Οι ηθικές επιλογές που αντιμετωπίζει ένας καθηγητής φιλοσοφίας, οι ενοχές, η παιδοφιλία και η ομοφυλοφιλία είναι ανάμεσα στα θέματα της εξαιρετικής ταινίας «Οι βάσεις της φιλοσοφίας» του Πολ Σρέιντερ («Ακρότητες», «American Gigolo»), που είδαμε στο διαγωνιστικό τμήμα της φετινής 83ης Μόστρας του κινηματογράφου.
Ο Τζον Τζόρινσεν (Τζακ Χιούστον) είναι ο επιβλητικός, μεσήλικας σταρ καθηγητής της φιλοσοφίας σε κολέγιο του Μιζούρι, που αρχικά τον βλέπουμε μπροστά από τον πίνακα του να μιλάει στους όχι και τόσο προσεκτικούς φοιτητές και φοιτήτριές του για τις φιλοσοφικές θέσεις του Σπινόζα για τον οποίο ο ίδιος έχει ήδη αρχίσει να γράφει κι ένα βιβλίο. Βάσεις που ο Τζον θεωρεί απλές και που στηρίζονται στο αν κανείς μπορεί βασικά να αλλάξει. Παράλληλα με τη διδασκαλία του, ο Τζον τα έχει φτιάξει και με τη συνάδελφο καθηγήτρια του Ρεμπέκα Ρίτσαρντς (Σοφία Μπουτέλα), μια μοναχική μητέρα με 14χρονο γιο, τον οποίο ο Τζον συναντά συχνά μαζί της.
Οι σχέσεις του όμως με τη Ρεμπέκα δεν δείχνουν να είναι εντελώς φυσιολογικές μια και, κάθε φορά που συναπαντιόνται για να φάνε, ο Τζον αποφεύγει να κοιμηθεί μαζί της, όπως περιμένει η Ρεμπέκα, βρίσκοντας διάφορες δικαιολογίες. Το μυστήριο αυξάνεται όταν μια φοιτήτρια του που κινδυνεύει να μην περάσει στις εξετάσεις ζητά από τον Τζον να τη βοηθήσει λέγοντάς του, «γνωρίζω τι έκανες» - κατηγορία που τον στοιχειώνει. Τα πράγματα αρχίζουν να ξεκαθαρίζουν όταν στην κηδεία του Μέλβιν (Μπιλ Πούλμαν), του πατέρα του Τζον, εμφανίζεται ο Μιγκέλ Βασκ, ένα μυστηριώδες πρόσωπο από το παρελθόν του Τζον.
Ο Σρέιντερ αναπτύσσει με μεθοδικότητα, με μικρές αλλά σημαντικές ανατροπές, το συναρπαστικό αυτό παζλ του, με διάφορα φλας μπακ (γυρισμένα με μαυρόασπρο φιλμ), που δεν είσαι σίγουρος αν είναι μνήμη ή φαντασία, με τον Τζον σε μια νεότερη ηλικία, αποκαλύπτοντάς μας το μυστήριο που κρύβει και τη σεξουαλική κακοποίηση που δέχτηκε ένας έφηβος Μιγκέλ από τον Τζον, ο οποίος τότε δίδασκε πιάνο (επάγγελμα που ο πατέρας του τον αναγκάζει να αλλάξει όταν πληροφορείται για την κακοποίηση, με τον μεσήλικα Τζον να διερωτάται αν είναι στην πραγματικότητα ένας κακοποιητής, ή αν μπορεί να αλλάξει, σύμφωνα με τον Σπινόζα ή, αν πρέπει, σύμφωνα με τον Σωκράτη, να αυτοκτονήσει. Με τον Σρέιντερ να δημιουργεί το απαιτούμενο σασπένς, μέσα σε μια ατμόσφαιρα από την οποία δεν λείπει και το μαύρο χιούμορ (η ατμοσφαιρική φωτογραφία είναι του Σον Πράις Γουίλιαμς), οδηγώντας μας σε ένα απρόσμενο, με αμφίσημο συμπέρασμα, φινάλε του.
Την πρόσφατη εγκληματική πολιτική απέναντι στους Παλαιστίνιους και την εθνοκάθαρση που συνεχίζει στη Δυτική όχθη παρουσιάζει στο συγκλονιστικό, δοσμένο με ποιητική διάθεση, ντοκιμαντέρ του, «Ο δρόμος προς την Ιεριχώ», ο Εβραίος σκηνοθέτης Άμος Γκιτάι, ο οποίος, εξαιτίας των φιλικών απέναντι στον Παλαιστινιακό λαό ταινιών του, αναγκάστηκε τα τελευταία χρόνια να μετακομίσει στο Παρίσι ύστερα από την εχθρική στάση από την κυβέρνηση του Νετανιάχου.
Επίκεντρο του ντοκιμαντέρ είναι το Παλαιστινιακό χωριό Καν-αλ-Αχμάρ, ανάμεσα στην Ιερουσαλήμ και την Ιεριχώ, στην υπό ισραηλινή κατοχή Δυτική Όχθη. Στο χωριό ξεχωρίζει η γνωστή ως «σχολή των ελαστικών», μια εύθραυστη κατασκευή από καουτσούκ, ξύλο και ωμόπλινθους, την οποία επισκέπτονται τα 300 αγόρια και κορίτσια του χωριού, με τις ισραηλινές αρχές να αρνούνται στους χωρικούς την άδεια να κτίσουν ένα κανονικό σχολείο, αποφασίζοντας πως το σύνολο του οικισμού είναι παράνομο. Σύμβολο του αγώνα ενάντια στη διεθνή αντίδραση στην εκτενή και συνεχιζόμενη βία των παράνομων εποίκων, συνεχίζει να λειτουργεί «χάρη στη διεθνή πίεση», αναφέρει ο ίδιος ο Γκιτάι. «Το σχολείο έχει μετατραπεί σε λυδία λίθο», προσθέτει. «Αποτελεί δοκιμασία για το μέχρι πού είναι διατεθειμένη να φτάσει η διεθνής κοινότητα [προκειμένου να προστατεύσει τα δικαιώματα των κατοίκων του Χαν αλ-Αχμάρ]. Για μία φορά, σε αυτό το ζήτημα, η Ευρώπη ύψωσε το ανάστημά της και είπε όχι».
Ο 75χρονος Γκιτάι, ο «μοναδικός εκπρόσωπος του ισραηλινού νέου κύματος», όπως τον χαρακτήρισε ένας Άγγλος κριτικός, καταγράφει την ιστορία του χωριού με εικόνες που στοιχειώνουν, μέσα από επίκαιρα και αρχειακά αποσπάσματα των τελευταίων 40 χρόνων – συγκλονιστικές είναι οι εικόνες των γυναικών να προσπαθούν να σταματήσουν τους έποικους από του να κόψουν τα δέντρα και να κατεδαφίσουν το χωριό τους. Με την κάμερα να καλύπτει σε συνεχή τράβελινγκ το ταξίδι από την Ιερουσαλήμ στην Ιεριχώ, ένα πρώτο μέρος καθαρά ποιητικό, με off αφήγηση/απαγγελία ενός ποιήματος από την Ιρέν Ζακόμπ, που την ακολουθούν κείμενα και συνεντεύξεις από προσωπικότητες όπως ο Άρθουρ Μίλερ, ο Σάμιουελ Φούλερ, ο Σιμόν Πέρες και ο Γιτζάκ Ράμπιν, που σχολιάζουν το δράμα των Παλαιστινίων και την παλιά απόφαση ανάμεσα στον Πρόεδρο Κλίντον και τον Ράμπιν το 1993 με τη γνωστή «Συμφωνία του Όσλο», με την αμοιβαία αναγνώριση της ύπαρξης και της νομιμότητας της άλλης πλευράς, δίνοντας στους Παλαιστίνιους το δικαίωμα της αυτοκυβέρνησης σε τμήματα της Δυτικής Όχθης και της Λωρίδας της Γάζας, προετοιμάζοντας για τη δημιουργία των δύο κρατών. Ένα δυνατό, τολμηρό ντοκιμαντέρ, από έναν Εβραίο που αναγνωρίζει και καταδικάζει τη βία και τα εγκλήματα του ισραηλινού κράτους.
(ΚΥΠΕ/ΝΦΜ/ΓΒΑ)