Πριν από δέκα χρόνια, η Cyprus Chamber Orchestra (CCO) γεννήθηκε από την κοινή αγάπη δύο Κυπρίων για τη μουσική και την επιθυμία τους να δημιουργήσουν έναν χώρο συνάντησης πέρα από τους διαχωρισμούς. Σήμερα, η Ορχήστρα παραμένει πιστή στις αρχές που την ενέπνευσαν, διευρύνοντας την καλλιτεχνική της δράση και αναζητώντας νέους τρόπους έκφρασης και επικοινωνίας με το κοινό.
Η Νάταλη Νεοφύτου, μουσικός του όμποε και γενική διευθύντρια της CCO, μιλά στο «Π» για τη φιλία της με τον Τουρκοκύπριο Nihat Agdac, που αποτέλεσε την αφετηρία μιας πρωτοβουλίας με επίκεντρο τη συνεργασία και τη δημιουργική συνύπαρξη. Με αφορμή τις νέες παραγωγές, αναφέρεται στον διάλογο της μουσικής με άλλες μορφές τέχνης, στις προοπτικές των νέων δημιουργών, στην ανάγκη πολιτιστικής αποκέντρωσης και στις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι ανεξάρτητοι πολιτιστικοί οργανισμοί, με το βλέμμα στραμμένο σε μια πιο ανοιχτή Κύπρο.
Δέκα χρόνια μετά την ίδρυση της CCO, πόσο κοντά βρίσκεστε στο αρχικό σας όραμα;
Όταν ξεκινήσαμε, το 2016, θέλαμε να δημιουργήσουμε ένα μουσικό σύνολο που να εκφράζει τον τόπο μας, να βασίζεται στην ισότιμη συμμετοχή και να αντιμετωπίζει τη μουσική ως μια κοινή γλώσσα που μας ενώνει, χωρίς διαχωρισμούς. Κοιτάζοντας πίσω, νιώθω ότι έχουμε διανύσει μια σημαντική διαδρομή. Η αρχική ιδέα έχει εξελιχθεί σε έναν ζωντανό πολιτιστικό οργανισμό, με τη δική του ταυτότητα, αξιόλογες παραγωγές και συνεργασίες. Αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο επίτευγμά μας: η CCO έγινε κάτι περισσότερο από μια ορχήστρα, ένας χώρος μουσικής έκφρασης και συνύπαρξης. Και αυτό μας δίνει τη δύναμη και τον ενθουσιασμό να συνεχίσουμε.
Η ιδέα γεννήθηκε μέσα από τη φιλία σας με τον Τουρκοκύπριο Nihat Agdac και την κοινή σας αγάπη για τη μουσική. Τι σας έκανε να πιστέψετε ότι μπορούσε να γίνει πραγματικότητα στην Κύπρο;
Γνωριστήκαμε το 2007, στην καλοκαιρινή κατασκήνωση της Συμφωνικής Ορχήστρας Νέων Κύπρου, και ξανασυναντηθήκαμε στο Λονδίνο, όπου σπουδάζαμε μουσική. Εκεί αρχίσαμε να συζητάμε την επιθυμία μας να επιστρέψουμε στην Κύπρο και να δημιουργήσουμε ένα δικό μας σύνολο, που θα έδινε την ευκαιρία σε περισσότερους μουσικούς να συνεργαστούν και να μοιραστούν τη χαρά της δημιουργίας. Αυτό που μας έκανε να πιστέψουμε ότι μπορούσε να γίνει πραγματικότητα ήταν ο ενθουσιασμός μας, αλλά και η ανάγκη να προσφέρουμε κάτι στον τόπο μας. Η προκήρυξη του Stelios Bi Communal Awards ήρθε την κατάλληλη στιγμή και μας έδωσε τη στήριξη για να κάνουμε το πρώτο βήμα. Η πρώτη μας συναυλία πραγματοποιήθηκε με φίλους και συναδέλφους που αγκάλιασαν την ιδέα και θέλησαν να συμμετάσχουν στην προσπάθεια. Από την αρχή πιστεύαμε στη δύναμη της μουσικής να φέρνει τους ανθρώπους κοντά, δημιουργώντας δεσμούς πέρα από κάθε διαφορά.
Μπορεί η μουσική να γεφυρώσει όσα εξακολουθούν να χωρίζουν την κυπριακή κοινωνία;
Η μουσική δημιουργεί έναν κοινό χώρο επικοινωνίας, χωρίς να απαιτεί από κανέναν να εγκαταλείψει την πολιτιστική του ταυτότητα. Παρότι η CCO ξεκίνησε μέσα από τη συνεργασία ανθρώπων από τις δύο κοινότητες, δεν θα ήθελα ο δικοινοτισμός να αποτελεί τον αποκλειστικό αυτοπροσδιορισμό μας. Η Ορχήστρα δεν συγκροτείται από δύο παράλληλες ομάδες που εκπροσωπούν διαφορετικές πλευρές, αλλά από ισότιμα μέλη ενός ενιαίου κυπριακού μουσικού συνόλου. Δεν αγνοούμε την Ιστορία και τις πραγματικότητες του τόπου μας, αλλά επιδιώκουμε να δημιουργούμε πέρα από τους διαχωρισμούς.
Μπορεί η μουσική να μας βοηθήσει να επαναπροσδιορίσουμε τη σχέση μας με το παρελθόν και το μέλλον της Κύπρου;
Η μουσική διατηρεί ζωντανή τη μνήμη, καθώς μια μελωδία μπορεί να μας επιστρέψει σε έναν τόπο, μια εποχή ή μια προσωπική στιγμή. Η μνήμη, ωστόσο, δεν πρέπει να αποτελεί μόνο αναφορά στο παρελθόν, αλλά αφετηρία κατανόησης του παρόντος και σχεδιασμού του μέλλοντος. Στην Κύπρο υπάρχουν διαφορετικές ιστορικές εμπειρίες, αλλά και κοινές πολιτιστικές αναφορές. Δεν χρειάζεται να έχουμε όλοι την ίδια ιστορική αφήγηση για να δημιουργήσουμε μαζί. Χρειάζεται να ακούμε ο ένας τον άλλον και να σεβόμαστε τις διαφορετικές εμπειρίες.
Οι παραγωγές σας ξεφεύγουν συχνά από τα όρια μιας συμβατικής συναυλίας. Είναι αυτός ένας τρόπος προσέγγισης του σύγχρονου κοινού;
Ξεκινήσαμε ως μια ορχήστρα κλασικού τύπου και αυτό παραμένει η βάση μας. Στην πορεία, όμως, θελήσαμε να επικοινωνήσουμε με το κοινό πιο άμεσα. Αφουγκραζόμενοι την κοινωνία, αρχίσαμε να δοκιμάζουμε νέες ιδέες και να συνδυάζουμε τη μουσική με άλλες μορφές τέχνης. Έτσι, η CCO διεύρυνε τον καλλιτεχνικό της ορίζοντα, χωρίς να χάσει την αρχική της ταυτότητα. Οι συνεργασίες και η ανταλλαγή ιδεών, με τη σταθερή συμβολή ανθρώπων όπως ο Ευάγγελος Χριστοδούλου, μουσικός του φαγκότου και καλλιτεχνικός διευθυντής της Cyprus Chamber Orchestra, μας επιτρέπουν να παρουσιάζουμε παραγωγές που αφήνουν το αποτύπωμά τους στην πολιτιστική ζωή του τόπου.
Στα «Τοπία Ήχου: Συνομιλία με τους Πίνακες», η ζωγραφική αποκτά μουσική φωνή. Πώς γεννήθηκε αυτή η ιδέα;
Η αφετηρία βρίσκεται στην πεποίθηση ότι διαφορετικές μορφές τέχνης μπορούν να συνομιλήσουν και να δημιουργήσουν νέες δυνατότητες έκφρασης. Ένας πίνακας μεταφέρει εικόνες, χρώματα και συναισθήματα, ενώ η μουσική προσθέτει την κίνηση, τον χρόνο και την ακουστική διάσταση. Δεν επιδιώκουμε να περιγράψουμε ή να εξηγήσουμε ένα έργο μέσα από τη μουσική, αλλά να δημιουργήσουμε έναν παράλληλο διάλογο μαζί του. Έτσι, ο θεατής καλείται να ανακαλύψει προσωπικές ερμηνείες και να βιώσει την τέχνη με περισσότερες από μία αισθήσεις.
Σε μια εποχή υπερπληροφόρησης, πώς μπορεί η τέχνη να διατηρήσει ουσιαστική επαφή με το κοινό;
Η τέχνη δεν χρειάζεται να αλλάξει την ουσία της, αλλά μπορεί να αναζητά νέους τρόπους επικοινωνίας, διατηρώντας την ταυτότητά της. Μια επίσκεψη σε μουσείο, για παράδειγμα, μπορεί να μετατραπεί σε ολοκληρωμένη εμπειρία, όπου η εικόνα, η μουσική και ο χώρος λειτουργούν συμπληρωματικά. Το ζητούμενο δεν είναι ο εντυπωσιασμός, αλλά η ουσιαστική σύνδεση του κοινού με την τέχνη.
Ως μουσικός του όμποε, τι σημαίνει για εσάς η δημιουργία του «ΤεχνόΦως»;
Το «ΤεχνόΦως» έχει για μένα ιδιαίτερη σημασία, καθώς συνδέεται με την πορεία μου ως μουσικού του όμποε. Η επιθυμία να αναδείξουμε τον ξεχωριστό ηχητικό κόσμο του οργάνου, αλλά και του φαγκότου, που συχνά δεν βρίσκονται στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος, οδήγησε στη δημιουργία της πρώτης θεματικής του φεστιβάλ, «Η Φωνή της Διπλής Γλωττίδας – Όμποε και Φαγκότο», σε συνεργασία με τον μουσικό του φαγκότου Ευάγγελο Χριστοδούλου. Ωστόσο, το «ΤεχνόΦως» φιλοδοξεί να εξελιχθεί σε έναν χώρο συνάντησης διαφορετικών μορφών τέχνης, όπως το θέατρο, ο χορός, η ποίηση και τα εικαστικά, αλλά και πρωτοβουλιών που αφορούν το περιβάλλον και την υγεία. Η φετινή θεματική αποτελεί το πρώτο βήμα αυτής της ευρύτερης αναζήτησης.
Η επιλογή των Πλατρών για το «ΤεχνόΦως» αποτελεί και μια δήλωση υπέρ της πολιτιστικής αποκέντρωσης;
Αναμφίβολα. Στην Κύπρο εξακολουθεί να υπάρχει ανισορροπία, καθώς οι περισσότερες πολιτιστικές εκδηλώσεις και υποδομές συγκεντρώνονται στα μεγάλα αστικά κέντρα. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι η περιφέρεια έχει μικρότερο ενδιαφέρον ή ανάγκη για πολιτισμό. Οι Πλάτρες προσφέρουν ένα ιδιαίτερο φυσικό περιβάλλον που μπορεί να προσθέσει μια διαφορετική διάσταση στη μουσική εμπειρία. Η αποκέντρωση πρέπει να αποτελεί σταθερό στοιχείο της πολιτιστικής πολιτικής και όχι να εξαντλείται σε μεμονωμένες εκδηλώσεις.
Πόσο δύσκολο είναι να δημιουργεί κανείς στην Κύπρο και τι χρειάζεται να αλλάξει στην κρατική στήριξη του πολιτισμού;
Η δημιουργία στην Κύπρο αποτελεί καθημερινή πρόκληση, ιδιαίτερα για τους ανεξάρτητους πολιτιστικούς οργανισμούς. Δεν αρκεί μια καλή ιδέα· χρειάζονται άνθρωποι, πόροι, υποδομές και δυνατότητα μακροπρόθεσμου σχεδιασμού. Συχνά, μεγάλο μέρος της ενέργειάς μας αναλώνεται στην εξασφάλιση χρηματοδότησης. Χρειαζόμαστε ένα σταθερότερο πλαίσιο κρατικής στήριξης, πέρα από τις ετήσιες επιχορηγήσεις, ενίσχυση της πρωτότυπης κυπριακής παραγωγής και ουσιαστική επένδυση στην αποκέντρωση. Παράλληλα, η πολιτεία θα μπορούσε να θεσπίσει κίνητρα για την ενεργότερη συμμετοχή ιδιωτών και επιχειρήσεων, πέρα από το πλαίσιο της εταιρικής κοινωνικής ευθύνης. Στόχος είναι μια ουσιαστική συνεργασία δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, με το κράτος να διατηρεί τον βασικό του ρόλο και την ιδιωτική πρωτοβουλία να λειτουργεί συμπληρωματικά. Ο πολιτισμός δεν είναι πολυτέλεια, αλλά βασικό στοιχείο της κοινωνικής ανάπτυξης και της ταυτότητας ενός τόπου. Είναι υπόθεση όλων μας.
Έχουν σήμερα οι νέοι μουσικοί και συνθέτες στην Κύπρο πραγματικές ευκαιρίες εξέλιξης;
Υπάρχει εξαιρετικό ταλέντο, υψηλό επίπεδο κατάρτισης και δημιουργική διάθεση. Το πρόβλημα είναι ότι οι ευκαιρίες επαγγελματικής εξέλιξης παραμένουν περιορισμένες, με αποτέλεσμα αρκετοί νέοι μουσικοί να αναζητούν προοπτικές στο εξωτερικό. Οι πολιτιστικοί οργανισμοί έχουν ευθύνη να δημιουργούν βήματα για τη νέα γενιά: συμμετοχές σε παραγωγές, συνεργασίες με καταξιωμένους καλλιτέχνες και παρουσίαση πρωτότυπων έργων. Αυτή είναι και η φιλοδοξία του «ΤεχνόΦως»: να συμβάλει στην επαγγελματική εξέλιξη της νέας γενιάς, προσφέροντας ευκαιρίες που σήμερα παραμένουν περιορισμένες.
Πώς οραματίζεστε την CCO σε δέκα χρόνια;
Θα ήθελα να εξελιχθεί σε έναν ισχυρότερο πολιτιστικό οργανισμό, με σταθερή παρουσία στην Κύπρο και δραστηριότητα στο εξωτερικό. Να παρουσιάζει περισσότερες πρωτότυπες παραγωγές, να συνεργάζεται με καταξιωμένους καλλιτέχνες, να στηρίζει νέους μουσικούς και να συμβάλλει στη διαμόρφωση της πολιτιστικής μας ταυτότητας. Εξίσου σημαντική είναι η οικονομική και οργανωτική σταθερότητα, ώστε να αφιερώνουμε την ενέργειά μας στην τέχνη και όχι διαρκώς στην επιβίωση. Πάνω απ’ όλα, θέλω να διατηρήσουμε τον πυρήνα της Ορχήστρας: Την ταυτότητα ενός ενιαίου κυπριακού μουσικού συνόλου, που βασίζεται στην ισοτιμία και τη συνύπαρξη, πέρα από διαχωρισμούς. Το μέλλον της θα διαμορφωθεί από όσους μοιράζονται αυτό το όραμα. Και θα ήθελα, κοιτάζοντας πίσω, να γνωρίζουμε ότι συμβάλαμε, με τον δικό μας τρόπο, σε μια πιο ανοιχτή, δημιουργική και συμφιλιωμένη Κύπρο.
INFO
- Τοπία Ήχου, Συνομιλία µε τους Πίνακες: Κυριακή, 6 Δεκεμβρίου 16:00 και 19:00, στην Πινακοθήκη Σύγχρονης και Μοντέρνας Τέχνης, Λευκωσία. Εισιτήρια από Sold Out Ticket .

- Φεστιβάλ ΤεχνόΦως: 18 - 20 Δεκεμβρίου, Πολιτιστικό Κέντρο Πλατρών. Πληροφορίες στο 97804219 Facebook/Instagram: Cyprus Chamber Orchestra www.cychamber.com.

- Τηλέφωνο για πληροφορίες: 97804219
