Έργο της βραβευμένης με το Βραβείο Turner καλλιτέχνιδας Χέλεν Κάμοκ αποσύρθηκε από την Εθνική Πινακοθήκη Πορτρέτων (National Portrait Gallery, NPG) του Λονδίνου, ύστερα από έντονες αντιδράσεις σχετικά με αναφορά στον ρόλο του Ουίνστον Τσόρτσιλ στον λιμό της Βεγγάλης το 1943.
Η βιντεοεγκατάσταση Persistence απομακρύνθηκε τη Δευτέρα, μετά από μία εβδομάδα δημόσιας αντιπαράθεσης και αυξανόμενων πιέσεων προς τη διοίκηση της Πινακοθήκης.
Η NPG είχε δεχθεί αίτημα για την απόσυρση του έργου από ομάδα 50 μελών της Βουλής των Λόρδων, μεταξύ των οποίων και ο εγγονός του Τσόρτσιλ, σερ Νίκολας Σόουμς. Οι υπογράφοντες διαφώνησαν με μία φράση του έργου, στην οποία η καλλιτέχνιδα συγκρίνει τις εκστρατείες του Όλιβερ Κρόμγουελ στην Ιρλανδία με «τη σκόπιμη λιμοκτονία του ινδικού πληθυσμού από τον Ουίνστον Τσόρτσιλ».
Η συγκεκριμένη αναφορά αποτέλεσε το επίκεντρο της διαμάχης, η οποία κλιμακώθηκε όταν ο ιστορικός και μέλος της Βουλής των Λόρδων Άντριου Ρόμπερτς απέστειλε επιστολή προς το διοικητικό συμβούλιο της Πινακοθήκης, χαρακτηρίζοντας την εγκατάσταση «ιδεολογικά υποκινούμενο παραλήρημα».
Το έργο δέχθηκε επίσης επικρίσεις από την εφημερίδα The Telegraph, η οποία υποστήριξε ότι ο ισχυρισμός πως ο Τσόρτσιλ προκάλεσε τον λιμό είναι ιστορικά ανακριβής. Αρχικά τόσο η καλλιτέχνιδα όσο και η Πινακοθήκη υπερασπίστηκαν το έργο, ωστόσο τη Δευτέρα το βράδυ η NPG ανακοίνωσε ότι αυτό αποσύρθηκε, κατόπιν αιτήματος της ίδιας της Κάμοκ.
«Σεβόμαστε την απόφασή της», ανέφερε η Πινακοθήκη σε ανακοίνωσή της. «Όπως αναγνωρίζουμε και τις απόψεις όσων ένιωσαν ότι προσβλήθηκαν από όσα ακούγονται στην ταινία».
Σε δική της δήλωση, η Χέλεν Κάμοκ έκανε λόγο για ασφυκτικές πιέσεις που δέχονται καλλιτέχνες και πολιτιστικοί οργανισμοί.
«Ασκείται τεράστια πίεση στους καλλιτέχνες και στα ιδρύματα τέχνης να υποκύπτουν σε εξωτερικές πιέσεις, να είναι στην καλύτερη περίπτωση ακίνδυνοι και στη χειρότερη σιωπηλοί. Δεν αποδέχομαι αυτή την πίεση. Το να θέτουμε ερωτήματα, να αμφισβητούμε και να εξερευνούμε ιδέες και την Ιστορία είναι ζωτικής σημασίας για μια υγιή κοινωνία και η τέχνη αποτελεί αναπόσπαστο μέρος αυτής της διαδικασίας», ανέφερε.
Ο ρόλος του Τσόρτσιλ στον λιμό της Βεγγάλης, κατά τον οποίο εκτιμάται ότι έχασαν τη ζωή τους περίπου τρία εκατομμύρια άνθρωποι στην ανατολική Ινδία, εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο έντονης επιστημονικής διαμάχης.
Η Telegraph υποστηρίζει ότι ο λιμός προκλήθηκε από φυσικές καταστροφές, σε συνδυασμό με προβλήματα στη διαχείριση σε τοπικό επίπεδο και τις δυσκολίες εφοδιασμού που δημιούργησε ο Β' Παγκόσμιος Πόλεμος.
Από την άλλη πλευρά, αρκετοί ιστορικοί υποστηρίζουν ότι ο Τσόρτσιλ αγνόησε τις προειδοποιήσεις για τις ελλείψεις ρυζιού, ενώ η κατάσταση επιδεινώθηκε επειδή μεγάλες ποσότητες τροφίμων μεταφέρθηκαν σε άλλα μέρη της Βρετανικής Αυτοκρατορίας, αντί να παραμείνουν στην Ινδία.
Η Κάμοκ, η οποία τιμήθηκε από κοινού με το Βραβείο Turner το 2019, είχε προσκληθεί να δημιουργήσει ένα έργο ως προσωπική καλλιτεχνική ανταπόκριση στη συλλογή της Εθνικής Πινακοθήκης Πορτρέτων. Η εγκατάσταση εκτίθετο προσωρινά εδώ και δέκα μήνες και επρόκειτο να παραμείνει έως τον Αύγουστο.
Η NPG διευκρίνισε ότι στόχος του προγράμματος ήταν να δοθεί στους καλλιτέχνες η δυνατότητα να δημιουργήσουν προσωπικές και δημιουργικές προσεγγίσεις στη συλλογή της.
«Το έργο παρουσιάστηκε ως καλλιτεχνική δημιουργία και όχι ως ντοκιμαντέρ. Οι απόψεις που εκφράζονται στην ταινία δεν αντικατοπτρίζουν κατ' ανάγκην τις θέσεις της Εθνικής Πινακοθήκης Πορτρέτων», ανέφερε, προσθέτοντας ότι αναγνωρίζει τόσο την ιστορική κληρονομιά των προσώπων που παρουσιάζονται στη συλλογή της όσο και την αξία της καλλιτεχνικής ελευθερίας.
Κλείνοντας τη δήλωσή της, η Κάμοκ επικαλέστηκε τα λόγια της Νίνα Σιμόν: «Κατά τη γνώμη μου, καθήκον του καλλιτέχνη είναι να αντανακλά την εποχή του», σημειώνοντας ότι αυτό συχνά σημαίνει επανεξέταση, έρευνα και αμφισβήτηση της Ιστορίας.