Σημαντικές, συγκινητικές σκηνές στη χθεσινή προβολή στη μεγάλη αίθουσα του 60ου φεστιβάλ κινηματογράφου του Κάρλοβι Βάρι, με τον ηθοποιό Χάρβεϊ Καϊτέλ, τον καλλιτεχνικό διευθυντή του φεστιβάλ Κάρελ Οχ και τον γενικό διευθυντή του φεστιβάλ Κριστόφ Μούτσα να απονείμουν στον διευθυντή φωτογραφίας Ρόμπερτ Ρίτσαρντσον την Κρυστάλλινη Σφαίρα για την εξαιρετική καλλιτεχνική συμβολή του στον παγκόσμιο κινηματογράφο. Με τον Ρίτσαρντσον, παραλαμβάνοντας το τιμητικό βραβείο του, να σχολιάζει «ο Χάρβεϊ Καϊτέλ είναι, κατά τη γνώμη μου, ένας από τους σπουδαιότερους ηθοποιούς στην ιστορία. Επιτρέψτε μου να σας πω μια σύντομη ιστορία. Πριν από χρόνια, όλοι μου έλεγαν ότι έπρεπε να δω την ταινία *Mean Streets* με τον Ρόμπερτ Ντε Νίρο. Την είδα και θεώρησα ότι η ερμηνεία ήταν εξαιρετική. Κάποιο διάστημα αργότερα, ανακάλυψα ότι ο ηθοποιός που νόμιζα πως ήταν ο Ντε Νίρο, ήταν στην πραγματικότητα ο Χάρβεϊ Καϊτέλ.»
Στην ίδια αίθουσα και η πρεμιέρα της εντός συναγωνισμού τσεχικής ταινίας «Μόνο όμορφα πράγματα να βλέπεις» του Ιβάν Οστροτσόφσκι, γύρω από ένα άλυτο μέχρι σήμερα θέμα στην ιστορία της Τσεχοσλοβακίας, αυτό της απόφασης απόκτησης παιδιών που αποφασίζεται από το κράτος.
Στις σημερινές προβολές και η συγκινητική, δοσμένη με λυρισμό, κυπριακή ταινία «Το λιοντάρι στην πλάτη μου» της Τώνιας Μισιάλη, υποψήφια για την Κρυστάλλινη Σφαίρα του διαγωνιστικού τμήματος του φεστιβάλ - μια, αξίζει να αναφέρω, από αρκετές φέτος ταινίες του διαγωνιστικού προγράμματος που καταπιάνονται με τη γυναίκα και τα προβλήματα της. Η ταινία παρακολουθεί τις παράλληλες ζωές δύο διαφορετικής τάξης γυναικών, που η ζωή οδηγεί σε γνωριμία και σταδιακή φιλία και αλληλεγγύη. Από τη μια, η Μαριάμα, μια έφηβη μετανάστρια που την γνωρίζουμε όταν στον ξενώνα για μετανάστες γιορτάζουν την ενηλικίωσή της (και κατ’ ανάγκη εγκατάλειψης του ξενώνα για αναζήτηση νέας ζωής), κι από την άλλη, της Στέλλας, μιας κλεισμένης στον εαυτό της γυναίκας, που εργάζεται στον ξενώνα.
Η ζωή μακριά από τον ξενώνα για την Μαριάμα, που πρέπει να βρει δουλειά και στέγη με τα λιγοστά χρήματα που της προσφέρει το σύστημα, δεν είναι καθόλου εύκολη: τις πρώτες μέρες τις περνάει ψάχνοντας για δουλειά χωρίς αποτέλεσμα, τρώγοντας όπου βρει αποφάγια, και τα βράδια κοιμωμένη έξω από τον ξενώνα, όπου κάθε πρωί τη βρίσκει η Στέλλα και τη βοηθά, στην αρχή όχι ιδιαίτερα πρόθυμα, να περάσει τη μέρα της εκεί.
Η Μαριάμα, με την επιμονή της, με τα μεγάλα γεμάτα μυστήριο (ανάμεσα στα ερωτήματα και την αποφασιστικότητα) μάτια, που τόσο εύστοχα καταγράφει η κάμερα του Μάνου Τιλίνσκι και με τόση αυθεντικότητα και δύναμη εκφράζει η Σόκνα Ντιάλο που την ερμηνεύει, καταφέρνει σταδιακά να ελαφρύνει την αρχική αντίσταση της Στέλλας (εξαιρετική στο ρόλο η Έλενα Καλλινίκου) και να ανοίξει το δρόμο για μια δυνατή, γεμάτη ανθρωπιά και αλληλεγγύη, φιλία.
Δύο νέες γυναίκες απέναντι σε πολλά προβλήματα: με τη Μαριάμα, από τη μια, ενάντια σε μια συντηρητική, μαζί και πατριαρχική, κοινωνία που δεν αποδέχεται εύκολα τους μετανάστες αλλά και που αντιμετωπίζει τη γυναίκα σαν εύκολη λεία (κάποια στιγμή η Στέλλα θα την προστατεύσει ενάντια στην προσπάθεια βιασμού από ένα bullying τύπο, προσθέτοντας «ο πόνος είναι πιο ελαφρύς όταν χαμογελάς» για να την ηρεμήσει) και τη Στέλλα, από την άλλη, να προσπαθεί να καλύψει την τροπή της προς τα ναρκωτικά για να μπορέσει να πάρει πίσω την κόρη που έχασε. Σκηνές όπως εκείνες στο λούνα-παρκ ή εκείνη με τις δύο τους στην άμμο κοντά στη θάλασσα, δίνουν στο βασικά ρεαλιστικό στιλ της ταινίας, μια δόση ποίησης και λυρισμού, που η Μισιάλη ξέρει να εντάξει έντεχνα στο ρυθμό της συγκινητικής αυτής, γεμάτης ανθρωπιά και δύναμη, φεμινιστικής ταινίας της.
Με έναν άδικα παραγνωρισμένο, αν και από τους καλύτερους, διευθυντή φωτογραφίας, τον Σλοβάκο Ίγκορ Λούθερ καταπιάνεται το εξαιρετικά ενδιαφέρον ντοκιμαντέρ, «Ο Λούθερ και μετά» του Ιβάν Οστροτσόφσκι. Σημαντική προσωπικότητα στην ιστορία του ευρωπαϊκού κινηματογράφου, ο Ίγκορ σημάδεψε μερικές από τις καλύτερες ταινίες της ευρωπαϊκής παραγωγής με τον εντελώς πρωτότυπο, ευρηματικό, τολμηρό, ασυνήθιστο τρόπο με τον οποίο αντιμετώπιζε τις εικόνες του, είτε των ηθοποιών είτε των χώρων όπου εκτυλίσσονταν οι ιστορίες.
Για τη δύναμη των εικόνων του, που κατάφερε να δίνει ψυχή στους ηθοποιούς ακόμη και στα άψυχα αντικείμενα μιλάνε με αγάπη και θαυμασμό σκηνοθέτες ηθοποιοί για την εξαιρετική αυτή δουλειά του Ίγκορ, από τον Φόλκερ Σλέντορφ (με τον οποίο γύρισε και το αριστουργηματικό «Το ταμπούρλο») και την Ανιέσκα Χόλαντ μέχρι τον Γιουράι Γιακουμπίσκο και τον Ζαν-Λουί Τρεντινιάν.
Η ταινία γυρίστηκε από τον Οστροτσόφσκι σε συνεργασία με τον ίδιο τον Ίγκορ, στη διάρκεια των τελευταίων μηνών της ζωής του - πέθανε από καρκίνο το 2023, σε ηλικία 84 χρονών στην Πράγα - με τον ίδιο να εξηγεί πως «η κάμερα για μένα εκπροσωπεί τη ζωή». Μια ζωή που αναπλάθει με ξεχωριστό πάθος και έμπνευση. Ο ίδιος, σε σκηνές στους μήνες που άρχισε τη θεραπεία του, κινηματογραφείται να μιλάει για τον εαυτό του, τη δουλειά του και τη στάση του απέναντι στη ζωή και στο θάνατο, με τον Οστροτσόφσκι να διανθίζει την ταινία τόσο με αποσπάσματα από τις ταινίες του, μαζί και νεκρών σήμερα σκηνοθετών όπως ο Αντρζέι Βάιντα και ο Αλέν Ρομπ-Γκριγιέ, ταινίες όπου διαφαίνεται το ξεχωριστό ταλέντο του Ιγκόρ, όσο και με αποσπάσματα από συνεντεύξεις με συνεργάτες του.
(ΚΥΠΕ/ΝΦΜ/ΓΒΑ)