Για δεκαετίες, το animation ταυτίστηκε στη συλλογική μνήμη με εμβληματικούς χαρακτήρες της ποπ κουλτούρας και τις παραγωγές μεγάλων κινηματογραφικών στούντιο. Πίσω όμως από τις γνώριμες φιγούρες των παιδικών μας χρόνων αναπτύχθηκε ένας ολόκληρος κόσμος καλλιτεχνικών πειραματισμών, τεχνικών και αισθητικών αναζητήσεων που άλλαξαν ριζικά τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τα κινούμενα σχέδια.
Αυτήν ακριβώς τη διαδρομή επιχειρεί να χαρτογραφήσει η έκθεση «It’s Alive! A Century of Animation from the Collection», που παρουσιάζεται στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης (MoMA) της Νέας Υόρκης. Μέσα από έργα που καλύπτουν έναν ολόκληρο αιώνα δημιουργίας, η έκθεση αναδεικνύει το animation όχι μόνο ως μέσο ψυχαγωγίας, αλλά και ως αυτόνομη μορφή καλλιτεχνικής έκφρασης.
Σύμφωνα με τον επιμελητή της έκθεσης, Ron Magliozzi, η ιστορία του animation δεν περιορίζεται στην αισθητική που καθιέρωσαν τα μεγάλα αμερικανικά στούντιο. Σημαντικό σημείο καμπής αποτέλεσε το 1946, όταν ο σκηνοθέτης John Hubley δημοσίευσε το μανιφέστο Animation Warrants a New Language, υποστηρίζοντας ότι τα κινούμενα σχέδια μπορούσαν να εξελιχθούν σε ένα μέσο ικανό να εκφράζει σύνθετες ιδέες, κοινωνικούς προβληματισμούς και προσωπικές καλλιτεχνικές αναζητήσεις.
Η αντίληψη αυτή διαμόρφωσε μια νέα γενιά δημιουργών, οι οποίοι αντιμετώπισαν το animation ως πεδίο πειραματισμού και όχι αποκλειστικά ως εμπορική ψυχαγωγία. Επηρεασμένος από τις εμπειρίες του κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, αλλά και από τη συμμετοχή του στη δημιουργία προεκλογικής ταινίας για τον Franklin D. Roosevelt το 1944, ο Hubley συνέβαλε καθοριστικά στη διεύρυνση των εκφραστικών δυνατοτήτων του μέσου.
Η έκθεση ακολουθεί αυτήν την εξέλιξη από τα πρώτα χρόνια του animation έως τις πιο πρωτοποριακές μορφές του. Οι επισκέπτες συναντούν ιστορικούς χαρακτήρες όπως η Gertie the Dinosaur, ο Felix the Cat και οι Raggedy Ann & Andy, πριν περάσουν στη μεταπολεμική περίοδο, όπου κυριαρχούν πιο τολμηρές και πειραματικές προσεγγίσεις.
Ανάμεσα στα έργα που ξεχωρίζουν βρίσκεται το The Sand Castle του Jerome Hill. Η βραβευμένη ταινία ξεκινά ως μια απλή ασπρόμαυρη αφήγηση και σταδιακά μεταμορφώνεται σε ένα ονειρικό stop-motion σύμπαν, επηρεασμένο από τις ιδέες του Carl Gustav Jung. Μέσα από τη μετάβαση από τη ρεαλιστική εικόνα στον κόσμο της φαντασίας, το έργο αναδεικνύει τις αφηγηματικές δυνατότητες του animation πέρα από τα συμβατικά όρια.
Ξεχωριστή θέση κατέχει και η δημιουργός Jane Aaron, μία από τις σημαντικότερες προσωπικότητες του Sesame Street. Η έκθεση παρουσιάζει τόσο τα χαρακτηριστικά γράμματα της αλφαβήτου που σχεδίασε για τη δημοφιλή εκπαιδευτική σειρά όσο και τις ευρηματικές αναφορές της στην ιστορία της τέχνης, μετατρέποντας έργα καλλιτεχνών όπως ο Vincent van Gogh και ο Pablo Picasso σε ζωντανές, παιχνιδιάρικες εικόνες.
Η πλούσια συλλογή του MoMA επέτρεψε στους επιμελητές να παρουσιάσουν ένα ευρύ φάσμα τεχνικών animation. Stop-motion, cel animation, rotoscope, pinscreen και pixilation συνυπάρχουν στην έκθεση, αποκαλύπτοντας τόσο την τεχνολογική εξέλιξη όσο και τη διαρκή αναζήτηση νέων μορφών οπτικής αφήγησης.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και ο τρόπος με τον οποίο έχουν σχεδιαστεί οι προβολές των ταινιών. Πολλές από αυτές προβάλλονται χωρίς ήχο, ώστε η προσοχή του κοινού να εστιάζει αποκλειστικά στην εικόνα, στον ρυθμό της κίνησης και στις εικαστικές λεπτομέρειες. Όσοι επιθυμούν μπορούν να ακούσουν τον πρωτότυπο ήχο μέσω ειδικής εφαρμογής, χωρίς όμως να αλλοιώνεται η εμπειρία της έκθεσης.
Από τις πιο αναγνωρίσιμες παρουσίες της έκθεσης είναι η εμβληματική διαφημιστική καμπάνια «I Want My MTV!», η οποία συνέβαλε στην καθιέρωση του μουσικού καναλιού MTV τη δεκαετία του 1980. Οι κινούμενες εκδοχές διάσημων μουσικών, όπως η Cyndi Lauper, ο Billy Idol, ο Paul McCartney και η Pat Benatar, υπενθυμίζουν τον καθοριστικό ρόλο που διαδραμάτισε το animation ακόμη και στη διαμόρφωση της σύγχρονης ποπ κουλτούρας.
Η αφήγηση ολοκληρώνεται με τη μετάβαση στην ψηφιακή εποχή. Παρότι οι νέες τεχνολογίες άλλαξαν ριζικά την παραγωγή και την προβολή των ταινιών, η έκθεση υπενθυμίζει ότι η υλικότητα του κινηματογραφικού φιλμ εξακολουθεί να έχει μια μοναδική αισθητική αξία. Για τον λόγο αυτό, αρκετές προβολές πραγματοποιούνται ακόμη από κόπιες 35 χιλιοστών, διατηρώντας ζωντανή την εμπειρία της αναλογικής προβολής.
Περισσότερο από μια ιστορική αναδρομή, το «It’s Alive!» αποτελεί μια πρόσκληση να ανακαλύψει κανείς το animation ως μια μορφή τέχνης που διαρκώς μεταμορφώνεται. Η έκθεση αναδεικνύει τη δημιουργικότητα, την τεχνική ευρηματικότητα και τη δύναμη της κινούμενης εικόνας να επικοινωνεί ιδέες και συναισθήματα, απευθυνόμενη τόσο σε όσους μεγάλωσαν με τα κλασικά καρτούν όσο και σε ένα νέο κοινό που αναζητά τις σύγχρονες εκφράσεις της οπτικής αφήγησης.
Με πληροφορίες από The Guardian