Τον τιμητικό Χρυσό Αλέξανδρο παρέλαβε ο Νίκος Γραμματικός τη Δευτέρα 9 Νοεμβρίου, στο πλαίσιο του 67ου Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, σε αναγνώριση της συνολικής προσφοράς του στον κινηματογράφο και τον ελληνικό πολιτισμό.

Η τελετή πραγματοποιήθηκε στο κατάμεστο Ολύμπιον, παρουσία συνεργατών, ηθοποιών και συντελεστών των ταινιών του, με αφορμή και τη συμπλήρωση 30 χρόνων από την πρώτη προβολή των «Απόντων», μιας από τις σημαντικότερες δημιουργίες της φιλμογραφίας του.

Ο σκηνοθέτης αφιέρωσε τη διάκριση σε αγαπημένους ανθρώπους και συνεργάτες του που δεν βρίσκονται πλέον στη ζωή, χαρακτηρίζοντάς την ως το σημαντικότερο βραβείο που έχει λάβει.

Από την «Κλειστή Στροφή» στον «Βασιλιά»

Την τελετή άνοιξαν ο Καλλιτεχνικός Διευθυντής του Φεστιβάλ, Ορέστης Ανδρεαδάκης, και ο Πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου, Άκης Σακελλαρίου, οι οποίοι αναφέρθηκαν στην κινηματογραφική διαδρομή του Νίκου Γραμματικού και στην επίδραση των ταινιών του.

Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στην «Κλειστή Στροφή», την ταινία με την οποία ο σκηνοθέτης απέσπασε το βραβείο πρωτοεμφανιζόμενου σκηνοθέτη στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης το 1991.

Ο Άκης Σακελλαρίου θυμήθηκε την πρώτη φορά που παρακολούθησε την ταινία, περιγράφοντας την αίσθηση ότι κάτι καινούργιο συνέβαινε στον ελληνικό κινηματογράφο.

Αναφέρθηκε επίσης στη μετέπειτα συνεργασία τους στην «Εποχή των Δολοφόνων», που ολοκληρώθηκε το 1993 και του χάρισε το βραβείο Α΄ Ανδρικού Ρόλου.

Ο Ορέστης Ανδρεαδάκης στάθηκε στη διαμόρφωση του ιδιαίτερου κινηματογραφικού σύμπαντος του σκηνοθέτη, με ταινίες όπως ο «Βασιλιάς» του 2002, που απέκτησε με τα χρόνια ξεχωριστή απήχηση στις νεότερες γενιές.

Όπως υπογράμμισε, ο Νίκος Γραμματικός εξέφρασε μέσα από το έργο του μια ολόκληρη γενιά, αναδεικνύοντας λιγότερο ορατές πλευρές της ελληνικής κοινωνίας.

«Μετέτρεψε την ιστορία του ενός σε ιστορία του καθενός και ανανέωσε το ελληνικό σινεμά από τη ρίζα του», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Ακολούθησε προβολή σύντομου βίντεο-αφιερώματος, σε επιμέλεια του Νίκου Πάστρα, με χαρακτηριστικές στιγμές από τη φιλμογραφία του σκηνοθέτη.

«Ο κατάλογος των Απόντων μεγαλώνει»

Μέσα σε θερμό χειροκρότημα, ο Νίκος Γραμματικός ανέβηκε στη σκηνή του Ολύμπιον για να παραλάβει τον τιμητικό Χρυσό Αλέξανδρο.

«Μερικές φορές τα λόγια είναι δύσκολα. Είναι πολύ μεγάλη τιμή για μένα. Είναι το μεγαλύτερο βραβείο που έχω πάρει», δήλωσε, ευχαριστώντας τον Άκη Σακελλαρίου, τον Ορέστη Ανδρεαδάκη και την Ελένη Ανδρουτσοπούλου.

Στην ομιλία του αναφέρθηκε σε ανθρώπους με τους οποίους συνεργάστηκε και οι οποίοι έχουν φύγει από τη ζωή, μεταξύ των οποίων ο Μηνάς Χατζησάββας, η Γιούλα Ζωιοπούλου και ο Κωνσταντίνος Σταρίδας.

«Ο κατάλογος των “Απόντων” μεγαλώνει. Κι επειδή έκανα τον απουσιολόγο όταν ήμουν μικρός, δεν έχω πια σελίδες», είπε, αφιερώνοντας το βραβείο στους στενούς του ανθρώπους που δεν βρίσκονται πλέον κοντά του.

Η αναφορά αυτή απέκτησε ιδιαίτερο συμβολισμό, καθώς η βράβευση συνέπεσε με την επέτειο των 30 χρόνων από την πρώτη προβολή της ταινίας «Απόντες».

Η ιδιαίτερη σχέση με το κοινό της Θεσσαλονίκης

Ο σκηνοθέτης αναφέρθηκε στη μακρόχρονη σχέση του με το Φεστιβάλ και το κοινό της Θεσσαλονίκης, θυμίζοντας ότι η παρουσία του στη διοργάνωση ξεκίνησε ήδη από το 1983.

Το 1987 παρουσίασε την πρώτη του μικρού μήκους ταινία, «Μακρόθεν», ενώ ακολούθησαν οι μεγάλου μήκους δημιουργίες που καθόρισαν την πορεία του. Ο Νίκος Γραμματικός θυμήθηκε επίσης την αντίθεση ανάμεσα στη θερμή ανταπόκριση του κοινού και στην επιφυλακτική, κατά περιόδους, αντιμετώπιση του έργου του από μερίδα της κινηματογραφικής κριτικής.

Μιλώντας για τον «Βασιλιά», περιέγραψε τη σιωπή που είχε επικρατήσει στην αίθουσα μετά την προβολή, αλλά και τις συγκινητικές αντιδράσεις θεατών που τον πλησίαζαν στο φουαγιέ. Ευχαρίστησε ιδιαίτερα τους Θεσσαλονικείς για τη διαχρονική στήριξή τους, τονίζοντας ότι η διάδοση των ταινιών του ξεκίνησε από την πόλη.

«Ο ψίθυρος για όλες μου τις ταινίες, από την πρώτη μικρού μήκους μέχρι την τελευταία, ξεκίνησε από αυτήν εδώ την πόλη και απλώθηκε αστραπιαία», ανέφερε, προσθέτοντας ότι ακόμη και σήμερα άγνωστοι άνθρωποι τον σταματούν στον δρόμο για να τον ευχαριστήσουν.

Οι συνεργασίες που διαμόρφωσαν το έργο του

Στην ομιλία του, ο Νίκος Γραμματικός έκανε ιδιαίτερη αναφορά στους ανθρώπους με τους οποίους συνεργάστηκε στη διάρκεια της κινηματογραφικής του πορείας.

Ξεχώρισε τον συγγραφέα Νίκο Παναγιωτόπουλο, επισημαίνοντας τη συμβολή του στη δημιουργία των «Απόντων» και του «Βασιλιά», καθώς και τον Παναγιώτη Παπαχατζή, με τον οποίο συνεργάστηκε στην πρώτη μεγάλου μήκους ταινία του.

Αναφέρθηκε επίσης στους Κωστή Γκίκα, Γιούλα Ζωιοπούλου και Αλεξάνδρα Σακελλαροπούλου, ενώ αποκάλυψε ότι ετοιμάζει νέα κινηματογραφική ταινία σε συνεργασία με τον Παναγιώτη Παπαχατζή.

Οι «Απόντες» ξανά στη μεγάλη οθόνη, 30 χρόνια μετά

Η βραδιά ολοκληρώθηκε με την προβολή της ταινίας «Απόντες», η οποία πραγματοποιήθηκε με όρους καθολικής προσβασιμότητας, σε συνεργασία με την Alpha Bank, χορηγό προσβασιμότητας του Φεστιβάλ.

Πριν από την προβολή, ανέβηκαν στη σκηνή συντελεστές της ταινίας, ανάμεσά τους οι Παναγιώτης Παπαχατζής, Νίκος Παναγιωτόπουλος, Κωστής Γκίκας, Κατερίνα Βαρθαλίτου, Τάσος Νούσιας, Γιώργος Ευγενικός, Γιώργος Γιαννόπουλος, Αιμίλιος Χειλάκης, Νίκος Γεωργάκης, Βαγγέλης Μουρίκης και Αντώνης Σαμαράς.

Οι αναφορές τους επικεντρώθηκαν όχι μόνο στην κινηματογραφική σημασία της ταινίας, αλλά και στις προσωπικές σχέσεις που αναπτύχθηκαν κατά τη δημιουργία της.

Ο Γιώργος Ευγενικός σημείωσε ότι οι «Απόντες» είναι πάνω απ' όλα μια ταινία για τις ανθρώπινες σχέσεις, επισημαίνοντας ότι οι δεσμοί που δημιουργήθηκαν μεταξύ των συντελεστών παραμένουν ισχυροί παρά το πέρασμα των χρόνων.

Ο Τάσος Νούσιας αναφέρθηκε στη συμβολή του Νίκου Γραμματικού στην εξέλιξη του ελληνικού κινηματογράφου, ενώ ο Βαγγέλης Μουρίκης μίλησε για τη χαρά της επανένωσης των συνεργατών.

Ιδιαίτερα προσωπική ήταν η τοποθέτηση του Αιμίλιου Χειλάκη, ο οποίος θυμήθηκε την εντατική προετοιμασία και το ισχυρό αίσθημα συλλογικότητας που χαρακτήριζε τα γυρίσματα.

Όπως ανέφερε, η δημιουργία της ταινίας δεν αντιμετωπίστηκε από τους συντελεστές ως μια ακόμη επαγγελματική συνεργασία, αλλά ως ένα κοινό καλλιτεχνικό εγχείρημα στο οποίο είχαν πιστέψει βαθιά.

Μια διαδρομή που συνεχίζεται

Η απονομή του τιμητικού Χρυσού Αλέξανδρου αποτέλεσε μια αναδρομή στην κινηματογραφική πορεία του Νίκου Γραμματικού, από τις πρώτες μικρού μήκους δημιουργίες του μέχρι τις ταινίες που απέκτησαν ιδιαίτερη θέση στη σύγχρονη ελληνική κινηματογραφία.

Παράλληλα, η επανένωση των συντελεστών των «Απόντων» ανέδειξε τη διαχρονική σημασία των καλλιτεχνικών συνεργασιών και των σχέσεων που δημιουργούνται μέσα από τον κινηματογράφο.

Τριάντα χρόνια μετά την πρώτη προβολή της ταινίας, το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης τίμησε έναν δημιουργό του οποίου το έργο εξακολουθεί να συναντά νέους θεατές, ενώ ο ίδιος προετοιμάζει το επόμενο κινηματογραφικό του βήμα.

Το 67ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης πραγματοποιείται από τις 5 έως τις 15 Νοεμβρίου 2026.