Τις τελευταίες τρεις μέρες το όνομα του Τουρκοκύπριου εικαστικού, Emin Çizenel, έχει κατακλύσει τα μέσα ενημέρωσης της Ελληνοκυπριακής πλευράς, αλλά και της Τουρκοκυπριακής, μετά τις αντιδράσεις για τη συμμετοχή έργου του στην έκθεση «A slight indisposition» η οποία εγκαινιάζεται την Παρασκευή 26 Ιουνίου 2026 στο NiMAC. Η δυσαρέσκεια των διαμαρτυρομένων επικεντρώνεται στο γεγονός ότι ο Çizenel είναι το πρόσωπο που φιλοτέχνησε την σημαία του ψευδοκράτους, το 1983. Πέρα όμως από τη συγκεκριμένη ιδιότητα, ο Çizenel αποτελεί μία από τις πλέον αναγνωρίσιμες μορφές της τουρκοκυπριακής εικαστικής σκηνής, με έργο άρρηκτα συνδεδεμένο, όπως ο ίδιος υποστηρίζει, με τα προσωπικά του βιώματα από τον πόλεμο, τον εκτοπισμό και τη μνήμη. Στις δημόσιες παρεμβάσεις του έχει τοποθετηθεί επανειλημμένα για την τουρκοκυπριακή ταυτότητα και το Κυπριακό.
Ποιος είναι ο Emin Çizenel
Ο Emin Çizenel γεννήθηκε το 1949 στη Μάλια της επαρχίας Λεμεσού και σπούδασε στην Ακαδημία Καλών Τεχνών της Κωνσταντινούπολης.
Εδώ και περισσότερες από πέντε δεκαετίες δραστηριοποιείται στον χώρο των εικαστικών τεχνών και θεωρείται μία από τις σημαντικότερες μορφές της τουρκοκυπριακής καλλιτεχνικής σκηνής. Έχει πραγματοποιήσει δεκάδες ατομικές και ομαδικές εκθέσεις στην Κύπρο, την Τουρκία, τη Σουηδία, το Ηνωμένο Βασίλειο, την Αυστρία και τις Ηνωμένες Πολιτείες, ενώ έργα του έχουν παρουσιαστεί σε χώρους όπως η Galeri Nev στην Κωνσταντινούπολη, το Atatürk Cultural Center, το Museum of Modern Art στο Ντάλας και σε διοργανώσεις όπως η Μπιενάλε Ασίας-Ευρώπης.
Διαβάστε επίσης: Έκθεση του Εμίν Τσιζενέλ στην γκαλερί Αργώ
Παράλληλα, έργα του έχουν φιλοξενηθεί επανειλημμένα και στις ελεύθερες περιοχές της Κύπρου. Από τη δεκαετία του 1990 και έπειτα πραγματοποίησε ατομικές εκθέσεις στη Λευκωσία, μεταξύ άλλων στις γκαλερί Fluxus, HP, Gloria και Argo, ενώ το έργο του αποτέλεσε αντικείμενο παρουσιάσεων και κριτικών στον ελληνοκυπριακό Τύπο. Πιο πρόσφατη συμμετοχή έργου του που παρουσιάστηκε στις ελεύθερες περιοχές, αποτελεί η έκθεση «Casts of an island», το 2024, η οποία διοργανώθηκε από τον συλλέκτη Νίκο Χρ. Παττίχη και αποτέλεσε την εναρκτήρια έκθεση του Psi Foundation στη Λεμεσό, με αφορμή τη συμπλήρωση 50 χρόνων από την τουρκική εισβολή.
Το έργο «A Lost Moment», που συμμετέχει στην έκθεση «A Slight Indisposition», αποτελεί μέρος της Κρατικής Συλλογής της Κυπριακής Δημοκρατίας και αποκτήθηκε γύρω στο 2006, ενώ έχει παρουσιαστεί σε αρκετές εκθέσεις «χωρίς να προκύψουν αντιδράσεις», όπως τονίζει στην ανακοίνωσή του το Nimac.
Για το έργο του, ο ίδιος έχει δηλώσει ότι μεγάλο μέρος της δημιουργίας του είναι άμεσα συνδεδεμένο με τα βιώματα της οικογένειάς του από τις διακοινοτικές ταραχές 1963-64 και την Τουρκική εισβολή του 1974. Σε συνέντευξή του το 2025 στο ArtDog İstanbul, με τίτλο «Ζωγράφισα όσα έζησα», αναφέρει ότι η ζωγραφική του αποτελεί αντανάκλαση όσων έζησε ο ίδιος και οι δικοί του άνθρωποι.
Η τουρκοκυπριακή ταυτότητα
Σημαντικό μέρος των δημόσιων παρεμβάσεών του αφορά την ιδιαίτερη ταυτότητα των Τουρκοκυπρίων. Ο Çizenel υποστηρίζει ότι οι Τουρκοκύπριοι διαμόρφωσαν μια ξεχωριστή πολιτισμική ταυτότητα, επηρεασμένη από τη νησιωτικότητα, τη βρετανική αποικιακή περίοδο και τη συνύπαρξη διαφορετικών πολιτισμών.
«Οι Τούρκοι που ζουν εδώ και οι άνθρωποι της Τουρκίας μοιάζουν με δύο διαφορετικά χρώματα», αναφέρει χαρακτηριστικά, υποστηρίζοντας ότι η τουρκοκυπριακή κοινότητα διαθέτει τη δική της γλώσσα, κουλτούρα και ιστορική εμπειρία. Παράλληλα, εκφράζει την άποψη ότι αυτή η ιδιαιτερότητα δεν έχει αναγνωριστεί επαρκώς από την Τουρκία και ασκεί κριτική στον τρόπο με τον οποίο, όπως λέει, αντιμετωπίζονται συχνά οι Τουρκοκύπριοι.
«Ζωγράφισα όσα έζησα»
Ο ίδιος περιγράφει τον εαυτό του ως άνθρωπο που βίωσε δύο φορές τον εκτοπισμό, το 1964 και το 1974, υποστηρίζοντας ότι οι εμπειρίες αυτές καθόρισαν τόσο τη ζωή όσο και την καλλιτεχνική του πορεία.
«Όλα όσα έζησα, η ζωγραφική μου τα αντανακλούσε», αναφέρει, ενώ συνοψίζει τη φιλοσοφία της δημιουργίας του στη φράση «ζωγράφισα όσα έζησα».
Στα έργα του επανέρχονται συχνά η μνήμη, η απώλεια, ο εκτοπισμός και οι συνέπειες του πολέμου, στοιχεία που ο ίδιος θεωρεί αναπόσπαστο μέρος της προσωπικής του ιστορίας.
Σε παλαιότερη συνέντευξή του στην ιστοσελίδα simgecerkezoglu.com, ο Çizenel περιέγραψε την Κύπρο ως τη βασική πηγή έμπνευσης του έργου του. «Τρέφομαι από τη γεωγραφία στην οποία ζω», ανέφερε χαρακτηριστικά, σημειώνοντας ότι η καλλιτεχνική του γλώσσα διαμορφώνεται από την ιστορία, τον χώρο και τις εμπειρίες του νησιού.
Δικοινοτικές πρωτοβουλίες και πολιτιστική κληρονομιά
Στις δημόσιες τοποθετήσεις του, επίσης, ο Çizenel μίλησε και για τη συμμετοχή του σε δικοινοτικές προσπάθειες προσέγγισης των δύο κοινοτήτων. Ο ίδιος εργάστηκε στην Δικοινοτική Τεχνική Επιτροπή για τον Πολιτισμό, η οποία κατάφερε να επιστραφούν περίπου 200 έργα τέχνης καλλιτεχνών από τα κατεχόμενα.
Διακόσια έργα τέχνης ως Μέτρο Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης
Πολιτιστική Ανταλλαγή, ένα μέτρο οικοδόμησης εμπιστοσύνης που δεν ξανάγινε
Αναμένοντας το ΡΙΚ για την επιστροφή των έργων από τα κατεχόμενα
Τέλος, σε άλλο σημείο της συνέντευξής του, αναφέρεται στη συμμετοχή του στην αποκατάσταση μιας βυζαντινής εκκλησίας στην περιοχή της Κερύνειας, υποστηρίζοντας ότι τα μνημεία αποτελούν κοινή πολιτιστική κληρονομιά που πρέπει να προστατεύεται ανεξάρτητα από την κοινότητα στην οποία ανήκουν.
Το έργο για το Σχέδιο Ανάν
Το 2003, ενόψει του δημοψηφίσματος για το Σχέδιο Ανάν, ο Çizenel συμμετείχε σε δικοινοτική καλλιτεχνική πρωτοβουλία που διοργανώθηκε με αφορμή την επίσκεψη του τότε Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ, Κόφι Ανάν, στην Κύπρο.
Για την έκθεση, δημιούργησε το έργο «The Chosen Tree, a Candle for Peace», στο οποίο κατέγραψε την ιδέα μιας συμβολικής εικαστικής παρέμβασης που θα πραγματοποιούνταν την ημέρα υπογραφής μιας συμφωνίας επανένωσης. Σύμφωνα με την πρότασή του, ένα από τα κυπαρίσσια της Μονής Μπελλαπάις θα καλυπτόταν με ύφασμα και κάτω από αυτό θα τοποθετούνταν ένα έντονο κόκκινο φως, ώστε να μετατραπεί συμβολικά σε «κερί για την ειρήνη», ενώ θα ακουγόταν ένας νέος ύμνος για την Κύπρο και ο ύμνος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Το Σχέδιο Ανάν δεν υιοθετήθηκε ποτέ και το έργο δεν υλοποιήθηκε. Παρέμεινε ως εικαστική πρόταση, συνοδευόμενη από επιστολή του φίλου του Anber Onar. To έργο, σήμερα, βρίσκεται στη συλλογή του Ιδρύματος Κώστα και Ρίτας Σεβέρη, καθώς παρουσιάστηκε τον Αύγουστο του 2024, ως μέρος τησ σειράς «Sneak Peek».