μπορέσουν να το διαβάσουν ή να έρθουν σε επαφή με τον συγγραφέα και να το ζητήσουν. Αντίστοιχα, προσπαθούμε να δίνουμε χώρο και πρόσβαση σε ανθρώπους που ασχολούνται με την έρευνα και τις σπουδές γύρω από το θέατρο. Αυτό που δεν υπάρχει, όμως, είναι μια οργανωμένη δανειστική βιβλιοθήκη, κάτι που ιδανικά θα θέλαμε να αποκτήσουμε.
Σχετικά πρόσφατα συνάντησα και μία προσπάθεια ανανέωσης του πωλητηρίου του Εθνικού Θεάτρου Ελλάδος, που έγινε σε συνεργασία με μικρές δημιουργικές επιχειρήσεις καλλιτεχνών… Εδώ ποια είναι τα πλάνα;
Ήδη λειτουργεί ένα μικρό πωλητήριο στο ισόγειο, το οποίο έχει αρχίσει σιγά σιγά να εμπλουτίζεται. Θα πρέπει να δούμε πώς μπορεί να αξιοποιηθεί και ο χώρος του πρώην ταμείου μας, που είναι ένα μικρό κατάστημα, και πώς θα μπορούσε να συνδυαστεί με το πωλητήριο ή ενδεχομένως με αυτό που είπαμε πριν, ένα βιβλιοπωλείο. Δεν έχω κάτι συγκεκριμένο να σου ανακοινώσω αυτή τη στιγμή. Σίγουρα, όμως, το πωλητήριο είναι κάτι με το οποίο ήδη ασχολούμαστε και το οποίο συζητούμε. Πέρα από τους προφανείς λόγους για τους οποίους πρέπει να υπάρχει, θεωρώ πολύ όμορφο να έχει κάποιος τη δυνατότητα να φεύγει από το θέατρο παίρνοντας κάτι μαζί του, κάτι που του άρεσε ή που θα του θυμίζει την εμπειρία του. Υπάρχουν και μικρές κινήσεις που μπορούν να κάνουν τη διαφορά. Για παράδειγμα, στην παιδική μας παράσταση είχαμε συμπεριλάβει χρωματιστά μολύβια και σελίδες στο πρόγραμμα, ώστε τα παιδιά να μπορούν να αλληλεπιδρούν με το υλικό στο φουαγιέ. Στην πρεμιέρα υπήρχαν επίσης μικρά κεράσματα, συνδεδεμένα με την παράσταση. Νομίζω ότι, σιγά σιγά, θέλουμε να ζωντανέψουμε γενικότερα το φουαγιέ και να δούμε πώς μπορεί να λειτουργεί ως ένας χώρος ανοιχτός για περισσότερες ώρες.
Συχνά, όταν συζητάμε για τη διεθνή παρουσία του ΘΟΚ, η συζήτηση περιορίζεται στην Επίδαυρο. Ωστόσο, υπάρχουν και άλλα σημαντικά θεατρικά φεστιβάλ και διοργανώσεις στο εξωτερικό. Υπάρχει πρόθεση να εξεταστούν νέες δυνατότητες συμμετοχής του οργανισμού, ακόμη και με παραγωγές μικρότερης κλίμακας;
Ήδη συζητούμε διάφορα ενδεχόμενα, τόσο για το Λονδίνο όσο και για την Αθήνα, ανεξάρτητα από το Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου. Για μένα είναι σημαντικό, και το θεωρώ κρίμα, που δεν έχουμε πάει ακόμη με αρχαίο δράμα στις Συρακούσες. Πρέπει να αρχίσουμε να εξετάζουμε αυτές τις δυνατότητες και να υπάρξει ένα ουσιαστικό άνοιγμα προς τα διεθνή φεστιβάλ. Υπάρχουν θέατρα που διαθέτουν μόνιμο θίασο και μπορούν πιο εύκολα να πραγματοποιούν περιοδείες. Στη δική μας περίπτωση δεν υπάρχει αυτή η δυνατότητα με τον ίδιο τρόπο. Ωστόσο, ακόμη και αυτό είναι κάτι που προσωπικά θα συζητούσα. Θα μπορούσε, για παράδειγμα, να υπάρχει ένας μικρός σταθερός πυρήνας, με εναλλαγή άλλων ηθοποιών και συντελεστών, ώστε να αποκτήσουμε περισσότερες δυνατότητες. Νομίζω ότι, όταν ανακοινώσαμε πως ξεκινούμε μια νέα αρχή, αυτό ακριβώς εννοούσαμε. Πρέπει να επανεξετάσουμε όσα υπάρχουν σήμερα και να σκεφτούμε πώς θέλουμε να λειτουργεί ο οργανισμός σε δέκα χρόνια. Γιατί το θέατρο είναι θέατρο και, όσο κι αν πρόκειται για έναν ημικρατικό οργανισμό, δεν μπορεί να επικρατεί η λογική «έτσι το κάναμε πάντα». Δεν γίνεται. Είναι μια τέχνη που πάλλεται, αλλάζει, διευρύνεται. Μπορεί κάποιες φορές να απογοητεύσει, αλλά μπορεί και να αλλάξει ζωές προς το καλύτερο. Επομένως, πρέπει να δούμε ποιες συνθήκες χρειάζεται να δημιουργήσουμε σήμερα, ώστε ο οργανισμός να μπορεί να λειτουργεί και να εξελίσσεται και αφού εμείς θα έχουμε φύγει. Να δημιουργήσουμε κάτι που να μπορεί να προσαρμόζεται σε όσα συμβαίνουν γύρω του, να αναπτύσσεται, να ανταποκρίνεται στις προκλήσεις και να προχωρά ένα βήμα παραπέρα. Διαφορετικά, αν πρόκειται να δημιουργήσουμε κάτι στατικό και τεχνοκρατικό, για μένα δεν θα έχει ουσιαστική αξία.
Ένας ακόμη χώρος του ΘΟΚ που αναμένουμε να επαναλειτουργήσει είναι οι Αποθήκες. Σε ποιο στάδιο βρίσκονται οι εργασίες; Θα περιοριστεί στη φιλοξενία της Πειραματικής Σκηνής ή θα μπορούσε να αποκτήσει έναν ευρύτερο ρόλο;
Ελπίζω ότι θα γίνει ένας υπέροχος χώρος, πολύ διαφορετικός από αυτόν που γνωρίζαμε μέχρι σήμερα. Σύμφωνα με την ενημέρωση που έχω, θα μπορεί να λειτουργήσει τον Ιανουάριο. Το εύχομαι πραγματικά και ελπίζω να τα καταφέρουμε. Θα ήθελα να μπορέσει να προσελκύσει και διαφορετικά είδη δράσεων. Η απόφαση του Διοικητικού Συμβουλίου είναι να αποτελέσει τη στέγη της Πειραματικής Σκηνής, αλλά νομίζω ότι, πέρα από αυτό, θα μπορούσε να φιλοξενήσει και άλλα πράγματα.
Μιλήσαμε για αρκετές αλλαγές που θα ήθελες να δεις στον ΘΟΚ, από την εσωτερική του λειτουργία μέχρι τη διεθνή του παρουσία. Ποιο είναι, όμως, το πρώτο βήμα; Από πού ξεκινάς για να μπορέσουν όλα αυτά να γίνουν πράξη;
Το πρώτο που αναγκαστικά έκανα ήταν να προσπαθήσω να φέρω στον οργανισμό κάποια άτομα, ώστε να καλυφθούν ορισμένες απουσίες, κάποια κενά, και να μπορέσουμε να λειτουργούμε πιο αποτελεσματικά. Δεν έχω καταφέρει ακόμη να φέρω όσα άτομα χρειάζονται, αλλά τουλάχιστον έχουμε ξεκινήσει από εκεί. Και ο λόγος είναι ότι πιστεύω πως, πριν κοιτάξω παραέξω, πρέπει να κοιτάξω το σπίτι μου. Να δω αν έχει ρωγμές που κινδυνεύουν να προκαλέσουν ζημιά. Πρέπει πρώτα να δημιουργήσουμε μια γερή βάση, πάνω στην οποία θα μπορέσουμε να πατήσουμε για να κάνουμε το επόμενο βήμα. Γι' αυτό, στην πρώτη αυτή φάση, ο περισσότερος χρόνος μου έχει αναλωθεί στην προσπάθεια να επιλυθούν προβλήματα που υπήρχαν και τα οποία δεν μπορούσαν να αντιμετωπιστούν χωρίς διευθυντή, χωρίς δηλαδή το πρόσωπο που έχει την αρμοδιότητα να πάρει αποφάσεις και να δώσει λύσεις.