Η Κύπρος αποχαιρετά σήμερα τον Κώστα Γαβριηλίδη, έναν άνθρωπο που ταύτισε το όνομά του με τους αγώνες για τα ανθρώπινα δικαιώματα, ιδιαίτερα μέσα από τη δράση του για τη ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητα. Το «Παράθυρο» ανέτρεξε στο αρχείο του και του αποτίει φόρο τιμής με μία στιγμή που αναδεικνύει τη συνέπεια, τη μαχητικότητά του, αλλά και το αποτύπωμα της δράσης του.
Νοέμβριος, 2014. Ο Κώστας Γαβριηλίδης, τότε Πρόεδρος της Accept - ΛΟΑΤΙ Κύπρου, κλήθηκε στον Αστυνομικό Σταθμό Πύλης Πάφου, όπου ανακρίθηκε και κατηγορήθηκε γραπτώς, προκειμένου να οδηγηθεί αργότερα ενώπιον δικαστηρίου και να απαντήσει στην κατηγορία της δημοσίευσης «αισχρών θεμάτων» σε δημόσιο χώρο. Ο ίδιος ανέλαβε το βάρος της ευθύνης του και ακολούθησε τις οδηγίες των Αρχών, ωστόσο δεν άφησε το γεγονός να περάσει απαρατήρητο.
Ο Κώστας Γαβριηλίδης όχι μόνο κατάφερε να αποσυρθούν οι κατηγορίες με παρέμβαση της Γενικής Εισαγγελίας της Δημοκρατίας, αλλά εκδόθηκαν και συστάσεις προς την Αστυνομία. Παράλληλα, στο πόρισμά της για την υπόθεση, η Επιτρόπου Διοικήσεως και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων σημείωνε ότι «η αποκαθήλωση των έργων ήταν μια πράξη αχρείαστη, δυσανάλογα δραστική και κατασταλτική», ενώ ο Διεθνής Οργανισμός για τα ΛΟΑΤ Δικαιώματα στην Ευρώπη [ILGA-Europe] απέστειλε επιστολή στο Υπουργείο Δικαιοσύνης και στον τότε υπουργό, Ιωνά Νικολάου.
Χρονικό
Στο πλαίσιο των εκδηλώσεων για την Παγκόσμια Ημέρα Τρανς, η Accept - ΛΟΑΤΙ Κύπρου, της οποίας Πρόεδρος, τότε, ήταν ο Κώστας Γαβριηλίδης, διοργάνωσε έκθεση με φωτογραφίες γυμνών και ημίγυμνων ανδρών από τις δεκαετίες '70, '80 και '90 της γνωστής τρανς ακτιβίστριας Πάολας Ρεβενιώτη. Στο πρόγραμμα της έκθεσης καταγράφεται και η προβολή [δύο φορές κάθε βράδυ, στις 18:00 και 20:00] του σπουδαίου ντοκιμαντέρ της, «Καλιαρντά», με μαρτυρίες για την ιστορία της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας στον ευρύτερο ελληνικό χώρο.
Διαβάστε επίσης:
ΠΑΟΛΑ ΡΕΒΕΝΙΩΤΗ : "Κάθε φωτογραφία είναι ένα κομμάτι της ζωής μου"
Φωτογραφίες από το αρχείο του «Π», Παύλος Βρυωνίδης.
Η έκθεση, με τίτλο «Διόρθωση» και σε επιμέλεια Χρήστου Κυριακίδη, εγκαινιάστηκε το βράδυ της Πέμπτης, 20 Νοεμβρίου 2014 [Διεθνής Ημέρα Τρανς Μνήμης] στον εσωτερικό χώρο της Δημοτικής Αγοράς Λευκωσίας για τη χρήση της οποίας είχε δοθεί άδεια από τον Δήμο Λευκωσίας. Λίγο μετά τα εγκαίνια, που πραγματοποιήθηκαν στην παρουσία της Πάολας Ρεβενιώτη, οι «επίμαχες» γυμνές φωτογραφίες καλύφθηκαν με λευκό χαρτί από τους ίδιους τους διοργανωτές, για «προληπτικούς λόγους, όπως χαρακτηριστικά είχε λεχθεί τότε, στο «Π».
Φωτογραφίες από το αρχείο του «Π», Παύλος Βρυωνίδης.
Σύμφωνα με δημοσιεύματα της περιόδου, άτομα από την Accept, είχαν δηλώσει πως τις πρωινές ώρες που η έκθεση δεν ήταν ανοιχτή, οι φωτογραφίες ήταν καλυμμένες και εργαζόμενος του Δήμου είχε τεθεί υπεύθυνος ακριβώς γι' αυτόν τον σκοπό. «Η πρόθεση μας να μην προκαλέσουμε ήταν πρόδηλη» είχαν επισημάνει.
Φωτογραφίες από το αρχείο του «Π», Παύλος Βρυωνίδης.
Φωτογραφίες από το αρχείο του «Π», Παύλος Βρυωνίδης.
Ωστόσο, το μεσημέρι της 22ης Νοεμβρίου 2014, δηλαδή μετά το πρώτο πρωινό, η Αστυνομία επέδειξε υπέρμετρο ζήλο στην εξέταση καταγγελίας εναντίον της Αccept- ΛΟΑΤΙ Κύπρου για τη συγκεκριμένη έκθεση. Πολίτης κατήγγειλε, λοιπόν, την έκθεση με την Αστυνομία να σηκώνει αμέσως μανίκια, να επισκέπτεται τον χώρο της έκθεσης και να αρχίζει σιγά σιγά να αφαιρεί φωτογραφίες της Πάολας Ρεβενιώτη, μέρος των οποίων κατέσχεσε, με την κατηγορία της δημοσίευσης «αισχρών θεμάτων» σε δημόσιο χώρο. Στη συνέχεια, κλήθηκε, όπως αναφέραμε ο Πρόεδρος της διοργανώτριας οργάνωσης [Aceept - ΛΟΑΤΙ Κύπρου], Κώστας Γαβριηλίδης.
Με την αποχώρηση του από το Αστυνομικό Τμήμα, ο Γαβριηλίδης, μέσω του προσωπικού του λογαριασμού στο Facebook, έθιξε δημοσίως το περιστατικό, καταγγέλοντας ότι «το γεγονός, που έγινε εν αγνοία του Δήμου Λευκωσίας και του Δημάρχου εκθέτει την Αστυνομία», ενώ υπογράμμισε ότι ήταν «ντροπή που κατέβηκε ολόκληρη η έκθεση».
Η αυτούσια τοποθέτησή του:
Μετά από παράπονο που έλαβε, η Αστυνομία Κύπρου κατέβασε και κατάσχεσε τις φωτογραφίες της έκθεσης της Παολα Ρεβενιώτη. Το γεγονός, που έγινε εν αγνοία του Δήμου Λευκωσίας και του Δημάρχου εκθέτει την Αστυνομία, η οποία θα μπορούσε το λιγότερο να ενημερώσει κάποιον για το παράπονο. Θα μπορούσε παράλληλα να χρησιμοποιηθεί απλή λογική.
Ήταν ντροπή που κατέβηκε ολόκληρη η έκθεση. Είμαι σίγουρος πως κανεις δεν θα παραπονιόταν αν η έκθεση δεν ήταν από την Accept αλλα από κάποια άλλη οργάνωση και σίγουρα όχι αν ήταν γυναικείο γυμνό.
Μόλις κατηγορήθηκα γραπτώς και επίσημα στον Αστυνομικό Σταθμό Πάφου για ‘Δημοσίευσή Αισχρων Θεμάτων’, δίνοντας κατάθεση. Θα μεταφερθεί το θέμα σε δικαστήριο πλέον.
Ελπίζω το Δημαρχείο και ο Δήμαρχος Λευκωσίας να καταδικάσουν επίσημα αυτή την απεχθή πράξη.
Από την ανάρτηση του Γαβριηλίδη, σημειώνουμε, επίσης, ότι η Αστυνομία δεν ενημέρωσε για τις προθέσεις της ούτε τον Δήμο Λευκωσίας που είχε επίσημα παραχωρήσει τον χώρο στην Accept. Βέβεια, καταγράφεται ότι δεν ενημέρωσαν καν την οργάνωση για να προβεί έστω η ίδια σε αφαίρεση εκείνων των έργων που ενόχλησαν.
Φυσικά, μετά το περιστατικό, η Οργάνωση, της οποία κατείχε την Προεδρία, προχώρησε σε καταγγελία του γεγονότος στην Επίτροπο Διοικήσεως και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, ενώ υπέβαλε επίσημες καταγγελίες τόσο στους τοπικούς φορείς όσο και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Η επιστροφή... τρεις μήνες μετά!
Διήρκησε, μόλις τρεις μέρες η έκθεση, δηλαδή μέχρι τις 23 Νοεμβρίου 2014. Στην ουσία, την πρώτη μέρα παρουσιάστηκε η έκθεση της Πάολας Ρεβενιώτη και τις άλλες δύο μέρες το αποτέλεσμα της φίμωσης, της λογοκρισίας αλλά και της αντιμετώπισης που έτυχε από την Αστυνομία.
Σύμφωνα με το αρχείο στο «Παράθυρο», κάποιες από τις φωτογραφίες επιστράφηκαν και εκτέθηκαν ακριβώς όπως τις επέστρεψε η Αστυνομία: η μια πάνω απ' την άλλη μέσα σε ένα μπλε πλαστικό σακούλι και οι υπόλοιπες οκτώ, αυτές που κατά τα αστυνομικά κριτήρια ήταν προσβλητικές ή ακατάλληλες για να εκτεθούν, δεν επιστράφηκαν και παρέμειναν κάπου στον αστυνομικό σταθμό Πύλης Πάφου.
η μια πάνω απ' την άλλη μέσα σε ένα μπλε πλαστικό σακούλι.
Φωτογραφία από το αρχείο του «Π», της Ελένης Παπαδοπούλου.
Τρεις μήνες μετά, στις 9 Ιανουαρίου 2015, η Αστυνομία επέστρεψε και τις υπόλοιπες οκτώ φωτογραφίες που κρατήθηκαν στον Αστυνομικό Σταθμό Πύλης Πάφου.
Τον Μάϊο του 2015, ανακοινώθηκε η έκθεση παρουσιάζεται ξανά, λίγο πιο κάτω - στο NiMAC [Δημοτικό Κέντρων Τεχνών Λευκωσίας, Συνεργασία: Ίδρυμα Πιερίδη / Παλιά Ηλεκτρική]. Συγκεκριμένα, η έκθεση σε επιμέλεια και πάλι του Χρήστου Κυριακίδη, παρουσιάστηκε εκ νέου από τις 3 μέχρι τις 13 Ιουνίου 2015, στο πλαίσιο των εκδηλώσεων του Φεστιβάλ Υπερηφάνειας Κύπρου 2015.
Η επίδραση της στάσης Γαβριηλίδη & Accept+
Με παρέμβαση της Εισαγγελίας της Δημοκρατίας, οι καταγγελίες εναντίον του Προέδρου της Accept - ΛΟΑΤΙ Κύπρου, αποσύρθηκαν. Ενδιαφέρον, όμως, παρουσιάζει και η επιστολή του Βοηθού Γενικού Εισαγγελέα προς την Accept, στην οποία έκανε αναφορά ότι έγιναν συστάσεις προς την Αστυνομία για «αποφυγή επίδειξης ανάλογου υπέρμετρου ζήλου στο μέλλον για παρόμοιες υποθέσεις, όπως έγινε στη παρούσα υπόθεση, κατά τρόπο που ενδεχομένως να τίθεται εν αμφιβόλω λόγω των ενεργειών της αστυνομίας η απρόσκοπτη απόλαυση των συνταγματικών και δημοκρατικά κατοχυρωμένων δικαιωμάτων των πολιτών, όπως το δικαίωμα της καλλιτεχνικής δημιουργίας.
Ανάλογη ήταν και η αντίδραση της Επιτρόπου Διοικήσεως και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, η οποία σημείωσε στο πόρισμά της για την υπόθεση πως «η αποκαθήλωση των έργων ήταν μια πράξη αχρείαστη, δυσανάλογα δραστική και κατασταλτική».
Ενάντια στην αποκαθήλωση, φυσικά, τάχθηκαν τοπικά και διεθνή ΜΜΕ και οργανώσεις. Σημαντική, για την εικόνα της Κύπρου που τόσο πολύ μας νοιάζει, ήταν η επιστολή του Διεθνούς Οργανισμού για τα ΛΟΑΤ Δικαιώματα στην Ευρώπη [ILGA-Europe] προς τον Υπουργό Δημόσιας Τάξης κ. Ιωνά Νικολάου. Σε εκείνη την επιστολή το ILGA-Europe, δήλωνε τη συμπαράστασή του προς την Accept, σημειώνοντας πως «η εντύπωση ότι η παρέμβαση αυτή στόχευε την Accept – ΛΟΑΤ Κύπρου, την μόνη επίσημα εγγεγραμμένη ΛΟΑΤ οργάνωση στη Κύπρο, είναι δύσκολο να απορριφθεί, και το ερώτημα εάν θα υπήρχε μια παρόμοια παρέμβαση αν η ίδια έκθεση οργανωνόταν από μια διαφορετικού είδους οργάνωση, παραμένει αναπάντητο».
Σε αυτό το εκτενές αφιέρωμα, καταγράφουμε, επίσης, την ανακοίνωση της Accept - ΛΟΑΤ Κύπρου μετά το περιστατικό, στην οποία αναφέρεται ότι «παρόλο που η Accept-ΛΟΑΤ Κύπρου δεν έλαβε καμία απολογία εκ μέρους της Αστυνομίας Κύπρου για το αδικαιολόγητο συμβάν, ευελπιστεί πως το γεγονός θα αναγκάσει το κράτος να αναθεωρήσει τις πολιτικές που διέπουν παρόμοια περιστατικά, με βάσει και των οδηγιών της Επιτρόπου Διοικήσεως και πως τελικά θα ληφθούν τα κατάλληλα μέτρα σε νομικό επίπεδο».
Στο πλευρό Ρεβενιώτη, Κυριακίδη και Accept η καλλιτεχνική κοινότητα
Η επέμβαση, αυτή, της Αστυνομίας στην έκθεση πυροδότησε δημόσια συζήτηση. Σύμφωνα με τα δημοσιεύματα στο «Παράθυρο», η κατάσχεση συνάντησε την ομόφωνη αντίδραση της καλλιτεχνικής κοινότητας και τη γενικότερη καταδίκη της αστυνομικής πράξης λογοκρισίας.
Πρώτο δείγμα ένα «απροσδόκητο happening από γυμνές ακτιβίστριες», όπως χαρακτηριστικά είχε καταγράψει σε ανάρτησή της τότε η Accept, «που παγματοποιήθηκε ως διαμαρτυρία εναντίον της κατάσχεσης των έργων τέχνης της έκθεσης «Διόρθωση» της Πάολας Ρεβενιώτη, από την Αστυνομία Κύπρου».
Στην δημοσίευση, σημειώνεται ακόμη ότι η «διαμαρτυρία πραγματοποιήθηκε νωρίτερα σήμερα (Σάββατο 22/11) στη Δημοτική Αγορά Λευκωσίας, κατά τη διάρκεια της προβολής του ντοκιμαντέρ «Καλιαρντά», μπροστά από τα πάνελ της έκθεσης που παρέμειναν κενά».
στον λογαριασμό της Accept στο Facebook.
Χαρακτηριστικά παραδείγματα ήταν η έκδοση γραπτών ανακοινώσεων από το Δημοτικό Κέντρο Τεχνών Λευκωσίας και το Σωματείο Εικαστικών Καλλιτεχνών - ΕΙΚΑ (νυν «Φυτώριο»), με τις οποίες καταδικαζόταν, τότε, η κατάσχεση και η λογοκρισία: «Ο ρόλος του έργου τέχνης στη σύγχρονη κοινωνία είναι να ενεργοποιεί και να ευαισθητοποιεί κριτικά το κοινό σε σχέση με τις εκάστοτε κοινωνικοπολιτικές πραγματικότητες» σημειώνεται στην ανακοίνωση του Δημοτικού Κέντρου Τεχνών Λευκωσίας. Σε παρόμοιο ύφος και το απόσπασμα από την ανακοίνωση του Φυτώριου: «Ο ρόλος της τέχνης είναι να ασκεί κριτική και να ευαισθητοποιεί σε καίρια κοινωνικά ζητήματα. Να αποτελεί εργαλείο και να προάγει τον διάλογο για ζητήματα τα οποία δεν φωτίζονται αρκετά ή που αποσιωπώνται».
Ταυτόχρονα, αξιοσημείωτη ήταν και η ανταπόκριση της ευρύτερα καλλιτεχνικής κοινότητας, μέσα από την οποία δημοσιεύθηκε στο διαδίκτυο ανοικτή επιστολή διαμαρτυρίας, με συλλογή υπογραφών, με τίτλο «Όχι λογοκρισία στην τέχνη», όπου μεταξύ άλλων έγραφε: «Θεωρούμε τρομακτικό το ενδεχόμενο η ελεύθερη έκφραση να περιορίζεται, αντί να προστατεύεται, από οποιονδήποτε κρατικό θεσμό».
Υποσημείωση: Τα όσα συνέβησαν θα είναι πάντα στη μνήμη μας. Χαρακτηριστικό ότι, από αυτή την στήλη, δεν περιμέναμε τον θάνατό του, είχαμε μιλήσει και τον Απρίλη του 2024 με αφορμή τη νέα χρήση της Δημοτικής Αγοράς Λευκωσίας από το Cyens. Μπορεί να μην βρισκόμαστε στο σημείο που θέλουμε και ίσως να ονειρευόταν και ο ίδιος, ωστόσο, έγιναν βήματα στα οποία ο Κώστας Γαβριηλίδης ήταν μπροστάρης.
Συγκεκριμένα, παραθέτουμε, μερικά από αυτά, τα οποία κατέγραψε η Accept, της πρώτης οργάνωσης για ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα στην Κύπρο την οποία ίδρυσε με μία παρέα. Στην αποχαιρετιστήρια ανάρτησή της, λοιπόν, την Κυριακή 1 Φεβρουαρίου 2026, σημειώσε ότι:
«Μέσα σε αυτά τα χρόνια έφερε εις πέρας πολλά, που στέκουν μέχρι σήμερα περήφανα στις νομοθεσίες του κράτους, στις ευρωπαϊκές αξιολογήσεις για την Κύπρο και κυρίως στις ζωές των ΛΟΑΤΚΙ ατόμων ως δρόμοι ελευθερίας και αξιοπρέπειας.
- Διοργάνωση του πρώτου Cyprus Pride (2014)
- Ποινικοποίηση της ρητορικής μίσους λόγω σεξουαλικού προσανατολισμού και ταυτότητας φύλου (2015)
- Ψήφιση της Πολιτικής Συμβίωσης (2015)
- Αναγνώριση του σεξουαλικού προσανατολισμού και της ταυτότητας φύλου ως επιβαρυντικών παραγόντων στα εγκλήματα μίσους (2017)
Ο Κώστας υπήρξε ο πρώτος ανοιχτά ΛΟΑΤΚΙ πολιτικός της Κύπρου.