«Τι μένει αν αφαιρέσεις το προφανές;» Με αυτό το ερώτημα επιστρέφει φέτος το Beyond Borders στις 23 μέχρι τις 30 Αυγούστου, μετατρέποντας για ενδέκατη χρονιά το Καστελλόριζο σε τόπο συνάντησης κινηματογραφιστών, επαγγελματιών και κοινού από διαφορετικές γωνιές του κόσμου.
Η φετινή διοργάνωση στρέφεται σε όσα συχνά διαφεύγουν από τις κυρίαρχες αφηγήσεις: προσωπικές ιστορίες, αθέατες όψεις της Ιστορίας, εμπειρίες που βρίσκονται στο περιθώριο και πραγματικότητες που δύσκολα χωρούν σε απλουστευτικές αναγνώσεις. Σε μια εποχή γεωπολιτικών ανακατατάξεων και ανθρωπιστικών κρίσεων, το φεστιβάλ επαναφέρει στο προσκήνιο την ιδέα του ντοκιμαντέρ όχι μόνο ως μέσου καταγραφής, αλλά ως πεδίου διαλόγου και κριτικής σκέψης.
Το ίδιο το ερώτημα της φετινής διοργάνωσης, ωστόσο, δεν αφορά μόνο τις ταινίες. Αγγίζει και το Beyond Borders ως πολιτιστικό θεσμό. Αντιμέτωπο με οικονομικές δυσκολίες και την αυξανόμενη επισφάλεια των πόρων στον χώρο του πολιτισμού, το φεστιβάλ κλήθηκε να αναρωτηθεί τι παραμένει όταν οι χρηματοδοτικές βεβαιότητες και οι σταθερές του παρελθόντος αρχίζουν να υποχωρούν.
«Σε συνθήκες πολύ περιορισμένων πόρων και αυξημένης επισφάλειας, επαναπροσδιορίζουμε την ουσία μας, βλέποντας την αφαίρεση ως δημιουργική δύναμη», σημειώνει η καλλιτεχνική διευθύντρια του φεστιβάλ, Ειρήνη Σαρίογλου.
42 ταινίες από έναν κόσμο που αλλάζει
Η ανταπόκριση των δημιουργών υπήρξε και φέτος διεθνής. Το Beyond Borders δέχθηκε 634 ταινίες από 156 χώρες, από τις οποίες 42 επιλέχθηκαν για τα δύο διαγωνιστικά τμήματα. Οι 35 θα παρουσιαστούν σε ελληνική, διεθνή ή παγκόσμια πρεμιέρα, ενώ αρκετές έχουν ήδη περάσει από μεγάλα κινηματογραφικά φεστιβάλ, όπως το Βερολίνο, το Λοκάρνο, το IDFA του Άμστερνταμ και το CPH:DOX της Κοπεγχάγης.
Το Κυρίως Διαγωνιστικό Τμήμα περιλαμβάνει 18 ντοκιμαντέρ μεσαίου και μεγάλου μήκους, ανάμεσά τους τρεις ελληνικές παραγωγές, ενώ το μicro Διαγωνιστικό Τμήμα συγκεντρώνει 24 ταινίες μικρού μήκους, με πέντε ελληνικές παραγωγές και συμπαραγωγές. Παράλληλα, το Πανόραμα παρουσιάζει 14 ακόμη ταινίες εκτός διαγωνισμού.
Κεντρική θέση στο Πανόραμα έχει φέτος το ελβετικό ντοκιμαντέρ, με εννέα επιλεγμένες ταινίες δημιουργών όπως οι Christian Frei, Jacqueline Zünd και Nicolas Wadimoff. Στη διοργάνωση συμμετέχει επίσης το HEAD–Genève με τέσσερις μικρού μήκους ταινίες σπουδαστών του. Η Ελβετία είναι η τιμώμενη χώρα της 11ης διοργάνωσης, ενώ το Visions du Réel συμμετέχει ως τιμώμενο φεστιβάλ.
Από την προβολή στην παραγωγή
Ένα από τα ενδιαφέροντα στοιχεία της φετινής διοργάνωσης είναι ότι το Beyond Borders επιχειρεί να κινηθεί πέρα από τον παραδοσιακό ρόλο ενός φεστιβάλ που απλώς επιλέγει και προβάλλει ταινίες.
Αυτό αποτυπώνεται ήδη στην έναρξη και τη λήξη του. Και οι δύο ταινίες που επιλέχθηκαν προέκυψαν μέσα από αναπτυξιακά προγράμματα του ίδιου του φεστιβάλ. Η αυλαία ανοίγει με το Where Shadows Rest της Μαριάννας Οικονόμου, το οποίο ολοκληρώθηκε με την υποστήριξη του Beyond Borders Co-Production Forum, ενώ η διοργάνωση ολοκληρώνεται με την παγκόσμια πρεμιέρα του Island Me A Film της Danae Elon, ενός κινηματογραφικού πορτρέτου με επίκεντρο το ίδιο το Καστελλόριζο.
Παράλληλα, εγκαινιάζεται πιλοτικά το πρώτο Co-Production Development Forum, όπου Έλληνες δημιουργοί και παραγωγοί θα συναντηθούν με commissioning editors, sales agents και εκτελεστικούς παραγωγούς από οργανισμούς όπως ARTE, Al Jazeera, ZDF και ΕΡΤ. Για την πρώτη χρονιά, το πρόγραμμα επικεντρώνεται αποκλειστικά σε ελληνικές παραγωγές και συμπαραγωγές.
Ένα φεστιβάλ που επενδύει στην επόμενη γενιά
Το Beyond Borders επιχειρεί ταυτόχρονα να δημιουργήσει μια γέφυρα ανάμεσα στους ήδη καταξιωμένους επαγγελματίες και τη νέα γενιά κινηματογραφιστών.
Το δίκτυο κινηματογραφικών σχολών του περιλαμβάνει ιδρύματα από την Ελλάδα και την Ευρώπη μέχρι τον Λίβανο, την Τουρκία, τη Βενεζουέλα και την Αυστραλία. Οι φοιτητές δεν περιορίζονται στον ρόλο του θεατή: συμμετέχουν σε κριτικές επιτροπές, ομάδες προγραμματισμού και διαδικασίες παραγωγής, αποκτώντας άμεση επαφή με διαφορετικές όψεις της κινηματογραφικής βιομηχανίας.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται και τα φετινά masterclasses. Ο Christian Frei θα μιλήσει για τη σχέση κινηματογράφησης και σκηνοθεσίας και τις παραδόσεις του direct και observational cinema, ο Λευτέρης Φυλακτός θα εξετάσει τη σχέση δημιουργού και κινηματογραφικού υποκειμένου, ενώ η Claudia Schreiner θα επικεντρωθεί στη γερμανική δημόσια τηλεόραση και στις νέες απαιτήσεις της βιώσιμης οπτικοακουστικής παραγωγής στην Ευρώπη.
Πέρα από την κινηματογραφική αίθουσα
Το φεστιβάλ απλώνεται και πέρα από τις προβολές. Παιδικά ντοκιμαντέρ, βιβλιοπαρουσιάσεις, εργαστήρια παραδοσιακής βιβλιοδεσίας με ανακυκλώσιμα υλικά, σκάκι, παραδοσιακοί χοροί και μια εικαστική έκθεση του γλύπτη Αλέξανδρου Ζυγούρη συνθέτουν το παράλληλο πρόγραμμα. Ανάμεσα στις εκδόσεις που θα παρουσιαστούν βρίσκεται το Nostalgia and Displacement in Contemporary European Cinema του Τάσου Γιαπουτζή, που εξετάζει τη σχέση νοσταλγίας και εκτοπισμού στον σύγχρονο ευρωπαϊκό κινηματογράφο, καθώς και η νέα ελληνική έκδοση του Δυο Φορές Ξένος του Bruce Clark.
Τι μένει όταν φύγουν οι εικόνες;
Σε ένα μικρό νησί στην άκρη του Αιγαίου, ένα διεθνές φεστιβάλ ντοκιμαντέρ θέτει φέτος ένα ερώτημα που τελικά αφορά τόσο τον κινηματογράφο όσο και τον ίδιο τον πολιτισμό: τι παραμένει όταν αφαιρεθεί το περιττό;
Ίσως η απάντηση να βρίσκεται στις ίδιες τις ιστορίες. Στη δυνατότητα του ντοκιμαντέρ να στρέφει την κάμερα εκεί όπου συνήθως δεν κοιτάζουμε, να διασώζει μνήμες, να αμφισβητεί τις εύκολες βεβαιότητες και να δημιουργεί χώρο για εμπειρίες που διαφορετικά θα παρέμεναν αθέατες.
Στην 11η χρονιά του, το Beyond Borders μοιάζει να επιστρέφει ακριβώς σε αυτόν τον πυρήνα. Όχι μόνο στο τι μπορεί να δείξει μια εικόνα, αλλά και σε όσα μπορεί να αποκαλύψει όταν αφαιρέσουμε το προφανές.