Με μεγάλη χαρά υποδεχθήκαμε στη Λεμεσό, τη γενέθλια πόλη του, τον αγαπητό μας ποιητή, λογοτέχνη και κριτικό Γιώργο Φράγκο για την παρουσίαση ενός δικού του βιβλίου. Τον υποδεχθήκαμε, λοιπόν, με ιδιαίτερη χαρά, γιατί το βιβλίο του, που παρουσιάστηκε στη Δημοτική Πανεπιστημιακή Βιβλιοθήκη της Λεμεσού στις 23 Ιουνίου 2026, δεν είναι κάτι το συνηθισμένο. Είναι μια ακόμα σπουδαία κατάθεση του Γιώργου στο κοινωνικό γίγνεσθαι του τόπου μας με λογοτεχνική και αισθητική αξία, με πολιτικά μηνύματα και προεκτάσεις. Άλλωστε, για να παραφράσω αυτό που γράφει κάπου ο ίδιος: «Το να ζεις στην Κύπρο και να γράφεις λογοτεχνία, αλλά να αποφεύγεις την πολιτική λογοτεχνία, συνιστά ελιτισμό και σνομπισμό περιωπής».
Παρουσιάζει, λοιπόν, ο Γιώργος, έργα μιας μεγάλης ομάδας Τ/Κ λογοτεχνών, γνωστών και αγνώστων στο ευρύ κοινό της Κύπρου, για να τους μάθουμε αλλά κυρίως για να αναδείξει τη μεγάλη δέσμευση και προσήλωση που έχουν οι προοδευτικοί Τ/Κ πνευματικοί άνθρωποι στη λύση του Κυπριακού και την επανένωση, στην ειρήνη κα στην κοινή μας πατρίδα, την Κύπρο μας.
Είναι συγκινητική, είναι συγκλονιστική θα έλεγα, η δύναμη και το πάθος του λόγου των Τ/Κ συμπατριωτών μας, η απόλυτη ταύτιση με την κυπριακή γη, την ύπαιθρο και τις πόλεις μας, την παράδοση και τις αξίες που μας κληροδότησαν οι παλαιότερες γενιές. Είναι όμως εξίσου σημαντική και με πολλή αγάπη, εκτίμηση, αναγνώριση, ευαισθησία και λυρισμό η αποτίμηση, η ανάλυση, του έργου τους από τον Γιώργο Φράγκο.
Οι Τ/Κ συμπατριώτες μας, η Τ/Κ κοινότητα, τα χωριά και οι Τ/Κ συνοικίες των πόλεων μας ήταν διάσπαρτες σε όλη την Κύπρο. Οι άνθρωποι, Ε/Κ και Τ/Κ, εργάζονταν σε πάρα πολλές περιπτώσεις, ιδιαίτερα στη βιομηχανία και στην ύπαιθρο δίπλα-δίπλα. Η για 400 χρόνια συνύπαρξη και συμβίωση οδήγησε στη δημιουργία κοινής οικονομίας, νοοτροπίας, ψυχοσύνθεσης, κοινωνικών άγραφων κανόνων. Για να προσθέσουμε εδώ και την κοινή στράτευση σε συνδικαλιστικούς και πολιτικούς αγώνες.
Αυτή λοιπόν η μακραίωνη κοινή πορεία οδήγησε στη διαμόρφωση της έννοιας και του περιεχομένου του κυπριακού λαού στον χώρο του οποίου μπορεί να υπάρχουν διαφορετικές γλώσσες και θρησκείες αλλά τα υπόλοιπα ενοποιητικά στοιχεία υπερτερούν και υπερισχύουν διότι αφορούν τον καθημερινό αγώνα για επιβίωση.
Αυτός λοιπόν ο κυπριωτισμός, η εντοπιότητα όπως αναλύει ο Γ. Φράγκος, είναι κυρίαρχο στοιχείο στη λογοτεχνία πολλών Τ/Κ συγγραφέων, ιδιαίτερα στα χρόνια που ακολούθησαν την καταστροφή και τον διαχωρισμό του 1974, διότι νοιώθουν να χάνεται η γη που τους γέννησε, ο κοινωνικός ιστός που τους διαμόρφωσε ως ανθρώπους και λογοτέχνες.
Πρέπει να σημειώσουμε ότι προς αυτό τον κυπροκεντρισμό και τον προοδευτικό προσανατολισμό δεν λειτούργησαν μόνο τα γεγονότα, πραξικόπημα και εισβολή του 1974, αλλά και η επίδραση πάνω στη διανόηση της Τ/Κ κοινότητας, των μεγάλων πολιτικών αναταράξεων στην Τουρκία, η άνοδος εκεί του εργατικού και φοιτητικού κινήματος, η αντιπαράθεση με το βαθύ κράτος, με τον εθνικισμό και τον μεγαλοϊδεατισμό.
Ως αποτέλεσμα, οι Τ/Κ συμπατριώτες μας με εμπροσθοφυλακή θα έλεγα τους συνδικαλιστές, τους δημοσιογράφους, τους ανθρώπους των γραμμάτων και των τεχνών, αγωνιούν και αγωνίζονται έκτοτε με περισσότερη έγνοια και αφοσίωση για την ειρήνη, την επαναπροσέγγιση και την επανένωση.
Ένα μεγάλο μέρος τους αυτοπροσδιορίζονται μόνο ως Κύπριοι και αναγνωρίζουν ολόκληρη την Κύπρο ως πατρίδα τους. Τ/Κ ποιητές γράφουν ότι η Κύπρος είναι η πατρίδα τους και όχι η Τουρκία. «Ρουφάμε και φτύνουμε το δηλητήριο του εθνικισμού», γράφει χαρακτηριστικά και εξόχως επιγραμματικά ένας από αυτούς, ο Γκιουργκέντς Κορκμάζελ.
Όμως, όπως επισημάνει και ο Γιώργος Φράγκος, πέραν από το μαχητικό πνεύμα, από την τολμηρή και διεκδικητική φωνή οι Τ/Κ διανοούμενοι απολύτως δικαιολογημένα εκφράζουν και μια μελαγχολία, μια δυσπιστία, αφού οι εξελίξεις των τελευταίων 50 χρόνων και οι συμπεριφορές κάποιων ηγεσιών στην Ε/Κ κοινότητα παρατείνουν το αδιέξοδο.
Γράφουν: «Μπορεί οι γεροντότεροι ακόμα να μυρίζουν γιασεμί, μα εγώ αισθάνομαι τη στρατιωτική μυρωδιά του ιδρώτα». Και ακόμα: «Όταν ο τελευταίος δολοφόνος έχει πεθάνει και όταν έχουν ξεθαφτεί τα κόκκαλα του τελευταίου αγνοούμενου, μόνο τότε θα ενωθεί ξανά ετούτο το νησί».
Ο Γιώργος Φράγκος, λοιπόν, έφερε με το βιβλίο του μπροστά σε όλους μας ένα κόσμο ανθρώπων και ιδεών που τους αγνοούσαμε. Ανέδειξε πόσο κοντά ή πόσο ίδιοι είμαστε και πολύ ορθά εισηγείται ότι η προοδευτική, κυπροκεντρική Τ/Κ λογοτεχνία πρέπει να βρει τη θέση της στα σχολεία μας και ότι, όσο ακόμα μας παίρνει ο χρόνος, οφείλουμε να προχωρήσουμε με τη λύση την οποία κυριολεκτικά, όχι μια φορά, κλωτσήσαμε.
Με τον Γιώργο βρεθήκαμε στους ίδιους δρόμους, στη δράση της ΕΔΟΝ, όταν ο ίδιος ήταν μαθητής ακόμα και έκτοτε μας συνδέει μια ειλικρινής φιλία. Ήταν τα χρόνια που έχασε τον πατέρα του στον οποίο αφιερώνει το βιβλίο. Και λέγω να θυμηθούμε μαζί με τον Γιώργο ότι ήταν η ΕΔΟΝ που πρώτη εξέδωσε ένα βιβλιαράκι με τίτλο «Κάτω από τον ίδιο ουρανό», μια μικρή ανθολογία Ε/Κ και Τ/Κ ποιητών γύρω στο 1980, με κείμενα που γράφτηκαν μετά το 1974 με κείνο το αξέχαστο του Κώστα Κλεάνθους «Αδελφέ μου Οσμάν» που μελοποίησε ο Μάριος Τόκας και πρωτοτραγούδησε ο Γιώργος Λώρης. Ο Μάριος έγραψε και άλλα τραγούδια με επίκεντρο την ειρήνη και τη συμφιλίωση με αποκορύφωμα το επικό «Η δική μου η πατρίδα» σε ποίηση Νεσιέ Γιασίν και μετάφραση Έλλης Παιονίδου, που τραγούδησε μεταξύ άλλων και ο Γιώργος Νταλάρας
Γιώργο, σε ευχαριστούμε από καρδιάς για τη μελέτη που μας παραδίδεις, για τα εξαιρετικά κείμενά σου, για το υπόδειγμα λογοτεχνικής γραφής και ανθρώπινης ευαισθησίας που αυτή εμπεριέχει. Και το συμπέρασμα μου: Η άγνωστη σε μας Τ/Κ λογοτεχνία όχι μόνο μας μοιάζει αλλά είναι πιο κυπριώτισσα από εμάς!
*πρώην δήμαρχος Λεμεσού