Η θλίψη, η μετάνοια και η συγχώρεση είναι στο επίκεντρο της δραματικής ταινίας «Συντροφιά» (Company) του Οσκαρικού ηθοποιού και σκηνοθέτη Μπεν Άφλεκ («Φως στο σκοτάδι»). Μια ταινία, ανάμεσα στο μυστήριο, την κωμωδία και το γουέστερν, που αφηγείται ιστορίες μέσα στις ιστορίες, αλληλένδετες μεταξύ τους και που καλύπτουν τρεις διαφορετικές περιόδους, ανάμεσα στο 1975, το 1953 και το 1903.
Η ιστορία αρχίζει με μια νέα γυναίκα, την ηθοποιό Έβελιν (Έμιλι Αλιν Λιντ), η οποία χαμένη στην Αμερικανική Δύση, ένα χειμωνιάτικο βροχερό βράδυ, παραμονή Χριστουγέννων του 1903, φτάνει σ’ ένα σπίτι όπου την καλούν να το περάσει μαζί τους. Εκεί, αρχίζει να τους αφηγείται την ιστορία του Τομ (Νικ Νόλτε), ενός μοναχικού ηλικιωμένου άντρα, που ζούσε απομονωμένος σε μια καλύβα, που είχε κάποτε φτιάξει ο ίδιος, κάπου στη Δύση. Μια παρόμοια χειμωνιάτικη, χιονισμένη νύχτα, ο Τομ βρίσκει λυπόθυμη, έξω από την καλύβα του, την Άλις (Κέιλι Κάουαν). Θα την φέρει στην καλύβα του, θα τη βοηθήσει να ζεσταθεί κι εκείνη αρχίζει να του αφηγείται τη δική της ιστορία που εκτυλίσσεται το 1903.
Σ’ αυτήν, οι ηθοποιοί Αντελαϊντ Κλέμενς και Σκοτ ΜακΝέιρι ερμηνεύουν ένα ζευγάρι που ζει σ’ ένα απομονωμένο αγρόκτημα στο οποίο, όπως και ο Τομ, βρίσκουν, ένα χιονισμένο βράδυ, ένα λιπόθυμο άντρα, τον Κέιλεμπ (Άτικους Άφλεκ, ο μικρότερος αδερφός του Μπεν), ο οποίος με την προσωπική του φιλοσοφία και τις υπερβολικές ιστορίες του για διάφορα ταξίδια ανά τον κόσμο, προσελκύει το ενδιαφέρον της Ρεβέκας.
«Το να διηγούμαι ιστορίες πάντα μου φαινόταν λιγότερο σαν να εφευρίσκω κάτι και περισσότερο σαν να το ανακαλύπτω», ανέφερε ο Μπεν Άφλεκ. «Συχνά έχω προσπαθήσει να πω μια ιστορία μόνο για να βρω άλλη κρυμμένη μέσα της, αλλάζοντας μορφή με τρόπους που ποτέ δεν περίμενα. Το ασυνείδητο μυαλό συχνά ξέρει τι προσπαθούμε να πούμε πολύ πριν το συνειδητό μυαλό το καταλάβει» είπε.
Ο Μπεν Άφλεκ χρησιμοποιεί τις διαφορετικές αυτές ιστορίες για να αλλάξει τις μορφές τους και να καταγράψει τις σχέσεις, τόσο ανάμεσα στην Έβελιν και τον γέρο Τομ όσο και εκείνες ανάμεσα στον Κέιλεμπ και τη Ρεβέκα, θέτοντας το ερώτημα, τι κάνουμε με τη ζωή που μας δόθηκε καθώς και τι το θετικό μπορούμε να προσθέσουμε σ’ αυτό. Αντλώντας στοιχεία από το γουέστερν αλλά και την κωμωδία, μαζί και το μυστήριο, ο Άφλεκ παρακολουθεί με την κάμερά του από κοντά τα βασικά του πρόσωπα, παραθέτοντάς τα συχνά το ένα δίπλα στο άλλο και αφήνοντάς τα να δημιουργούν την κατάλληλη κάθε φορά ατμόσφαιρα: για να μάθουμε τι λένε, τι σκέφτονται, τι κρύβουν, τι ψέματα να πουν και τι πραγματικά θέλουν να αποκαλύψουν. Για να δημιουργήσει μιαν ατμόσφαιρα γοτθική, φωτίζοντας τους εσωτερικούς και εξωτερικούς χώρους με χαμηλά, σκοτεινά χρώματα, εκτός από τις λιγοστά πλάνα προς το φινάλε, με τα πρόσωπα να κινούνται μέσα σε τοπία λουσμένα σε πλούσιο, δυνατό φως, εκφράζοντας την ελπίδα για τη συμπόνια που μπορεί να γιατρέψει τις πληγές.
Η αδικαιολόγητη δολοφονία του 15χρονου Αλέξανδρου Γρηγορόπουλου στην Αθήνα το 2008 στάθηκε η έμπνευση για την ταινία «Μια μέρα στη ζωή της Τζο – κεφάλαιο Φαίδρα» της ελληνικής ταινίας της Ζακλίν Λέντζου («Πανσέληνος, 33 ερωτήσεις»), που προβλήθηκε στο τμήμα «Ορίζοντες» του φεστιβάλ. Ο Αλέξης παίρνει εδώ τη μορφή της 15χρονης Τζο, ενός ατίθασου, μελαγχολικού κοριτσιού, που ονειρεύεται και την τελευταία της ανάσα. Ύστερα από μια εισαγωγή αφηρημένων συμβόλων, που θυμίζουν περισσότερο πειραμτικό κινηματογράφο, η Λέντζου αρχίζει να παρακολουθεί τη Τζο στη διάρκεια της μιας μέρας του τίτλου της: από μια πολύ βίαιη στάση απέναντι στη μητέρα της (προκαλώντας ζημιές στο αυτοκίνητό της επειδή αρνήθηκε να την πάει στο σχολείο όταν δεν πρόλαβε το λεωφορείο), την παρακολουθούμε όταν φτάνει στο σχολείο, για να συναντήσει αρχικά τον φίλο της, ένα νεαρό που ακόμα δεν έμαθε να φιλάει, να μοιράζεται τα κουτσομπολιά με τις φίλες της, να παίρνει μέρος στα σχέδια ζωγραφικής με διάφορα χαρτιά που κόβουν και συναρμολογούν και τελικά να συμμετέχει σε ένα μάθημα τραγουδιού (από τα καλύτερα κομμάτια της ταινίας), στο οποίο την εντυπωσιάζει η Φαίδρα με ένα δικό της εξαιρετικό τραγουδι και με την οποία στις επόμενες ώρες γίνεται φίλη. Το ραντεβού τους όμως για να πάνε στο σινεμά το ίδιο βράδυ δυστυχώς δεν θα ολοκληρωθεί. Η ζωή της ξαφνικά θα σταματήσει, όπως κι εκείνη του Αλέξη που ενέπνευσε την Λέντζου.
Η ταινία όμως δεν τελειώνει εδώ. Σε μια σεκάνς, και πάλι τύπου πειραματικού, με εικόνες που μοιάζουν να βγήκαν από αφηρημένη ζωγραφική, τα δυο κορίτσια συζητούν και μιλάνε (αν και δεν τις ακούμε) για το πνεύμα που εξακολουθεί να υπάρχει ακόμη και μετά το θάνατο, για τα όνειρα, τις επιθυμίες μας, τους καβγάδες μας, τις φωνές μας. «Ξεχωρίζουν το ένα από το άλλο, ή είναι εκφράσεις ενός ενιαίου συνόλου;», διερωτάται η σκηνοθέτρια. «Είμαστε το σώμα ή ζούμε στο σώμα μας; Ο ανατριχιαστικός φόνος του Αλέξη, του 15χρονου αγοριού που πυροβολήθηκε από την αστυνομία το 2008 στη γειτονιά μου στην Αθήνα, ξαφνικά, με ώθησε σε μια βαθιά εμβάθυνση σε αυτά τα ερωτήματα» λέει.
Η παρακολούθηση της ζωής της Τζο στη διάρκεια μιας ημέρας μου θύμισε την πεντέμισι σχεδόν ωρών πειραματική του Αντι Γουόρχολ, «Υπνος», όπου ο σκηνοθέτης κατέγραφε με την κάμερά του τον άντρα που κοιμόταν στη διάρκεια των πεντέμισι ωρών. Βέβαια, η ταινία της Λέντζου δεν είναι ντοκιμαντέρ και διαρκεί μόλις 82 λεπτά, το διάστημα πυ καλύπτει απλώς στιγμές και όχι όλο το 24ωρο από τη ζωή της Τζο. Μια ταινία που για μένα το μεγαλύτερο ενδιαφέρον της καλύπτεται από τι ακριβώς κάνει η Τζο από τη στιγμή που τσακώνεται με τη μητέρα της ώσπου, ξαφνικά, στο δρόμο για το σινεμά, πέφτει από τη σφαίρα ενός αστυνομικού – σκηνές άλλοτε όμορφες, άλλοτε μελαγχολικές, άλλοτε χιουμοριστικές, άλλοτε χαρούμενες κι άλλοτε εξοργιστικές. Μικρές, καθημερινές σκηνές από τη ζωή, που αποτελούν τις χαρές και τις λύπες μας. Τα ενδιάμεσα, η όλη μεταφυσική αντίληψη, με την εισαγωγή και τον επίλογο, με τις φανταστικές εικόνες τους μοιάζουν παρατραβηγμένες, με ερωτήματα συνηθισμένα που δεν προσθέτουν τίποτα περισσότερο στην όλη ταινία (πολύ καλή πάντως η ιδέα να διαβάζουμε σε υπότιτλους αυτά που λένε μεταξύ τους τα κορίτσια, χωρίς να ακούμε τις φωνές τους).
(ΚΥΠΕ/ΝΦΜ/ΑΓΚ)